«Ο τελευταιος μεγαλος τσελιγκας»: Η οικογενειακη ιστορια που φωτιζει τη συλλογικη μνημη της Θρακης

Μια ξεχωριστή διαδρομή στη μνήμη, την τοπική ιστορία και την οικογενειακή κληρονομιά επιχειρεί να χαρτογραφήσει η αρχαιολόγος-μουσειολόγος κ. Νάγια Δαλακούρα μέσα από το νέο της βιβλίο με τίτλο «Ο τελευταίος μεγάλος τσέλιγκας», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Παρατηρητής της Θράκης.

Φιλοξενούμενη στο στούντιο του Ράδιο Παρατηρητής, η συγγραφέας μίλησε για το έργο της, το οποίο διαφοροποιείται από τις προηγούμενες επιστημονικές και λογοτεχνικές της εκδόσεις, καθώς πρόκειται για μια βιογραφική καταγραφή που αφορά την οικογένεια Κουτσογιάννη, μια οικογένεια Σαρακατσάνων τσελιγκάδων που έδρασε στη Θράκη κατά τον 20ό αιώνα.

Όπως εξήγησε, ο τίτλος του βιβλίου είναι συμβολικός και συνοψίζει μια ολόκληρη εποχή που χάθηκε οριστικά. «Αναφέρεται στις ζωές δύο προγόνων μου, της οικογένειας Κουτσογιάννη. Ο τίτλος συνοψίζει όλη αυτή τη ρωμαλέα εποχή των Σαρακατσάνων τσελιγκάδων της Θράκης, η οποία ξεκίνησε στις αρχές της δεκαετίας του 1950 και πλέον έχει χαθεί αμετάκλητα», σημείωσε.

Η τελευταία επιθυμία που έγινε βιβλίο

Η αφορμή για τη συγγραφή δεν ήταν αρχικά προσωπική πρωτοβουλία. Όπως αποκάλυψε η κ. Δαλακούρα, η συγγενής της Ντίνα Μήτσιου την προσέγγισε προκειμένου να υλοποιηθεί η τελευταία επιθυμία του θείου της, Απόστολου Κουτσογιάννη, ο οποίος ήθελε να καταγραφεί η ιστορία της οικογένειας.

«Με την παρότρυνση της Ντίνας, η οποία διαθέτει πολύ πλούσιο αρχειακό υλικό και οικογενειακά κειμήλια, αλλά και με τη βοήθεια πολλών συγγενών που λειτούργησαν ως πληροφορητές, ξεκίνησε μια έρευνα διάρκειας ενός χρόνου», ανέφερε.

Σημαντική υπήρξε, όπως τόνισε, και η συμβολή της ομάδας των εκδόσεων Παρατηρητής. «Η Τζένη Κατσαρή, η Ελπίδα και η Μαρίνα ήταν συνεχώς δίπλα μου. Είναι σαν να μου έπιασαν το χέρι και να με κράτησαν σφιχτά σε όλη αυτή τη διαδρομή», είπε χαρακτηριστικά.

Περισσότερο από μια οικογενειακή βιογραφία

Αν το βιβλίο ξεκίνησε ως μια οικογενειακή αφήγηση, στην πορεία εξελίχθηκε σε μια πολύ ευρύτερη καταγραφή της ζωής στη Θράκη.

Η συγγραφέας εξήγησε πως μέσα από την έρευνα αναδείχθηκαν στοιχεία που αφορούν την τοπική ιστορία, τις κοινωνικές σχέσεις, την οικονομική δραστηριότητα, τη χρήση της γης, τις μετακινήσεις των πληθυσμών αλλά και τη σχέση των Σαρακατσάνων με τις υπόλοιπες κοινότητες της περιοχής.

«Αποτυπώθηκαν πάρα πολλά γεγονότα και καταστάσεις που αφορούν άμεσα την τοπική ιστορία της Ροδόπης και της Θράκης. Προέκυψαν σχέσεις με τη Σαμοθράκη, με τις τοπικές αρχές, με ζωγράφους, γλύπτες και φωτογράφους. Τελικά αναδείχθηκε μια πολύ εξωστρεφής πλευρά των Σαρακατσάνων, που δεν ήταν τόσο γνωστή», ανέφερε.

Στο βιβλίο, σύμφωνα με την ίδια, αποτυπώνονται επιχειρηματικές δραστηριότητες, μορφές κοινωνικής οργάνωσης, αλλά και η αλληλεπίδραση μιας παραδοσιακής νομαδικής κοινότητας με τον υπόλοιπο κόσμο της Θράκης.

Οι Φωτογραφίες που αφηγούνται ιστορίες

Ένα από τα πρώτα στοιχεία που τραβούν την προσοχή του αναγνώστη είναι το πλούσιο φωτογραφικό υλικό που συνοδεύει το κείμενο.

Η κ. Δαλακούρα σημείωσε ότι η οικογένεια της είχε την τύχη να διασώσει ένα μεγάλο φωτογραφικό αρχείο.

«Οι φωτογραφίες με εξιτάρουν. Ξυπνούν τη φαντασία μου και πολλές φορές λειτουργούν σαν αφετηρία για να ξεδιπλωθούν ιστορίες. Μέσα από αυτές έβαλα σε μια τάξη θρύλους, μνήμες και αφηγήσεις που άκουγα χρόνια», είπε.

Ιδιαίτερη συγκίνηση της προκάλεσε η ανακάλυψη μιας μεταθανάτιας φωτογραφίας της προγιαγιάς της, Παναγιώτας, πρακτική που δεν συνηθιζόταν στις σαρακατσάνικες κοινότητες της Θράκης.

«Όταν είδα αυτή τη φωτογραφία συγκλονίστηκα. Δεν ήταν μια συνήθης πρακτική για τους Σαρακατσάνους. Ταυτόχρονα όμως αποκάλυπτε τη στενή διάδραση της οικογένειας με άλλες τοπικές κοινότητες της Ανατολικής Θράκης και της Ανατολικής Ρωμυλίας», εξήγησε.

Θρύλοι, καραβάνια και ιστορίες που κινδύνευαν να χαθούν

Ανάμεσα στις ιστορίες που ξεχώρισε η ίδια είναι ο θρύλος που θέλει τους κατοίκους της περιοχής να πετούν τις κάπες τους μέσα στον τάφο του ισχυρού τσέλιγκα Απόστολου Κουτσογιάννη ως ύστατη ένδειξη τιμής.

Ιδιαίτερα σημαντικές θεωρεί και τις αφηγήσεις για τα μεγάλα καραβάνια των Σαρακατσάνων που διέσχιζαν τη Ροδόπη, αλλά και την άγνωστη σε πολλούς μετακίνηση αιγοπροβάτων προς τη Σαμοθράκη κατά τη διάρκεια του Εμφύλιου Πολέμου.

«Υπάρχουν πολλές μικρές ιστορίες που ανοίγουν ένα παράθυρο στον τόπο μας και μας βοηθούν να δούμε πτυχές της ιστορίας που μέχρι σήμερα έμεναν στο περιθώριο», τόνισε.

Η μάχη με τον χρόνο και τη λήθη

Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε η συγγραφέας στην ανάγκη καταγραφής της προφορικής ιστορίας, καθώς μια ολόκληρη γενιά ανθρώπων που έζησε διαφορετικές εποχές και εμπειρίες χάνεται σταδιακά.

«Πολλές φορές κατά τη διάρκεια της έρευνας ένιωθα ότι άργησα. Οι ηλικιωμένοι πληροφορητές μου βρίσκονταν ένα βήμα πριν από τη λήθη. Υπήρχαν πράγματα που δεν θυμόντουσαν πλέον. Ένιωθα ότι έχανα πολύτιμο υλικό που δεν πρόλαβε να καταγραφεί», παραδέχθηκε.

Όπως σημείωσε, το φαινόμενο δεν αφορά μόνο τους Σαρακατσάνους αλλά συνολικά τις κοινότητες της Θράκης, οι οποίες δεν καταγράφηκαν συστηματικά όσο θα έπρεπε.

«Ο παραδοσιακός πολιτισμός χάνεται αμετάκλητα. Ό,τι προλάβουμε να καταγράψουμε σήμερα, θα είναι πολύτιμο αύριο. Είναι σημαντικό να συγκεντρώνουμε μαρτυρίες, φωτογραφίες και αρχειακό υλικό και να μην τα αφήνουμε να χαθούν», υπογράμμισε.

Το βιβλίο «Ο τελευταίος μεγάλος τσέλιγκας» αποτελεί έτσι όχι μόνο μια προσωπική κατάθεση μνήμης, αλλά και μια συμβολή στη διατήρηση της ιστορικής ταυτότητας της Θράκης, φωτίζοντας έναν κόσμο που απομακρύνεται ολοένα περισσότερο από το παρόν, αλλά εξακολουθεί να καθορίζει την κατανόηση του τόπου και των ανθρώπων του.

Παρουσίαση του βιβλίου στην Κομοτηνή

Το βιβλίο της Νάγιας Δαλακούρα «Ο τελευταίος μεγάλος τσέλιγκας» πρόκειται να παρουσιαστεί με τη συνδρομή του Μορφωτικού Συλλόγου των εν Θράκη Διαβιούντων Σαρακατσαναίων και των εκδόσεων «Παρατηρητής της Θράκης» την Παρασκευή 12 Ιουνίου 2026 και ώρα 19:00, στο Υπαίθριο Αθλητικό Δημοτικό Κέντρο «Τα ανοιχτά» – Σύλλογος Ατόμων με Κινητικά Προβλήματα και Φίλων Ν. Ροδόπης «Περπατώ» (Γ. Μαρασλή & Δημοκρατίας, Κομοτηνή).

Για το βιβλίο θα μιλήσουν οι:

• Ιωάννα Κουτσογιάννη, νομικός,
• Αλέξανδρος Κουτσογιάννης, μουσικός, εκπαιδευτικός.

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.