Ο Ιαπωνας με την ελληνικη «καρδια»: Η Κομοτηνη γνωρισε τον νεοελληνιστη και μεταφραστη Κοσουκε Φουκουντα

«Ποτέ μην αναγνωρίσεις τα σύνορα του ανθρώπου!

Να σπας τα σύνορα! Ν’ αρνιέσαι ό,τι θωρούν τα μάτια σου».

Νίκος Καζαντζάκης, «Ασκητική | Salvatores Dei»,

Διόπτρα, Αθήνα 2022, σ. 83.

«Σπάζοντας» σύνορα, κατά τον αγαπημένο του συγγραφέα Νίκο Καζαντζάκη, ο Ιάπωνας επίκουρος καθηγητής του Πανεπιστημίου Σούτζιτσου της Οκαγιάμα, κ. Κόσουκε Φουκούντα, κατήργησε τις χιλιομετρικές αποστάσεις διά των λέξεων και αγάπησε τον μακρινό για εκείνον ελληνικό πολιτισμό. Γοητευμένος από τα αρχαία ελληνικά και το πνεύμα του Καζαντζάκη, αγάπησε την Ελλάδα σαν δεύτερη πατρίδα του, βρήκε ρυθμό ακόμη και στους ποντιακούς χορούς, όταν γνώρισε την ποντιακή παράδοση, και αφιερώθηκε με πάθος στη μετάφραση σπουδαίων έργων της νεοελληνικής γραμματείας στην ιαπωνική γλώσσα.

Αυτήν την αγάπη του την επιδεικνύει συνεχώς, όλα αυτά τα χρόνια, ερχόμενος παλαιότερα και στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης ως επισκέπτης-ερευνητής, μεταφράζοντας επίσης σημαντικά έργα του Καζαντζάκη, όπως την «Ασκητική», το «Συμπόσιον», το «Ταξιδεύοντας: Ιαπωνία – Κίνα» κ.ά., καθώς και άλλων καταξιωμένων Ελλήνων συγγραφέων, ενώ σήμερα μελετά τη λογοτεχνία της Κωνσταντινούπολης και της μειονότητας της Θράκης, ενώ φέτος έδωσε το «παρών» και στην 90^ή Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης.

Αυτός ο ζωντανός δίαυλος πολιτισμού μεταξύ Ελλάδας και Ιαπωνίας επισκέφτηκε την Τρίτη που μας πέρασε και την Κομοτηνή, μεταφέροντας το κλίμα της 9Ο^ής ΔΕΘ, όπου τιμώμενη χώρα ήταν η Ιαπωνία, στην πόλη μας, σε μια εκδήλωση που διοργάνωσαν η Στέγη Πολιτισμού ΑΜΘ, στο πλαίσιο του Προγράμματος Ορφέας 2026, και ο «Παρατηρητής της Θράκης», υπό την αιγίδα της Αντιδημαρχίας Πολιτισμού και Νέας Γενιάς του Δήμου Κομοτηνής, με τίτλο «Γνωρίζοντας τον Κόσουκε Φουκούντα· τον Ιάπωνα νεοελληνιστή και μεταφραστή του Καζαντζάκη και της σύγχρονης νεοελληνικής λογοτεχνίας», που πραγματοποιήθηκε στο φουαγιέ του Μεγάρου Μουσικής Κομοτηνής.

Σε μια ατμόσφαιρα γεμάτη χρώμα ‒πλαισιωμένη από τα έργα της εικαστικού κ. Φισούν Σουκά, συζύγου του κ. Χασάν Αχμέτ, στο πλαίσιο της έκθεσης «Αγαπώντας το χρώμα της δημιουργίας» που θα διαρκέσει μέχρι και το τέλος του Σεπτέμβρη‒, το κοινό είχε την ευκαιρία να γνωρίσει τον Ιάπωνα νεοελληνιστή.

Για την προσωπικότητα και το έργο του μίλησαν:

― η κ. Βάντα Παπαϊωάννου-Βουτσά, συνταξιούχος καθηγήτρια, συγγραφέας και μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου του Παραρτήματος Ελλάδας της Διεθνούς Εταιρείας Φίλων Νίκου Καζαντζάκη, που γνώριζε ως συστηματική μελετήτρια του έργου του Ν. Καζαντζάκη, αλλά και ως ενεργό στέλεχος της ΔΕΦΝΚ ήδη τον Ιάπωνα ακαδημαϊκό, και από κοινή τους επίσκεψη στον τάφο του Γιώργη Ζορμπά στα Σκόπια, η οποία και παρουσίασε τη σημαντική συνεισφορά του κ. Φουκούντα στη διάδοση του έργου του παγκόσμιου Έλληνα, του Ν. Καζαντζάκη, στην Ιαπωνία μέσω των μεταφράσεών του,

― ο κ. Πασχάλης Κατσίκας, βιβλιοθηκονόμος στο Τμήμα Ανθρωπιστικών Σπουδών του ΔΠΘ και ποιητής, εμβριθής συνάμα παρατηρητής της πορείας και της εξέλιξης της σύγχρονης ελληνικής λογοτεχνίας, καθώς και της συμβολής των μεταφράσεών της στη διάδοση και διάσωσή της. Και όχι μόνον, αφού ο κ. Κατσίκας παρουσίασε το σύνολο σχεδόν των μεταφρασθέντων από τα ελληνικά έργων από τον Ιάπωνα καθηγητή, στον οποίο οφείλεται και σημαντικός αριθμός μεταφράσεων πεζογραφικών έργων πλην αυτών του Καζαντζάκη, αλλά και πλούσια είναι η σχετική του αρθρογραφία∙ εντρυφώντας, και ως βιβλιοθηκονόμος, με αξιοθαύμαστη επιμέλεια και αφοσίωση στα λήμματα των ιαπωνικών ακαδημαϊκών βιβλιοθηκών, προκειμένου να καταρτίσει το ιδιαίτερης αξίας για τα ελληνικά γράμματα επιστημονικό πορτραίτο του φιλοξενούμενου. Αξιολογώντας και την οπτική του, η οποία μετατοπίζεται, όπως επεσήμανε, από τα παραδιδόμενα, μέσω της επίσημης ιστορίας, που κραταιώνουν μια περίκλειστη εθνική συνείδηση στα ανοικτά όρια της ιστορικής της γεωγραφίας, ήτοι από την Ελλάδα ως χώρα στην Ελλάδα ως χώρο συνάντησης.      

― ο κ. Χασάν Αχμέτ, ιατρός και ποιητής, χάρη στη φροντίδα και επιμονή του ιδίου η συγκεκριμένη εκδήλωση ευοδώθηκε

― καθώς και ο προσκεκλημένος  ακαδημαϊκός κ. Κόσουκε  Φουκούντα, ο οποίος σε άψογον ελληνικήν και με ιαπωνική ευγένεια και λεπτότητα, εντυπωσίασε για τον τρόπο που θεάται τον ελληνικό πολιτισμό, μέσω του Καζαντζάκη και των προσωπικών του αναγνώσεων –έχει μελετήσει εμβριθώς Σπινόζα–, χωρίς να περιορίζει την κατάταξή του αποκλειστικά και μόνο στον δυτικό πολιτισμό. Και κατά τη δική του θεώρηση, που ακουμπά και στο καζαντζακικό έργο,  ο ελληνισμός είναι ταξίδι σε Ανατολή και Δύση, στον κόσμο όλο.

Η εκδήλωση την οποία συντόνισε η κ. Τζένη Κατσαρή-Βαφειάδη, φιλόλογος και επιμελήτρια εκδόσεων, έδωσε την αφορμή για μια δημιουργική ζύμωση ιδεών: από τις μεταφραστικές αναζητήσεις του κ. Φουκούντα και την ιδιαίτερη εκτίμησή του προς το πρόσωπο του Ν. Καζαντζάκη, μέχρι την ερευνητική του πρόθεση για τη  λογοτεχνική έκφραση των ελληνόφωνων και των τουρκόφωνων μουσουλμάνων της Θράκης, την πνευματική ζωή της Κωνσταντινούπολης και τον ποντιακό πολιτισμό, αποδεικνύοντας στην πράξη πως, όταν οι άνθρωποι συναντιούνται διά των λέξεων και της αγάπης τους γι’ αυτές, τα σύνορα απλώς παύουν να υπάρχουν.

Αναλυτικότερα…

Βάντα Παπαϊωάννου-Βουτσά, «Ο Κόσουκε Φουκούντα τώρα ανοίγει καινούργια λογοτεχνικά μονοπάτια»

Η κ. Βάντα Παπαϊωάννου-Βουτσά, λαμβάνοντας τον λόγο, αναφέρθηκε στα της ζωής και της επαγγελματικής σταδιοδρομίας του προσκεκλημένου ακαδημαϊκού, καθώς και στη συνδρομή του στη μετάφραση καζαντζακικών έργων, ως ακολούθως:

«Τιμή μας μεγάλη, προσωπική οπωσδήποτε, αλλά και για όλους, πιστεύω, η παρουσία στην πόλη μας του διακεκριμένου επιστήμονα, του Νεοελληνιστή Ιάπωνα, επίκουρου καθηγητή του Πανεπιστημίου Σούτζιτσου της Οκαγιάμα, κ. Κόσουκε Φουκούντα, ο οποίος βρίσκεται εδώ, για να μιλήσει, μεταξύ άλλων, και για τις ποιητικές δημιουργίες του συμπολίτη μας μουσουλμάνου γιατρού, κ. Χασάν Αχμέτ. Σημαντική πάντα και η συμμετοχή του φίλου Πασχάλη Κατσίκα, ποιητή σπουδαίου επίσης, κάποτε μαθητή στη σχολική μου τάξη.

Η δική μου παρουσία έχει διττή ιδιότητα, γιατί πέραν της συγγραφικής ‒πεζογράφος εγώ‒, είμαι φίλη με τον αγαπητό Κόσουκε αρκετά χρόνια μέσω της Διεθνούς Εταιρείας Φίλων Νίκου Καζαντζάκη (ΔΕΦΝΚ), της οποίας είμαστε μέλη και είναι η δεύτερη φορά που συναντιόμαστε διά ζώσης.

Το 2020 ο Κόσουκεσυμμετείχε στο συνέδριο “Από την απεραντοσύνη του κόσμου στον περίβολο του έργου”, που συνδιοργάνωσαν το Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης και η ΔΕΦΝΚ εδώ στην Κομοτηνή, μόνο διαδικτυακά –μας είχε ταλαιπωρήσει τότε ο κορωνοϊός–, με θέμα εισήγησης: “Νίκος Καζαντζάκης: Ταξιδεύοντας στην Ιαπωνία και την Κίνα”. Τότε ήταν επισκέπτης-ερευνητής στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο και υποψήφιος διδάκτορας στον τομέα του Σύγχρονου Πολιτισμού στο Πανεπιστήμιο του Κιότο.

Πριν από τρία και κάτι χρόνια, όμως, βρεθήκαμε διά ζώσης στη Θεσσαλονίκη στο συνέδριο “Συναντήσεις και Κείμενα του Καζαντζάκη για μη Έλληνες συγγραφείς και καλλιτέχνες” (Θεσσαλονίκη, 25 Νοεμβρίου 2023), με θέμα συμμετοχής του: “Τι είναι ο ‘Νέος Ανατολισμός’ στο ‘Ταξιδεύοντας Ιαπωνία – Κίνα’ και ποιοι είναι ο Χάννι Ίτο και η Joshiro;» Τότε, σε ημερήσια εξόρμηση είχαμε μια πρωτόγνωρη εμπειρία, ταξιδεύοντας στα Σκόπια ως τον τάφο του Γιώργη Ζορμπά και επίσκεψη στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου “Άγιοι Κύριλλος και Μεθόδιος”.

“Αυτός ο κόσμος ο μικρός ο μέγας”, κατά Οδυσσέα Ελύτη, ή “Στου κύκλου τα γυρίσματα που ανεβοκατεβαίνουν”, κατά Βιτσέντζο Κορνάρο, απρόσμενες συναντήσεις μπορούν να συμβούν πια και στη μικρή μας πόλη. […]

Ο Κόσουκε σήμερα διδάσκει Νεοελληνική Γλώσσα, Αρχαία Ελληνική Γλώσσα, Ιστορία της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας.

Θα διαβάσατε για τις εξαιρετικές του δραστηριότητες στη Θεσσαλονίκη στο πλαίσιο της Διεθνούς Έκθεσης, μια και τιμώμενη χώρα φέτος ήταν η Ιαπωνία και καλύτερος πρεσβευτής της χώρας του δεν θα μπορούσε να είναι άλλος από τον Κόσουκε.

Εντυπωσιασμένη για τη συμμετοχή και επίδοσή του στην εκμάθηση της ποντιακής γλώσσας και των ποντιακών χορών… τώρα ανοίγει καινούργια λογοτεχνικά μονοπάτια».

(Μπορείτε να βρείτε ολόκληρη την εισήγηση της κ. Παπαϊωάννου-Βουτσά ΕΔΩ)

Πασχάλης Κατσίκας, «Eλληνικότητα δεν είναι μόνο αυτό που γνωρίζουμε για τον εαυτό μας∙  είναι και αυτό που ανακαλύπτουμε όταν κάποιος άλλος, από την άλλη άκρη του κόσμου, επιχειρεί να καταλάβει τι σημαίνει να είσαι Έλληνας»

Στη συνέχεια, ο κ. Πασχάλης Κατσίκας, ποιήματα του οποίου έχουν επίσης μεταφραστεί στα ισπανικά, στα αλβανικά, κ.α., αξιολογώντας την πλούσια μεταφραστική δραστηριότητα του κ. Φουκούντα, τον χαρακτήρισε ως έναν αξιότατο πολιτισμικό διαμεσολαβητή, μεταξύ των δύο χωρών, της Ελλάδας και της Ιαπωνίας, που μετέφρασε όχι μόνον Καζαντζάκη, αλλά κατάρτισε και εξέδωσε στα ιαπωνικά και ανθολογίες σύγχρονης ελληνικής ποίησης και έργα νεότερων συγγραφέων, όπως των Τέσυ Μπάιλα, Βίκης Δράκου, Ηρακλή Μήλλα, Χασάν Αχμέτ, Αναστασίας Ν. Μαργέτη και Σοφίας Γιακοβίδου. Περιέγραψε μάλιστα τη στροφή του αυτή ως διεύρυνση του ερευνητικού του ενδιαφέροντος «προς άλλες μορφές του ελληνισμού που δεν χωρούν εύκολα στην εικόνα μιας ομοιογενούς εθνικής ταυτότητας», αναφέροντας, μεταξύ άλλων, τα κάτωθι:

«Από την Κωνσταντινούπολη και τον Πόντο έως την Κύπρο και τη Θράκη, το ενδιαφέρον του Φουκούντα στρέφεται όλο και περισσότερο προς τους συνοριακούς και πολυπολιτισμικούς χώρους του ελληνισμού. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η “Λωξάντρα” της Μαρίας Ιορδανίδου. Ο Φουκούντα έχει αφιερώσει δύο μελέτες στο έργο: η πρώτη εξετάζει τους Έλληνες της Κωνσταντινούπολης ως κατοίκους μιας πολυεθνικής πόλης, ενώ η δεύτερη εστιάζει στη νοσταλγία των ελληνικής καταγωγής κατοίκων της Κωνσταντινούπολης και στη διαφορετική παρουσία της μητέρας και της εργαζόμενης γυναίκας. […]

Ανάλογο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η μελέτη του για τον Γιώργο Θεοτοκά και τον “Λεωνή”, όπου συγκρίνει τις αναπαραστάσεις της Κωνσταντινούπολης και της Αθήνας, και εξετάζει τη συνείδηση των Ελλήνων της Κωνσταντινούπολης […] Η κατεύθυνση αυτή γίνεται ακόμη σαφέστερη στα τρέχοντα ερευνητικά του προγράμματα. Από το 2026 στρέφεται στη μελέτη της διασυνοριακής λογοτεχνίας και τις αλληλεπιδράσεις με τη μουσουλμανική μειονότητα στη Θράκη, εστιάζοντας στα λογοτεχνικά έργα των μελών της.

Έτσι, μπορούμε να διακρίνουμε μια αξιοπρόσεκτη πνευματική διαδρομή. Ο Φουκούντα ξεκίνησε αναζητώντας τι σημαίνει Ελλάδα για τον Καζαντζάκη. Για να απαντήσει, ακολούθησε τον συγγραφέα στην Ανατολή και στη Δύση, στη Ρωσία, στην Κίνα και στην Ιαπωνία. Στη συνέχεια, όμως, το ερώτημα διευρύνθηκε: τι σημαίνει ελληνικότητα όταν η Ελλάδα δεν εξετάζεται ως κλειστό και αυτονόητο σύνολο, αλλά μέσα από την Κωνσταντινούπολη, τον Πόντο, την Κύπρο και, σήμερα, τη Θράκη;

Αυτό είναι ίσως το πιο ενδιαφέρον σημείο της πορείας του. Ένας Ιάπωνας νεοελληνιστής, μελετώντας τον Καζαντζάκη, οδηγείται από την Ελλάδα ως εθνική ιδέα στην Ελλάδα ως χώρο συνάντησης. Η ελληνικότητα γίνεται λιγότερο μια στατική ταυτότητα και περισσότερο μια διαρκής σχέση: με τη Δύση και την Ανατολή, με την αρχαιότητα και το παρόν, με τη διασπορά, τις μειονότητες, τη μνήμη και τα σύνορα.

Το PEN Greece αναφέρει ότι ο Φουκούντα έχει γράψει στα ελληνικά το άρθρο: “Ο Καζαντζάκης και η Ελληνικότητα”, στον συλλογικό τόμο “Νίκος Καζαντζάκης, Η απω-ανατολική ματιά”. Αυτό θεωρώ πως είναι εξαιρετικά σημαντικό, επειδή αποδεικνύει ότι ο Φουκούντα δεν είναι απλώς ένας Ιάπωνας ερευνητής που μελετά την Ελλάδα από την ιαπωνική σκοπιά, αλλά έχει γράψει και ελληνόγλωσση επιστημονική μελέτη για την ελληνικότητα του Καζαντζάκη.

Και ίσως γι’ αυτό η ματιά του Φουκούντα έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον και για τον ίδιο τον Έλληνα αναγνώστη. Επειδή κοιτάζει την Ελλάδα από μια μεγάλη πολιτισμική απόσταση, μας υπενθυμίζει ότι η ελληνικότητα δεν είναι μόνο αυτό που γνωρίζουμε για τον εαυτό μας. Είναι και αυτό που ανακαλύπτουμε όταν κάποιος άλλος, από την άλλη άκρη του κόσμου, επιχειρεί να καταλάβει τι σημαίνει να είσαι Έλληνας».

(Μπορείτε να βρείτε ολόκληρη την εισήγηση του κ. Κατσίκα ΕΔΩ)

Χασάν Αχμέτ, μια ποιητική υποδοχή

Ακολούθως, ο κ. Χασάν Αχμέτ, ο πρώτος μεταφρασθείς Θρακιώτης στα ιαπωνικά από τον κ. Φουκούντα και ο συμπολίτης στον οποίο οφείλεται η ώσμωση των Κομοτηναίων με τον Ιάπωνα νεοελληνιστή, που υποδέχθηκε τον κ. Φουκούντα με τον πλέον ευρηματικό, ιδεωδώς σεμνό και τρυφερό τρόπο, αφού, επιστρατεύοντας τη δική του αγάπη για την ποίηση, απήγγειλε στα ελληνικά και τα τουρκικά το παρακάτω ποίημα:

ÇOK ŞÜKÜR!

Bir yıldır bekliyorum,

Hasret gideriyorum,

Aşama yaşıyorum,

Binlerce şükür Tanrı’m!

Bir katkı sağlıyorum,

Çok da seviniyorum,

Zor da anlatıyorum,

Binlerce şükür Tanrı’m!

Azerbaycan türkçesinde,

Prof. Dr Elçin isgenderzade,

Üçümüzü ilk çevirdi,

Sevince boğdu bizi.

Bak bu aile üçlü,

Bir okadar da güçlü,

Üçü sanatçı, şair,

Binlerce şükür Tanrı’m!

Ailece başladık,

 Sesli duyuramadık,

Rus dilinde yer aldık,

Binlerce şükür Tanrı’m!

Adım adım koşarım,

Japonya‘ya varırım,

Ben o dilde varım,

Binlerce şükür Tanrı’m!

En önemlisi şimdiki,

Yunanca,Türkçe ikisi,

İki kitap da çevrildi,

Bir kitap, Japon dilinde!

Dostlar duygulanırım,

Canlar uğraştırım,

Doçent Doktor Kosuke Fukuda,

Size şükran sunarım!

ΔΟΞΑ ΤΩ ΘΕΩ!

Περίμενα έναν ολόκληρο χρόνο,

ικανοποιώντας τη βαθιά μου επιθυμία,

ζώντας μια φάση,

χίλια ευχαριστώ, Κύριε!

 Προσφέρω κι εγώ το δικό μου λιθαράκι

και η χαρά μου είναι απερίγραπτη.

Αν και δύσκολο να το εξηγήσω,

χίλια ευχαριστώ, Κύριε!

 Κοιτάξτε, πρόκειται για μια οικογένεια τριών μελών,

και μάλιστα μια οικογένεια δυνατή·

και οι τρεις τους είναι καλλιτέχνες και ποιητές,

χίλια ευχαριστώ, Κύριε!

Στα αζερικά τουρκικά,

ο καθηγητής Δρ. Ελτσίν Ισγκεντερζάντε

ήταν ο πρώτος που μετέφρασε και τους τρεις μας.

Mας γέμισε χαρά.

Ξεκινήσαμε ως οικογένεια,

αν και δεν μπορέσαμε να κάνουμε κάποια ηχηρή ανακοίνωση,

βρήκαμε τη θέση μας στη ρωσική γλώσσα,

χίλια ευχαριστώ, Κύριε!

Προχωρώ βήμα βήμα,

φτάνω στην Ιαπωνία,

υπάρχω μέσα σε αυτήν τη γλώσσα,

χίλια ευχαριστώ, Κύριε!

Το πιο σημαντικό είναι το παρόν έργο,

το ελληνικό και το τουρκικό,

και τα δύο έχουν μεταφραστεί,

ένα βιβλίο είναι στα ιαπωνικά!

Φίλοι μου, είμαι βαθιά συγκινημένος. Αγαπητοί μου, σας απασχόλησα αρκετά.
Επίκουρε καθηγητά, κ. Κόσουκε Φουκούντα, σας εκφράζω την ευγνωμοσύνη μου!»

Κόσουκε Φουκούντα, «Ο Νίκος Καζαντζάκης αξιολόγησε θετικά τα ανατολικά στοιχεία του ελληνικού πολιτισμού και ανέπτυξε μια αντίληψη που δεν περιοριζόταν στον αρχαίο κόσμο»

Ο προσκεκλημένος ακαδημαϊκός, κ. Κόσουκε Φουκούντα, έλαβε στη συνέχεια τον λόγο και αφού ευχαρίστησε θερμά για την πρόσκληση όλους τους συντελεστές της εκδήλωσης, αναφέρθηκε στο αντικείμενο της διατριβής του, σημειώνοντας πως η έρευνά του «φωτίζει την εικόνα της Ελλάδας που παρουσιάζει ο Νίκος Καζαντζάκης, ένας από τους σημαντικότερους συγγραφείς και διανοητές της νεότερης και σύγχρονης ελληνικής λογοτεχνίας. Η εικόνα αυτή δεν ταυτίζεται κατ’ ανάγκην με την εξιδανικευμένη εικόνα της Ελλάδας ως κοιτίδας του δυτικού πνεύματος και του πολιτισμού. Αντίθετα, εδράζεται σε ποικίλες πολιτισμικές εμπειρίες και περιλαμβάνει ακόμη και μη δυτικά στοιχεία, τα οποία συνδέονται με τα ταξίδια και τα έργα του Νίκου Καζαντζάκη στον μη δυτικό κόσμο, μεταξύ άλλων στη Ρωσία, τη Μέση Ανατολή, την Αφρική και την Άπω Ανατολή, δηλαδή μέχρι την Ιαπωνία μας.

Το Α΄ μέρος της διατριβής μου εξετάζει τα ακόλουθα ζητήματα: Ιδίως από τη στιγμή που η αρχαία Ελλάδα τοποθετήθηκε στη νεωτερική Δύση, ως πηγή του δυτικού πολιτισμού, υπήρξε η τάση να θεωρείται αποκλειστικά ευρωπαϊκή και δυτική, παραγνωρίζοντας τα ασιατικά και ανατολικά της στοιχεία. Ωστόσο, επειδή η Ελλάδα βρίσκεται γεωγραφικά και ιστορικά ανάμεσα στην Ασία, στα ανατολικά, και την Ευρώπη, στα δυτικά, η νεότερη και σύγχρονη Ελλάδα, μετά τη βυζαντινή και την οθωμανική περίοδο, θεωρήθηκε συχνά από τους δυτικούς διανοούμενους ως ανατολική ή “οριενταλική”. Oι Έλληνες αντιμετωπίζονταν ενίοτε ως Aνατολίτες, ως ένας λαός ανάξιος να θεωρείται απόγονος του δυτικού ιδεώδους της αρχαίας Ελλάδας ή ακόμη και ως κατώτερος από τους δυτικούς λαούς. Ως εκ τούτου, από τα μέσα του 19^ου αιώνα και εξής, η νεότερη και σύγχρονη Ελλάδα προώθησε τον εκδυτικισμό και τον εκσυγχρονισμό, υποστηρίζοντας ότι δεν ανήκει στην Ασία και την Ανατολή, προκειμένου να τοποθετηθεί ως διάδοχος της κλασικής Ελλάδας και ως συνέχεια του προηγούμενου δυτικού κόσμου. Έτσι, αναπτύχθηκαν αντιλήψεις που υποστήριζαν την εγκατάλειψη της Ασίας προς όφελος της Ευρώπης, καθώς και μια φιλοδυτική και αντι-ανατολική εθνικιστική ιδεολογία. Ως αντίδραση σε αυτήν την τάση, αναπτύχθηκαν επίσης αντίστοιχες ιδεολογίες με επίκεντρο την Ελλάδα, οι οποίες καταδίκαζαν τον υπερβολικό εκδυτικισμό.

Το Β΄ μέρος της διατριβής δείχνει ότι, ενώ οι περισσότεροι δυτικοί, αλλά και νεότεροι και σύγχρονοι Έλληνες διανοητές απέφευγαν τα ανατολικά στοιχεία κατά τη διαμόρφωση του ιδεώδους τους για την Ελλάδα, ο Νίκος Καζαντζάκης αξιολόγησε θετικά τα ανατολικά στοιχεία του ελληνικού πολιτισμού και ανέπτυξε μια αντίληψη για την Ελλάδα και τους Έλληνες που δεν περιοριζόταν στον αρχαίο κόσμο, αλλά περιλάμβανε τη μελέτη και τον στοχασμό πάνω σε διάφορες πολιτισμικές σφαίρες, μεταξύ των οποίων και ο μη δυτικός κόσμος».

Πέραν, όμως, της θεώρησής του για την Ελλάδα του Ν. Καζαντζάκη και την πολιτισμική της ιδιομορφία, ο κ. Φουκούντα προχώρησε και σε εκτενή σχολιασμό της ποιητικής γραφής του κ. Χασάν Αχμέτ, καθώς έχει ενσκήψει στο έργο του, μεταφράζοντας ως γνώστης και της ελληνικής και της τουρκικής γλώσσας,  ποιήματά του και από τις δυο ποιητικές του συλλογές με τον κοινό τίτλο «Εφ’ όρου ζωής αντιπολίτευση», που κυκλοφόρησε στα ελληνικά και στα τουρκικά το 2008, και περιέχουν, παρά τον κοινό τίτλο, διαφορετικά ποιήματα, προβαίνοντας σε μια συγκριτική κοινωνιολογική ανάλυση για τον ποιητή Χασάν που γράφει στα ελληνικά, ως γιατρός και ως Κομοτηναίος συμπολίτης που ανήκει στο όλον της πόλης, και στα τουρκικά, ως «μειονοτικός» ποιητής. Ο κ. Φουκούντα, αναδεικνύοντας ορατά και αόρατα στοιχεία της γραφής του, στα ποιήματά του στα ελληνικά, όπως ανέφερε, αντικατοπτρίζεται η επαφή του με την καθημερινότητα της πόλης και τους ανθρώπους της, ενώ στα ποιήματά του στην τουρκική εκφράζεται ο προβληματισμός του για το μέλλον και την εμβάθυνση της συμβίωσης. Παράλληλα, δεν παρέλειψε να αναφερθεί στις λεπτές αποχρώσεις που κλήθηκε να διαχειριστεί κατά τη μετάφραση των εν λόγω ποιημάτων στην ιαπωνική γλώσσα.

(Μπορείτε να βρείτε ολόκληρη την εισήγηση του κ. Φουκούντα ΕΔΩ)

Πορείες στον χρόνο της ιστορίας και διάλογοι

Η παρουσία, φυσικά, ενός μελετητή με τόσο μακρά διαδρομή στον χώρο των ιαπωνικών και ελληνικών γραμμάτων, δημιούργησε ένα ιδιαίτερα γόνιμο περιβάλλον συζήτησης μετά το πέρας των ομιλιών, που στην πρώτη της φάση επικεντρώθηκε, από τη συντονίστρια και γράφουσα, στο παγιωμένο καθεστώς της ειρηνικής συμβίωσης πληθυσμιακών ομάδων με διαφορετικές πολιτισμικές ταυτότητες στη Ροδόπη και στη Θράκη, από την εποχή της ενσωμάτωσης της Θράκης στον ελληνικό κορμό, το 1920. Στη Θράκη, όπου τα τελευταία τουλάχιστον χρόνια μουσουλμάνοι κάτοικοί της γράφουν και στην ελληνική, πλην της μητρικής τους, γλώσσα, συμπεριλαμβανόμενοι και στην ελληνική γραμματεία, με εξέχον το παράδειγμα των μουσουλμάνων της Ξάνθης.[1] Επίσης, όπως επισημάνθηκε από τη συντονίστρια, αντικείμενο μελέτης και συνυφασμένη με τα ροδοπίτικα γράμματα, σε ανοικτό διάλογο και με διαρκώς διευρυνόμενη βιβλιογραφία είναι οι μεταπτυχιακές[2] και διδακτορικές εργασίες, οι ανατιθέμενες από τη φιλολογική επιστημονική κοινότητα του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης, για τη μειονοτική τουρκόφωνη λογοτεχνική παραγωγή, με διακριτούς και σεβαστούς από το όλον της Ροδόπης λογοτέχνες, όπως οι αείμνηστοι Ιμπράμ Ονσούνογλου, Ρεφικά Ναζίμ, Μεχμέτ Τσολάκ, οι εν ζωή Ραχμή Αλή, Τζεμ Εσκιτζίογλου, Μουσταφά Τσολάκ, κ.ά, αλλά και όλη η σπουδαία μαγιά των συγκλινόντων στο ιστορικό περιοδικό “Şafak”, και σε όσα ακόμη επακολούθησαν. Η ίδια επέδωσε στο τέλος της εκδήλωσης στον Ιάπωνα προσκεκλημένο τον επετειακό τόμο «“Διαβάζοντας” την πόλη: Κουμουτζηνά, Γκιουμουλτζίνα, Κομοτηνή – Πρόσωπα και Κείμενα» που εξέδωσε ο Δήμος Κομοτηνής, σημειώνοντας ότι σ’ αυτόν τον τόμο εγκιβωτίζεται η πολιτισμική ιστορία της πόλης, με πρωταγωνιστικό το σύνολο των πληθυσμιακών της ομάδων: χριστιανών, μουσουλμάνων, εβραίων, αρμενίων, ρομά, με συμπερίληψη λογοτεχνών, και λογοτεχνικών τους κειμένων, από όλες. 

Προηγουμένως, στην αρχή της εκδήλωσης, είχε ήδη αναφερθεί στα πρώτα απτά λογοτεχνικά δείγματα της κοινής συμπόρευσης δύο εκ των γλωσσών που ομιλούνται στον τόπο, ήτοι στη δίγλωσση έκδοση στα ελληνικά και στα τουρκικά της Σεφαάτ Αχμέτ, κόρης του ποιητή Χασάν Αχμέτ, με τίτλο «“Çağlayan Ruhun Derinlikleri” – “Εμβρίθειες μιας κελαρύζουσας ψυχής”», με πρόλογο του αειμνήστου δημάρχου Τάσου Βαβατσικλή, και παρουσίασή της σε συνδιοργάνωση της ΔΕΠΑΚ και του Συλλόγου Επιστημόνων της Μειονότητας, καθώς και στις δυο προαναφερόμενες και μεταφρασθείσες στα ιαπωνικά ποιητικές συλλογές του Χασάν Αχμέτ, όπως και στις εκδόσεις στα ελληνικά και τουρκικά της ποιητικής συλλογής της συζύγου του ποιητή Φισούν Σουκά, με τίτλους «Κραυγή» και “Haykırış”, το 2010, επισημαίνοντας ότι για τη δημιουργία τους συνέκλινε ικανοποιητικός αριθμός τουρκόφωνων και ελληνόφωνων Κομοτηναίων, και δη στις πέντε προαναφερθείσες και δύο παρόντες στην εκδήλωση, ο μεταφραστής και συγγραφέας κ. Αμπντουρραχίμ Σουμπασιλάρ και ο ζωγράφος, συγγραφέας και σκηνοθέτης-εμψυχωτής θεατρικών παραστάσεων κ. Φεβζή Αλή.

Συγχρόνως, αξιοποιώντας την παρουσία της Προέδρου του Πολιτιστικού Συλλόγου Ποντίων Θρυλορίου «Η Κερασούντα και το Γαρς», κ. Χρύσας Μαυρίδου και σε σχέση με τα όσα σημαντικά προσφέρει στη διάδοση του ποντιακού πολιτισμού και της ποντιακής παράδοσης ο προσκεκλημένος ακαδημαϊκός, η συντονίστρια αναφέρθηκε στη σχέση της Κομοτηνής, ως γενέθλιου τόπου, με την κορυφαία προσωπικότητα του ποντιακού ελληνισμού, τον Χρύσανθο Φιλιππίδη, τον μετέπειτα Αρχιεπίσκοπο Αθηνών, εγχειρίζοντάς του τον τόμο «Ο Αρχιεπίσκοπος Αθηνών Χρύσανθος ο από Τραπεζούντος – Η εθνική και εκκλησιαστική δράσις του», που εξεδόθη από τον Μορφωτικό Όμιλο Κομοτηνής και την Εταιρεία Θρακικών Ερευνών σε δεύτερη έκδοση το 2015, καθώς και έντυπα από τα τεύχη, με τίτλο «Παρακαθ’ και αροθυμίας» και θεματικά αφιερώματα στην ιστορία του οικισμού,  που εξέδιδε κατ’ έτος ο Πολιτιστικός Σύλλογος Θρυλορίου, κι ακόμη τον ιστορικό τόμο που εξέδωσε ο Σύλλογος Ποντιακής Νεολαίας Νομού Ροδόπης «Η Τραπεζούντα», το 2006, με τίτλο «Ακριτών γενεά. Ιστορία – Λαογραφία – Γαστρονομία των Ελλήνων του Πόντου» και συγγραφέα τον Γιάννη Γ. Νικολαΐδη.

Ακολούθησε διάλογος με θέμα την πρόσληψη του Καζαντζάκη από τον κ. Φουκούντα ως προς το θέμα αντιμετώπισης των θρησκειών, αλλά ιδιαιτέρως για την ιαπωνική γλώσσα και τις δυσκολίες της από μαθήτρια της Κομοτηνής που τη μαθαίνει, τους Έλληνες που ζουν στην Ιαπωνία, τον Λευκάδιο Χερν, τον εθνικό τους συγγραφέα, τη γνωριμία του με τον ποντιακό πολιτισμό και τις ελληνικές σπουδές στην Ιαπωνία, όπου δεν υπάρχει εντούτοις έδρα Νεοελληνικών Σπουδών.

Οι παρουσίες…

Στην εκδήλωση, προκειμένου να τιμήσουν τον κ. Φουκούντα, εκτός από τον Πρόεδρο της Στέγης Πολιτισμού Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης κ. Κώστα Κατσιμίγα και τον συνεργάτη του, Καλλιτεχνικό Σύμβουλο Στέγης Πολιτισμού, κ. Πασχάλη Ξανθόπουλο, καθώς και την επίσης συνεργάτιδά τους μουσειολόγο κ. Κέλλυ Γκόγκου, μεταξύ άλλων διακρίναμε την Αντιδήμαρχο Πολιτισμού και Νέας Γενιάς Δήμου Κομοτηνής κ. Νατάσα Λιβεριάδου, τη φιλόλογο και Επιστημονική Συνεργάτιδα Δημάρχου Κομοτηνής κ. Σοφία Μενεσελίδου, την Πρόεδρο του Πολιτιστικού Συλλόγου Ποντίων Θρυλορίου «Η Κερασούντα και το Γαρς» κ. Χρύσα Μαυρίδου, τη δημοσιογράφο κ. Μελαχροινή Μαρτίδου, την αρχαιολόγο και πρ. Προϊσταμένη της Εφορείας Αρχαιοτήτων Ξάνθης κ. Κωνσταντίνα Καλλιντζή με τον σύζυγό της πληροφορικό κ. Θανάση Μπακαλίδη, τη φιλόλογο και μέλος ΕΤΕΠ του ΤΑΣ/ΔΠΘ κ. Αριλιά Σπάρταλη, τη νομικό κ. Έλπη Μπλεκάτση, τη φιλόλογο και συντονίστρια της Λέσχης Φιλαναγνωσίας Κομοτηνής κ. Ρένα Σαμαρά-Μάινα, τη φιλόλογο κ. Νυμφοδώρα Κάσσα-Παπαδοπούλου, τον τραγουδοποιό, μουσικό και στιχουργό κ. Θανάση Γκαϊφύλλια με τη σύζυγό του Λία, τον μεταφραστή κ. Αμπντουρραχίμ Σουμπασιλάρ, τον ζωγράφο Φεβζή Αλή, την κ. Μαρία Κηπουρού με την κόρη της, Στέλλα Τόκα, οι οποίες ήταν και οι δυο κυρίες που μαθαίνουν ιαπωνικά, τις κ. Έφη Κωνσταντινίδου και Λίτσα Πανταζοπούλου, δυο Κομοτηναίες ιαπωνίδες, μαμά και κόρη, τον γιατρό κ. Δημήτρη Μπαμπαλή, τη φαρμακοποιό κ. Φανή Βακιάνη, την πρ. εφοριακό κ. Αλέκα Στεφάνου, τη συντ. δημόσια υπάλληλο Πελαγία Μεμεκίδου, τον κ. Παντελή Βουτσά κ.ά.

---

[1] Ενδεικτικά, αναφέρουμε τις ποιήτριες  Ραμπάν Ιμπράμ Ογλού και Νιλγκιούν Τουρσέν Ογλού και τον ποιητή Σαλή Ελιάζ, ενώ ικανοποιητικός είναι και ο αριθμός των Ξανθιωτών που λειτουργούν ως γέφυρες με το μεταφραστικό τους έργο μεταξύ των γραμμάτων Ελλάδας και Τουρκίας.    

[2] Ενδεικτικά, η μεταπτυχιακή εργασία: Μπουσρά Μολλά Αμέτ, «Μειονοτική λογοτεχνία στη Θράκη. Τα διηγήματα του Ραχμή Αλή», Τμήμα Γλώσσας, Φιλολογίας και Πολιτισμού Παρευξείνιων Χωρών του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης, Κομοτηνή 2024, με επιβλέποντα καθηγητή τον τουρκολόγο καθηγητή κ. Γιώργο Σαλακίδη.

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.