«Η ποιηση γραφει-ζωγραφιζει ακριβως τα ορατα και δημιουργει τα αορατα που δεν μπορει να εκφραζει η επιστημη»

Σας ευχαριστώ πάρα πολύ για την πρόσκληση να βρίσκομαι σήμερα εδώ. Θα ήθελα επίσης να ευχαριστήσω θερμά τον Δρ. Χασάν Αχμέτ και την κ. Φισούν Σουκά, που μου επέτρεψαν να μεταφράσω τα ποιήματα του κ. Αχμέτ στα ιαπωνικά. Επίσης, ευχαριστώ θερμά τη Διεθνή Εταιρεία Φίλων Νίκου Καζαντζάκη (ΔΕΦΝΚ) και την κ. Βάντα Παπαϊωάννου-Βουτσά, ως δραστηριότατο μέλος της ΔΕΦΝΚ και ως επιφανή συγγραφέα, τον κ. Πασχάλη Κατσίκα, βιβλιοθηκονόμο του Τμήματος Ανθρωπιστικών Σπουδών του ΔΠΘ και ποιητή, καθώς και τον Πρόεδρο της Στέγης Πολιτισμού ΑΜΘ κ. Κώστα Κατσιμίγα και όλους όσοι συνεργάστηκαν για τη σημερινή μου ομιλία. Φυσικά και όλους εσάς που ήρθατε σήμερα εδώ.

Λέγομαι Κόσουκε Φουκούντα και τώρα εργάζομαι ως επίκουρος καθηγητής στη Σχολή Ανθρωπιστικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Σούτζιτσου, που βρίσκεται στον Δήμο Οκαγιάμα της Ιαπωνίας. Μέχρι το διδακτορικό μου ασχολήθηκα με τη μελέτη της λογοτεχνίας και της φιλοσοφίας του Νίκου Καζαντζάκη. Συνέγραψα τη διατριβή μου με τίτλο «Μελέτη για τον Νίκο Καζαντζάκη: Η δομή του ελληνικού εθνικισμού και η Λογοτεχνία και η Φιλοσοφία ως προδιαγραφή», που εκδόθηκε στην Ιαπωνία το 2024. Το θέμα της διατριβής μου έχει ως εξής: Το παρόν βιβλίο, δηλαδή η διατριβή μου, φωτίζει την εικόνα της Ελλάδας που παρουσιάζει ο Νίκος Καζαντζάκης (1883-1957), ένας από τους σημαντικότερους συγγραφείς και διανοητές της νεότερης και σύγχρονης ελληνικής λογοτεχνίας. Η εικόνα αυτή δεν ταυτίζεται κατ’ ανάγκην με την εξιδανικευμένη εικόνα της Ελλάδας ως κοιτίδας του δυτικού πνεύματος και πολιτισμού. Αντίθετα, εδράζεται σε ποικίλες πολιτισμικές εμπειρίες και περιλαμβάνει ακόμη και μη δυτικά στοιχεία, τα οποία συνδέονται με τα ταξίδια και τα έργα του Καζαντζάκη στον μη δυτικό κόσμο, μεταξύ άλλων στη Ρωσία, τη Μέση Ανατολή, την Αφρική και την Άπω Ανατολή.

«Ο Νίκος Καζαντζάκης αξιολόγησε θετικά τα ανατολικά στοιχεία του ελληνικού πολιτισμού και ανέπτυξε μια αντίληψη για την Ελλάδα και τους Έλληνες που δεν περιοριζόταν στον αρχαίο κόσμο»

Το Α΄ μέρος της διατριβής μου εξετάζει τα ακόλουθα ζητήματα: Ιδίως από τη στιγμή που η αρχαία Ελλάδα τοποθετήθηκε στη νεωτερική Δύση ως πηγή του δυτικού πολιτισμού, υπήρξε η τάση να θεωρείται αποκλειστικά ευρωπαϊκή και δυτική, παραγνωρίζοντας τα ασιατικά και ανατολικά της στοιχεία. Ωστόσο, επειδή η Ελλάδα βρίσκεται γεωγραφικά και ιστορικά ανάμεσα στην Ασία, στα ανατολικά, και την Ευρώπη, στα δυτικά, η νεότερη και σύγχρονη Ελλάδα, μετά τη βυζαντινή και την οθωμανική περίοδο, θεωρήθηκε συχνά από δυτικούς διανοουμένους ως ανατολική ή «οριενταλική». Οι Έλληνες αντιμετωπίζονταν ενίοτε ως Ανατολίτες, ως ένας λαός ανάξιος να θεωρείται απόγονος του δυτικού ιδεώδους της αρχαίας Ελλάδας ή ακόμη και ως κατώτερος από τους δυτικούς λαούς.

Ως εκ τούτου, από τα μέσα του 19^ου αιώνα και εξής, η νεότερη και σύγχρονη Ελλάδα προώθησε τον εκδυτικισμό και τον εκσυγχρονισμό, υποστηρίζοντας ότι δεν ανήκει στην Ασία και την Ανατολή, προκειμένου να τοποθετηθεί ως διάδοχος της κλασικής Ελλάδας και ως μέλος του προηγμένου δυτικού κόσμου. Έτσι, αναπτύχθηκαν αντιλήψεις που υποστήριζαν την εγκατάλειψη της Ασίας προς όφελος της Ευρώπης, καθώς και μια φιλοδυτική και αντι-ανατολική εθνικιστική ιδεολογία. Ως αντίδραση σε αυτήν την τάση αναπτύχθηκαν επίσης ιδεολογίες με επίκεντρο την Ελλάδα, οι οποίες καταδίκαζαν τον υπερβολικό εκδυτικισμό.

Το Β΄ μέρος της διατριβής δείχνει ότι, ενώ οι περισσότεροι δυτικοί, αλλά και νεότεροι και σύγχρονοι Έλληνες διανοητές απέφευγαν τα ανατολικά στοιχεία κατά τη διαμόρφωση του ιδεώδους τους για την Ελλάδα, ο Νίκος Καζαντζάκης αξιολόγησε θετικά τα ανατολικά στοιχεία του ελληνικού πολιτισμού και ανέπτυξε μια αντίληψη για την Ελλάδα και τους Έλληνες που δεν περιοριζόταν στον αρχαίο κόσμο, αλλά περιλάμβανε τη μελέτη και τον στοχασμό πάνω σε διάφορες πολιτισμικές σφαίρες, μεταξύ των οποίων και ο μη δυτικός κόσμος.

Στα τέλη του 20^ού αιώνα, εξάλλου, ο Martin Bernal, στο έργο του “Black Athena”, εξήγησε και άσκησε κριτική στην «κατασκευή της αρχαίας Ελλάδας» από τον ευρωκεντρισμό της νεότερης Ευρώπης, καθώς και στην εικόνα της αρχαίας Ελλάδας, που απέκλειε τις μη δυτικές οπτικές. Το παρόν βιβλίο μου δείχνει, ωστόσο, ότι ο Νίκος Καζαντζάκης, μέσα από τη δική του σκέψη και λογοτεχνική φαντασία, είχε ήδη προσφέρει, περίπου μισό αιώνα νωρίτερα, μια οπτική που υπερέβαινε αυτό το πρόβλημα, μέσα από τις εμπειρίες του στην Ασία, από την Ιαπωνία έως τον Πόντο.

Παράλληλα, έχει δημοσιευθεί η μονογραφία “Scandalizing Jesus?”, η οποία εξετάζει τον τρόπο με τον οποίο ο Καζαντζάκης αμφισβήτησε τα ίδια τα θεμέλια του χριστιανισμού, συζητώντας, μεταξύ άλλων, την ιδέα ότι ο Ιησούς Χριστός είχε σύζυγο και την άρνηση της ανάστασής του. Το παρόν βιβλίο αποκαλύπτει ότι ο Καζαντζάκης δεν προέβαινε μόνο σε ένα είδος «σκανδαλισμού του Ιησού» (Scandalizing Jesus), αμφισβητώντας τον χριστιανισμό, ένα από τα θεμέλια του δυτικού πολιτισμού, αλλά αμφισβητούσε επίσης την αρχαία ελληνική και δυτική κλασική κουλτούρα, ένα ακόμη θεμέλιο του δυτικού πολιτισμού ‒ σε μια διαδικασία που θα μπορούσε να ονομαστεί «Σκανδαλίζοντας την Ελλάδα» (Scandalizing Greece). Και εξέδωσε τα έργα του, που μετέφρασα από τα ελληνικά, το «Ασκητική», το «Συμπόσιον», το «Πρωτομάστορας» και «Ταξιδεύοντας: Ιαπωνία – Κίνα». Επίσης, μετέφρασα κι άλλα έργα, αλλά είναι δύσκολο να βρω εκδοτικούς οίκους και επιχορηγήσεις.

Σήμερα μελετώ τη λογοτεχνία των Ελλήνων που κατάγονται από την Κωνσταντινούπολη και ενδιαφέρομαι επίσης για τη λογοτεχνία της μειονότητας εδώ, η οποία δημιουργεί τα έργα της στα τουρκικά. Μετέφρασα τα ανεκτίμητα έργα του κ. Χασάν Αχμέτ, «Εφ’ όρου ζωής αντιπολίτευση» και “Ömür boyu muhalefet”, που εκδόθηκαν εδώ στην Κομοτηνή το 2008. Οι δύο τίτλοι, «Εφ’ όρου ζωής αντιπολίτευση» και “Ömür boyu muhalefet”, έχουν ακριβώς την ίδια σημασία, αλλά οι δύο εκδόσεις είναι δύο διαφορετικά βιβλία στις δύο γλώσσες και περιέχουν διαφορετικά ποιήματα.

Σήμερα το βράδυ πρόκειται να μιλήσω για τον ποιητή κ. Χασάν Αχμέτ. Μετέφρασα στα ιαπωνικά τα τουρκικά του ποιήματα από τα τουρκικά και τα ελληνικά του ποιήματα από τα ελληνικά. Θα ήθελα να μιλήσω ιδιαίτερα για τη διαφορά που φαίνεται μέσα από την τουρκική έκδοση και την ελληνική, καθώς και για τη μετάφρασή μου, σε ένα βιβλίο, που δημιουργήθηκε από την ένωση δύο βιβλίων, μολονότι, ουσιαστικά, οι τίτλοι των δύο βιβλίων έχουν ακριβώς την ίδια σημασία.

Για να επιτύχω αυτόν τον σκοπό, επέλεξα ως τίτλο της ομιλίας μου τον εξής: «Η ποίηση γράφει-ζωγραφίζει ακριβώς τα ορατά και δημιουργεί τα αόρατα που δεν μπορεί να εκφράσει η επιστήμη». Στη δική μας γλώσσα, στα ιαπωνικά, τα ρήματα «γράφω» και

«ζωγραφίζω» έχουν την ίδια προφορά ή απόδοση, “kaku” (κάκου), και συνήθως δεν δίνουμε μεγάλη σημασία στη διαφορά της σημασίας των δύο ρημάτων. Δηλαδή, σε πολλές περιπτώσεις, μπερδεύουμε το «γράφω» με το «ζωγραφίζω». Τουλάχιστον εγώ, ως ιαπωνόφωνος, νομίζω ότι τα δύο αυτά ρήματα εκφράζουν ουσιαστικά το ίδιο φαινόμενο, δηλαδή την έκφραση οπτικών αντικειμένων ή αφηρημένων ιδεών, είτε με γράμματα είτε με τη ζωγραφική. Ας σκεφτούμε, λοιπόν, μαζί σήμερα το βράδυ αν άραγε πραγματοποιήθηκε η ειρηνική συμβίωση που μας έδειξε ο ποιητής, μέσω της ποίησής του, είκοσι χρόνια πριν, καθώς και αν θα πραγματοποιηθεί στο μέλλον.

«Στην Ιαπωνία έχουμε το παραδοσιακό ποιητικό στιλ που λέγεται “χαϊκού”, το οποίο αποτελείται μόνο από 17 συλλαβές, καθώς και το σύγχρονο ελεύθερο στιλ»

Στην Ιαπωνία έχουμε το παραδοσιακό ποιητικό στιλ που λέγεται «χαϊκού», το οποίο αποτελείται μόνο από 17 συλλαβές, καθώς και το σύγχρονο ελεύθερο στιλ, το οποίο ξεκίνησε υπό την επιρροή της επαφής με τον δυτικό πολιτισμό. Λέγεται ότι το ελεύθερο στιλ, κατά μία άποψη, απελευθέρωσε την ιαπωνική ποίηση από την παλιά παράδοση και την αυστηρή φόρμα και της έδωσε νέα δύναμη για δημιουργία. Κατά τη γνώμη μου, μπορούμε να πούμε ότι το παραδοσιακό ιαπωνικό χαϊκού είναι κάτι που μοιάζει με μια φωτογραφία φτιαγμένη με λέξεις. Δηλαδή, έχει τη δύναμη να αποτυπώνει μια στιγμή του τοπίου που συμβαίνει σε αυτόν τον κόσμο. Μέσω του χαϊκού, οι ποιητές γράφουν καταρχάς αυτό που βλέπουν με τα μάτια τους. Ή, με άλλα λόγια, είναι μια φωτογραφία που γράφεται με γράμματα. Μέσω των γραμμάτων, οι ποιητές ζωγραφίζουν το τοπίο. Γι’ αυτόν τον λόγο σας είπα ότι το χαϊκού ζωγραφίζει τον κόσμο με γράμματα. Επαναλαμβάνω ότι η προφορά των δύο ρημάτων «γράφω» και «ζωγραφίζω» είναι ακριβώς η ίδια στα ιαπωνικά: “kaku”. Με όση μεγαλύτερη λεπτομέρεια ο ποιητής ζωγραφίζει τον κόσμο με γράμματα, τόσο περισσότερο το ποίημά του περιέχει κάτι που υπερβαίνει τον ορατό κόσμο που βλέπει με τα μάτια του και εκφράζει κάτι αόρατο.

Προκειμένου να σκεφτούμε την περιγραφή της πραγματικότητας, μέσω της ποίησης, διαβάζουμε ένα ποίημα του με τίτλο «Διεφθαρμένη κοινωνία».

Διεφθαρμένη κοινωνία

Η ζωή είναι ωραία
ακόμα και χωρίς παρέα.
Σίγουρα όμως,

είναι πολύ ωραία
με παρέα!

Γι’ αυτό ακριβώς,
φτιάξαμε οικογένεια και κοινωνία!
Πραγματικά τι ωραία η φιλοσοφία!
Μήπως όμως σήμερα,

μας λείπουν όλα αυτά,

επειδή επιλέξαμε τη μοναξιά,

γιατί μας κυρίεψαν τα αντικείμενα;

Βρε παιδιά γιατί χάσαμε την ουσία;
Γιατί αυτή η ακρίβεια και ανεργία;
Γιατί τρέχουμε όλη την ημέρα,
ακόμα και τα παιδιά

και μάλιστα άσκοπα,
δίχως αγάπη και έρωτα, όλα μα όλα,

μόνο για το χρήμα;

Αγοράζονται πουλιούνται τα πάντα!

Άνθρωπέ μου σου λένε ηρέμησε με ποτά
και με χάπια ναρκωτικά.

Γεμάτα τα τελεδάδικα!

Δυστυχώς, άνθρωποι με ψευτιά και απιστία,
χωρίς αρχές και ιδανικά!

Ξέρω πάλι μπήκα στα βαθιά,
τελικά δεν κατάφερα τίποτα.
Μόνο περιέγραψα,
αυτά που βλέπω καθημερινά!

Φουκαρά σε ρωτάω τελευταία φορά,
υπάρχει υγεία, ευτυχία και ανθρωπιά,
γιατί αυτή η κατάντια;

Ακολουθεί η μετάφρασή μου στα ιαπωνικά.

退廃した社会

朋友が無くとも生は美しい。 だが確かに、 朋友があれば極めて美しい！まさにこの故、

私たちは家族と社会を作ったのだ！
実際、哲学とはいかに美しいものか！だがひょっとすると今日では、

物が私たちを支配してしまったが故に、私たちが孤独を選んでしまったが故に、

これら全てが私たちに欠けているのではないか？

ああ、皆さん、どうして私たちは本質を見失ったのか？なぜこのような物価高と失業！

なぜ私たちは一日中走り回っているのか、子供たちさえも

無論のこと目的なく、愛も恋もなく、

何から何まで

ただ金のために？

全てが売り買いされている。

我が人よ、人は君に酒でも飲んで

麻薬の錠剤でも飲んで落ち着け、と宣う。精神病院は満員だ！

残念ながら、人々は嘘と不信で、原則も理想も無い！

自分がまた奥底に入ってしまったことはわかっている、結局私には何も成し遂げられなかった。

ただ私は日々見ているものを描写しただけだ！

最後に、気の毒な君に訊かせてもらおう、なぜこれほどまでの悪い状態で、

健康、幸福と人道が存在するというのか？

Για να καταλάβουμε καλύτερα τη διαφορά μεταξύ των δύο προαναφερθέντων στιλ, ας μελετήσουμε προσεκτικά τους στίχους: «Τελικά δεν κατάφερα τίποτα. / Μόνο περιέγραψα / αυτά που βλέπω καθημερινά!». Ο ποιητής έγραψε τα παραπάνω σκεπτόμενος την αδυναμία του να βελτιώσει τον κόσμο. Εμείς γνωρίζουμε ότι οι δραστηριότητές του είναι ποικίλες και ότι εργάζεται σε τρεις διαφορετικούς τομείς: ως ποιητής, ως γιατρός και ως πολιτικός. Επομένως, δεν μπορούμε καθόλου να πούμε για τον ποιητή μας: «Τελικά δεν κατάφερα τίποτα. / Μόνο περιέγραψα / αυτά που βλέπω καθημερινά!».

Ας επιστρέψουμε στα ποιητικά βιβλία του ποιητή. Όπως έγραψα παραπάνω, η τουρκική και η ελληνική έκδοση περιέχουν διαφορετικά ποιήματα και μόνο οι τίτλοι των δύο βιβλίων είναι ίδιοι. Οι εντυπώσεις μου για τις δύο εκδόσεις είναι πολύ διαφορετικές. Κατά τη γνώμη μου, μέσα από την ελληνική έκδοση, αισθάνθηκα τον κ. Χασάν Αχμέτ ως έναν άνθρωπο που ζει στην Κομοτηνή, ως γιατρό και ως πολίτη, και ο οποίος γράφει ό,τι βλέπει και ό,τι ζει με τις πέντε αισθήσεις του. Από την τουρκική έκδοση, όμως, αισθάνθηκα, μέσα από τη φωνή του ποιητή, τη συλλογική συνείδηση των κατοίκων της περιοχής και, με άλλα λόγια, το μέλλον που ο ποιητής θέλει να πραγματοποιήσει, καθώς και το ζήτημα της ταυτότητας: «Ποιος είμαι και ποιοι είμαστε;».

Φυσικά, και στην ελληνική έκδοση αναφέρονται ποικίλα θέματα. Ανάμεσα σε αυτά, μου τράβηξαν ιδιαίτερα την προσοχή οι αναφορές στο σώμα, στους ανθρώπους με τους οποίους συναντάται στους δρόμους της Κομοτηνής, καθώς και οι συμβουλές που δίνει ο ποιητής ως γιατρός. Δηλαδή, φαντάζομαι ότι τα ποιήματα ηχούν μέσα στην πόλη της Κομοτηνής και ότι στα ελληνικά περιγράφονται τα γεγονότα που έζησε ο ποιητής μέσα από την ελληνική γλώσσα. Διαβάζοντας τα ελληνικά ποιήματά του, παρατήρησα ότι γράφει με έναν τρόπο που αναδεικνύει έντονα τη σχέση του με την πόλη και τους ανθρώπους της. Νομίζω ότι ο ποιητής αισθάνεται έντονα την αδυναμία του στην καθημερινή του ζωή. Με άλλα λόγια, πιστεύω ότι στην ελληνική έκδοση παρουσιάζεται ο κ. Χασάν Αχμέτ, ο οποίος ζει και επικοινωνεί στα ελληνικά με τους Έλληνες της Κομοτηνής, ως ένας πολίτης και ένας γιατρός που επιζητά τη συμβίωση και την ειρήνη, μολονότι ανήκει στη μειονότητα της περιοχής.

Μέσω της τουρκικής έκδοσης, όμως, αισθάνθηκα, όπως προανέφερα, τη συλλογική συνείδηση των κατοίκων που ζουν σε αυτήν την πόλη ως μέλη της μειονότητας. Φυσικά, υπάρχουν περιγραφές της καθημερινής ζωής και των πραγμάτων που βλέπει και βιώνει ο ποιητής μέσα από τις αισθήσεις του. Πέρα από την πραγματικότητα που τον περιβάλλει, μέσα από τα ποιήματά του, γράφονται το μέλλον που θέλει ο ποιητής να πραγματοποιηθεί, καθώς και η φωνή που θέτει τα ερωτήματα: «Ποιος είμαι και ποιοι είμαστε;». Αν πρέπει να το πω συνοπτικά, στην τουρκική έκδοση, μου τράβηξαν περισσότερο την προσοχή τα στοιχεία που ακόμη δεν έχουν πραγματοποιηθεί και τα οποία ο ποιητής επιθυμεί να πραγματοποιηθούν στο μέλλον. Από αυτήν την άποψη, τα αόρατα στοιχεία ήταν για μένα πιο εντυπωσιακά σε σχέση με την ελληνική έκδοση.

«Νομίζω ότι στην ελληνική έκδοση εκφράζεται περισσότερο η πλευρά των ορατών στοιχείων του ποιητή κ. Αχμέτ, ενώ στην τουρκική εκφράζεται περισσότερο η πλευρά των αόρατων στοιχείων του»

Όμως, δεν υπάρχουν κοινά στοιχεία μεταξύ των δύο βιβλίων; Ναι, φυσικά και υπάρχουν, πολλά. Νομίζω ότι ένα από αυτά είναι η συμβίωση που ζωγραφίζει ο ποιητής. Στο ποίημά του «Σπαθί στο γόρδιο δεσμό» λέει: «Ελάτε να δείξουμε αποφασιστικότητα / Τούρκοι και Ρωμιοί χέρι χέρι μπροστά». Από τη μία πλευρά, λοιπόν, οι άνθρωποι εδώ φαίνεται να ζουν ειρηνικά, μέσα σε μια αρμονική συμβίωση. Εμείς, ως ξένοι, πρέπει να έρθουμε εδώ για να τη γνωρίσουμε και να τη μάθουμε, όπως ο ποιητής είπε στο ποίημά του «UYANIŞ MİLADI MI? / Eίναι ορόσημο της αφύπνισης;»: “Emir buyrukmuş inanana, ‘Bilim Çin’de bile olsa ara!’ Gerek kalmadı gitmeye oralara, Çok şükür, başladı gelmeye Batı Trakya’ya!”, εάν μεταφράζουμε στα ελληνικά: «Για όποιον πιστεύει, η διαταγή είναι διαταγή, “Αναζήτησε τη γνώση, ακόμη κι αν βρίσκεται στην Κίνα!” Δεν χρειάζεται πια να πάμε ως εκεί, Δόξα τω Θεώ, άρχισε να έρχεται στη δυτική Θράκη!».

Από την άλλη πλευρά, όμως, ο ποιητής πάλι φωνάζει δυνατά και μετά συνεχώς, ζητώντας την αληθινή συμβίωση που δεν είναι ακόμη πραγματοποιημένη. Επιφανειακά, ο ποιητής φαίνεται να γράφει δύο διαφορετικά, ακόμη και αντίθετα, πράγματα, γεγονός που μοιάζει παράλογο. Υπάρχουν, λοιπόν, δύο κύριοι Αχμέτ; Ανάλογα με τη γλώσσα στην οποία γράφει και με το σε ποιον απευθύνεται, αλλάζει το περιεχόμενο και τις ιδέες του; Μήπως παρατηρεί τις αντιδράσεις και τις εκφράσεις των αναγνωστών του και, ανάλογα με αυτές, διαμορφώνει διαφορετικά τη φωνή και το μήνυμά του; Νομίζω ότι στην ελληνική έκδοση εκφράζεται περισσότερο η πλευρά των ορατών και πραγματικών στοιχείων του ποιητή, ενώ στην τουρκική έκδοση εκφράζεται περισσότερο η πλευρά των αόρατων στοιχείων του, εκείνων που δεν υπάρχουν ακόμη στον ορατό κόσμο. Πριν διαβάσω τα έργα του, περίμενα ότι στην τουρκική έκδοση θα περιέγραφε περισσότερο την καθημερινή ζωή και τους ανθρώπους που γνωρίζει, ενώ στην ελληνική έκδοση θα εξέφραζε μια φωνή υπέρ της πολιτικής καινοτομίας και των πολιτικών διεκδικήσεων της μειονότητας ή, αν θέλω να το πω με πιο αρνητικούς όρους, ότι θα έκανε ένα είδος προπαγάνδας. Ωστόσο, η πραγματικότητα δεν είναι έτσι. Στην ελληνική έκδοση μιλάει περισσότερο για την καθημερινότητα, ενώ στην τουρκική έκδοση εκφράζει δυνατά τη θέληση και τις επιθυμίες των κατοίκων της Κομοτηνής. Και ακριβώς σε αυτό το σημείο βρίσκεται, κατά τη γνώμη μου, η προσπάθειά μου για την αναδημιουργία του έργου μέσα από την ιαπωνική μετάφραση.

Προσπάθησα, μέσα από τη μετάφρασή μου, να ενώσω τις δύο διαφορετικές εντυπώσεις που προκύπτουν από τις διαφορές, τόσο στις γλώσσες όσο και στα περιεχόμενα. Δηλαδή, τον πρώτο κ. Αχμέτ, ο οποίος μιλάει ελληνικά και περιγράφει με ακρίβεια όσα βλέπει και βιώνει στην πατρίδα του, καταγράφοντας την πραγματικότητα και μετατρέποντάς τη σε ποίηση, και τον δεύτερο κ. Αχμέτ, ο οποίος φωνάζει στα τουρκικά και περιγράφει όσα ακόμη δεν μπορούμε να δούμε με τα μάτια μας, αλλά προσπαθούμε να πραγματοποιήσουμε. Η προσπάθειά μου, επομένως, δεν αφορά μόνο τη διαφορά μεταξύ των δύο γλωσσών, αλλά και τις δύο διαφορετικές εντυπώσεις που αποκόμισα από δύο διαφορετικά βιβλία, τα οποία, παρά τις διαφορές τους, έχουν τον ίδιο τίτλο και προέρχονται από τον ίδιο ποιητή. Μέσω αυτής της μετάφρασης, επιθυμώ να κάνω τους συμπατριώτες μου να ξανασκεφτούν την έννοια της συμβίωσης: μια συμβίωση που, από τη μία πλευρά, έχει ήδη πραγματοποιηθεί στην καθημερινή ζωή, ενώ, από την άλλη, παραμένει ένα όραμα που δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί. Με άλλα λόγια, θέλω να αναδείξω, μέσα από τη μετάφραση αυτή, την αντίφαση αλλά και τη συνύπαρξη ανάμεσα σε αυτό που ήδη υπάρχει και σε αυτό που ακόμη επιθυμούμε να πραγματοποιηθεί.

Κλείνοντας τη μικρή ομιλία μου, επιθυμώ λίγο να εξηγήσω γιατί ένας Ιάπωνας ερευνητής που ειδικεύτηκε στα έργα του Νίκου Καζαντζάκη μελετάει προς το παρόν τα έργα των Κωνσταντινουπολιτών και τα έργα της μειονότητας στη δυτική Θράκη. Εδώ επαναλαμβάνω το θέμα της διατριβής μου πως είναι το εξής: Το παρόν βιβλίο, δηλαδή η διατριβή μου, φωτίζει την εικόνα της Ελλάδας που παρουσιάζει ο Νίκος Καζαντζάκης (1883-1957), ένας από τους σημαντικότερους συγγραφείς και διανοητές της νεότερης και σύγχρονης ελληνικής λογοτεχνίας. Η εικόνα αυτή δεν ταυτίζεται κατ’ ανάγκην με την εξιδανικευμένη εικόνα της Ελλάδας ως κοιτίδας του δυτικού πνεύματος και πολιτισμού. Αντίθετα, εδράζεται σε ποικίλες πολιτισμικές εμπειρίες και περιλαμβάνει ακόμη και μη δυτικά στοιχεία, τα οποία συνδέονται με τα ταξίδια και τα έργα του Καζαντζάκη στον μη δυτικό κόσμο, μεταξύ άλλων στη Ρωσία, τη Μέση Ανατολή, την Αφρική και την Άπω Ανατολή. Έτσι, σκέφτηκα τους «Έλληνες» οι οποίοι μένουν ιστορικά μέσα στις ελληνικές περιοχές και, με τις επαφές τους, εκτείνουν πνευματικά τα ελληνικά σύνορα και μας διδάσκουν τα στοιχεία που μας βοηθούν να σκεφτούμε βαθύτερα την ελληνικότητα και την συμβίωση. Νομίζω ότι σε μερικούς ανθρώπους δεν αρέσουν οι προσεγγίσεις μου για την ελληνικότητα και την ελληνική ταυτότητα, αλλά εδώ σας λέω μόνο ότι σας αγαπάω και σας σέβομαι. Θεού θέλοντος, είθε να έρθω άλλη μια φορά και να κάνω μια ιδιαίτερη εισήγηση για αυτό το σημείο μαζί με τον φίλο μου, Γιόσικι Σάτο, ο οποίος έγραψε σχετικά με τα ιστορικά συμφραζόμενα στη δυτική Θράκη και στην Κωνσταντινούπολη.

*Ο Κόσουκε Φουκούντα είναι επίκουρος καθηγητής στο Shujitsu University της Οκαγιάμα και πρόεδρος της διοικούσας επιτροπής της Japan Society of Greek Linguistics and Literature. Το παρόν κείμενό του είναι η ομιλία του στην εκδήλωση «Γνωρίζοντας τον Κόσουκε Φουκούντα· τον Ιάπωνα νεοελληνιστή και μεταφραστή του Καζαντζάκη και της σύγχρονης νεοελληνικής λογοτεχνίας», που διοργάνωσαν προς τιμήν του η Στέγη Πολιτισμού ΑΜΘ, στο πλαίσιο του Προγράμματος Ορφέας 2026, και ο «Παρατηρητής της Θράκης», υπό την αιγίδα της Αντιδημαρχίας Πολιτισμού και Νέας Γενιάς του Δήμου Κομοτηνής, την Τρίτη 15 Σεπτεμβρίου στο φουαγιέ του Μεγάρου Μουσικής Κομοτηνής. Οι μεσότιτλοι προστέθηκαν για διευκόλυνση στην ανάγνωση.

Βλ. σχετικό ρεπορτάζ ΕΔΩ.

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.