Οταν η ιστορια των τσελιγκαδων της Θρακης ζωντανεψε στο χωριο των Σαρακατσανων, στο Γλυκονερι ν. Ροδοπης

―Στο πλαίσιο του εξαιρετικών «Βιστωνιδείων 26», παρουσία σύνολου σχεδόν του οικισμού και επισκεπτών-λατρών της θέας και του περιβάλλοντος της λίμνης, με ομιλητή τον κ. Δημήτρη Ντόντη

Στο Γλυκονέρι ν. Ροδόπης, εκεί όπου πριν περίπου έναν αιώνα εγκαταστάθηκε πλήθος Σακαρατσάνων οικογενειών, εκεί όπου η σαρακατσάνικη παράδοση είναι σήμερα βαθιά ριζωμένη και άσβεστη, δείγμα της οποίας είναι και ο Μουσειακός Παραδοσιακός Σαρακατσάνικος Οικισμός που μπορεί κανείς να επισκεφτεί στη διασταύρωση για το Φανάρι, στην ιδανική δηλαδή τοποθεσία, παρουσιάστηκε η οικογενειακή ιστορική βιογραφία της αρχαιολόγου – μουσειολόγου και συγγραφέα Νάγιας Δαλακούρα, «Ο τελευταίος μεγάλος τσέλιγκας» (εκδ. Παρατηρητής της Θράκης, Κομοτηνή 2026), στο πλαίσιο των «Βιστωνιδείων 2026».

Η εκδήλωση πραγματοποιήθηκε παρουσία του συνόλου σχεδόν των κατοίκων του οικισμού αλλά και κατοίκων από τις γύρω περιοχές στο Δημοτικό Σχολείο Γλυκονερίου, το βράδυ της Παρασκευής που μας πέρασε, και  διοργανώθηκε από τον Πολιτιστικό Σύλλογο Γλυκονερίου και τις εκδόσεις Παρατηρητής της Θράκης, με ομιλητή τον κ. Δημήτρη Ντόντη, ιστορικό και συγγραφέα.

Μια εκδήλωση που μας απέδειξε πόσα καλά και αξιοθαύμαστα μπορούν να επιτελέσουν τα μέλη ενός Πολιτιστικού Συλλόγου, όταν αγαπούν τον τόπο τους. Κι αναφερόμαστε στα μέλη του Πολιτιστικού Συλλόγου Γλυκονερίου κ. Δημήτριο Γεωργαντά, Δήμητρα Μπανιώτου, Γιώργο Μπανιώτη, Ραφαέλα Γεωργαντά, Βασιλική Κλειτσιώτη, που, με επικεφαλής τον Πρόεδρό τους κ. Ανδρέα Κλειτσιώτη, κατήρτισαν το εξαιρετικό πρόγραμμα των «Βιστωνιδείων 2026», συμπεριλαμβάνοντας σ’ αυτό έκθεση φωτογραφίας (και διαγωνισμό), έκθεση ζωγραφικής, πλωτή περιήγηση και ξενάγηση στη λίμνη, επίσκεψη στην Αναστασιούπολη και εκπαιδευτικό πρόγραμμα, αγώνες τριάθλου, περιπατητική και ποδηλατική περιήγηση στη λίμνη, εργαστήριο σαρακατσάνικης κουζίνας, γλέντι, καραγκιόζη με θέμα τα άλογα του Διομήδη που συνυφαίνονται με τη Βιστωνίδα, και βιβλιοπαρουσίαση…

Στα της βιβλιοπαρουσίασης όμως, στον χώρο του  Δημοτικού Σχολείου Γλυκονερίου, που φιλοξενεί έκθεση διακοσμητικών χειροποίητων έργων, εμπνευσμένων και από τη σαρακατσάνικη παράδοση, της κ. Αναστασίας Πηγίδου, καθώς και επιστημονικές σχεδιαστικές αποτυπώσεις της Βιστωνίδας από τη μελετήτριά της κ. Πετρίνα Μαυρίδου. Η εκδήλωση παρουσίασης του βιβλίου άνοιξε  με τον χαιρετισμό και το από καρδιάς καλωσόρισμα των παρευρισκομένων από τον Πρόεδρο του Συλλόγου κ. Ανδρέα Κλειτσιώτη, ο οποίος και αναφέρθηκε εν ολίγοις στη σημαντικότητα για τη σαρακατσάνικη ιστορία του παρουσιαζομένου πονήματος της κ. Δαλακούρα.  

Δημήτρης Ντόντης, «Με τη βοήθεια φωτογραφικού και αρχειακού υλικού, η συγγραφέας δεν εξιστορεί απλώς τη ζωή των προγόνων της, αλλά ταυτόχρονα ξετυλίγει και ζωντανεύει ολόκληρο τον τρόπο ζωής των Σαρακατσάνων»

Ακολούθως, ο κ. Ντόντης, ο οποίος εκτός από ιστορικός και συγγραφέας είναι και ο ίδιος Σαρακατσάνος, προσέγγισε το βιβλίο της κ. Δαλακούρα μέσα από ποικίλες οπτικές, συνδυάζοντας την επιστημονική του ιδιότητα με το προσωπικό του βίωμα. Συγκεκριμένα ανέφερε στην ομιλία του: «Για όσους δεν με γνωρίζουν, είμαι ιστορικός, απόφοιτος του Τμήματος Ιστορίας και Εθνολογίας του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης, Σαρακατσάνος και απερίγραπτα χαρούμενος που βρίσκομαι εδώ για να παρουσιάσω το νέο βιβλίο της εξαίρετης φίλης και συνεργάτιδας Νάγιας Δαλακούρα με τίτλο “Ο τελευταίος μεγάλος τσέλιγκας”.

Με τη Νάγια γνωριζόμαστε από τα φοιτητικά μου χρόνια. Συγκεκριμένα, γνωριστήκαμε πρώτη φορά, αν δεν κάνω λάθος, στο Αρχαιολογικό Μουσείο Κομοτηνής, στο πλαίσιο μιας εκπαιδευτικής επίσκεψης με τη Σχολή. Από τότε και μέχρι σήμερα η Νάγια είναι δίπλα μου και με καθοδηγεί τόσο στην ακαδημαϊκή μου πορεία όσο και στη συγγραφική. Μάλιστα είχα την τιμή να βρίσκομαι στο ίδιο πάνελ μαζί της στην παρουσίαση του πρώτου μου βιβλίου πέρσι τον Ιανουάριο στον Ίασμο, οπότε καταλαβαίνετε δεν δυσκολεύτηκα και πολύ να δεχτώ την πρότασή της να παρουσιάσω το δικό της.

Όπως αναφέρει και η ίδια στον πρόλογο, στο βιβλίο καταγράφονται οι βιογραφίες των δύο Σαρακατσάνων προγόνων της: του Αποστόλου “Φλέτρα” Κουτσογιάννη και του γιου και διαδόχου του Κωσταντίνου. Με τη βοήθεια φωτογραφικού και αρχειακού υλικού, η Νάγια δεν εξιστορεί απλώς τη ζωή των προγόνων της αλλά ταυτόχρονα ξετυλίγει και ζωντανεύει έναν ολόκληρο τρόπο ζωής, αυτόν των Σαρακατσάνων. Εδώ πρέπει να τονίσω ότι γι’ αυτόν τον λόγο –ότι δηλαδή το βιβλίο δεν είναι μόνο βιογραφικό– αμφιταλαντεύτηκα αρκετά ως προς τον τρόπο προσέγγισής του. Αναρωτιόμουν αν θα έπρεπε να το προσεγγίσω ως ιστορικός ή ως απλός αναγνώστης. Τελικά αποφάσισα ότι η καλύτερη προσέγγιση ήταν απλώς να αρχίσω να το διαβάζω, χωρίς κάποιον προκαθορισμένο τρόπο σκέψης και πιστεύω ότι έπραξα σωστά. Διότι χάρη στο συγγραφικό της ταλέντο, η Νάγια κατάφερε να ικανοποιήσει και τις δυο προαναφερθείσες οπτικές.

«Από τη μια πλευρά, “Ο τελευταίος μεγάλος τσέλιγκας” είναι μια πλήρως τεκμηριωμένη καταγραφή του βίου των προγόνων της Νάγιας και του τρόπου ζωής τους, συνδυάζοντας φωτογραφικό, αρχειακό και προφορικό υλικό, καθώς και οικογενειακά κειμήλια, ώστε κάθε πληροφορία να επιβεβαιώνεται δίχως καμία αμφισβήτηση. Αυτά, σε συνδυασμό με το απλό αλλά ταυτόχρονα περιεκτικό ύφος γραφής της Νάγιας, αποτελούν την χαρά του ιστορικού! Από την άλλη, το βιβλίο κουβαλάει, εκτός από το ιστορικό του βάρος, μια ευθύνη αλλά ταυτόχρονα και μια υπόσχεση: προς τους προγόνους την υπόσχεση ότι δεν θα ξεχαστούν ποτέ και για τους απογόνους την ευθύνη να κρατήσουν ζωντανή τη μνήμη τους, μετατρέποντάς τους σε παραδείγματα προς μίμηση. Και πιστέψτε με, τα παραδείγματα μέσα από τα οποία ο Φλέτρας και ο γιος του αποτελούν πρότυπα είναι πολλά και σε αρκετές περιπτώσεις ανατριχιαστικά. Όπως η τόλμη του Κωσταντίνου Κουτσογιάννη να παραδεχτεί ότι φίλεψε αντάρτες για να προστατέψει τα τετρακόσια άτομα που είχε υπό την επίβλεψή του»

Από τη μια πλευρά, “Ο τελευταίος μεγάλος τσέλιγκας” είναι μια πλήρως τεκμηριωμένη καταγραφή του βίου των προγόνων της Νάγιας και του τρόπου ζωής τους, συνδυάζοντας φωτογραφικό, αρχειακό και προφορικό υλικό, καθώς και οικογενειακά κειμήλια, ώστε κάθε πληροφορία να επιβεβαιώνεται δίχως καμία αμφισβήτηση. Αυτά, σε συνδυασμό με το απλό αλλά ταυτόχρονα περιεκτικό ύφος γραφής της Νάγιας, αποτελούν την χαρά του ιστορικού! Από την άλλη, το βιβλίο κουβαλάει, εκτός από το ιστορικό του βάρος, μια ευθύνη αλλά ταυτόχρονα και μια υπόσχεση: προς τους προγόνους την υπόσχεση ότι δεν θα ξεχαστούν ποτέ και για τους απογόνους την ευθύνη να κρατήσουν ζωντανή τη μνήμη τους, μετατρέποντάς τους σε παραδείγματα προς μίμηση. Και πιστέψτε με, τα παραδείγματα μέσα από τα οποία ο Φλέτρας και ο γιος του αποτελούν πρότυπα είναι πολλά και σε αρκετές περιπτώσεις ανατριχιαστικά. Όπως η τόλμη του Κωσταντίνου Κουτσογιάννη να παραδεχτεί ότι φίλεψε αντάρτες για να προστατέψει τα τετρακόσια άτομα που είχε υπό την επίβλεψή του.

Όλα τα παραπάνω, μαζί με τα επιπλέον στοιχεία, τις πληροφορίες και τις καταγραφές, η Νάγια τα παραθέτει με τέτοιον τρόπο ώστε να σε κάνει να σκεφτείς: πώς θα αντιδρούσαν αυτοί οι άνθρωποι αν μας έβλεπαν σήμερα; Και εμείς, από την άλλη, θα ήμασταν ικανοί να τους κοιτάξουμε στα μάτια και να σταθούμε άξιοι δίπλα τους; Τροφή για σκέψη.

Κλείνοντας, θα ήθελα να ευχηθώ ολόψυχα το βιβλίο να είναι καλοτάξιδο και να ακολουθήσουν και άλλα τέτοια!»

Νάγια Δαλακούρα, Νικώντας τη σκόνη της λήθης

Στη συνέχεια, τον λόγο έλαβε η κ. Δαλακούρα, η οποία αναφέρθηκε στο ταξίδι συλλογής του αρχειακού υλικού της οικογένειάς της αλλά και της συγγραφής του βιβλίου, ενώ δεν παρέλειψε να ευχαριστήσει θερμά τους συνοδοιπόρους της σε όλη αυτήν τη διαδρομή, όπως τους κ. Ντίνα Τσίτσιου, Σπύρο Κούτρα, Χρήστο Γ. Κουτσογιάννη, Γιώργο Λουτατίδη, Αγγέλα Γιαννακίδου, τους σαράντα δύο πληροφορητές καθώς και τις εκδόσεις Παρατηρητής της Θράκης, τους επιμελητές και τη γραφίστρια της έκδοσης. Τόνισε δε πως η αναδρομή αυτή στο παρελθόν και η συγγραφή της βιογραφίας των δύο Σαρακατσάνων προγόνων της υπήρξε η αφορμή για να ανασύρει από το οικογενειακό χρονοντούλαπο τεκμήρια και μαρτυρίες που υπό άλλες συνθήκες θα περιβάλλονταν από τη σκόνη της λήθης. Πολλά λοιπόν έμαθε για την οικογένειά της, πολλά όμως μας έμαθε και για τη δράση και την παρουσία των τσελιγκάδων στη Θράκη και την κοινωνική πραγματικότητα της εποχής εκείνης. Ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα ήταν και η παρουσίαση με την οποία συνόδευσε την ομιλία της, επιτρέποντας στους παρευρισκόμενους να πάρουν μια γεύση από το φωτογραφικό υλικό του βιβλίου, ζωντανεύοντας τα πρόσωπα και τις οικογένειές που πρωταγωνιστούν.

Μετά και την ομιλία της συγραφέα, ακολούθησαν τοποθετήσεις και εκτενής συζήτηση κατά πόσον έχει αναδειχθεί η προσφυγική ταυτότητα των Σαρακατσάνων, για ποιους λόγους αυτή δεν έχει αναδειχθεί  και για το αν πρέπει αυτό να συμβεί στο μέλλον. 

Η εκδήλωση ολοκληρώθηκε με την καθιερωμένη υπογραφή αντιτύπων από τη συγγραφέα και σύντομες συνομιλίες της με τους παρευρισκομένους φίλους, Σαρακατσάνους ή μη.

Μεταξύ των παρευρισκομένων, ο πατήρ Νεκτάριος Δημητρουλόπουλος και συνεργάτης του ιερέας,  η βασική αφορμή του βιβλίου, δια του υλικού του αειμνήστου συζύγου της Αποστόλη, κ. Ντίνα Τσίτσιου, η κ. Καίτη Δαλακούρα, ο εκπαιδευτικός κ. Θανάσης Τσαρδακλής, η επίσης εκπαιδευτικός κ. Ελένη Μπακιρτζή με τον σύζυγό της και πολλοί πολλοί άλλοι.  

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.