Διαβαζοντας Μισελ Φαις  και «Αμην. Προσευχες στο Κενο» στην Κομοτηνη

Επανερχόμαστε σήμερα στην εκδήλωση παρουσίασης του βιβλίου του συντοπίτη μας συγγραφέα Μισέλ Φάις «Αμήν. Προσευχές στο Κενό» στην Κομοτηνή, που διοργάνωσε η Δημοτική Βιβλιοθήκη Κομοτηνής –στο πλαίσιο των δράσεων που υλοποιούνται με την ΚΟΙΝΣΕΠ «Κομοτηνή εν Δράσει»–, με τη συνεργασία του Βιβλιοπωλείου Book-stop και των εκδόσεων Πατάκη, την Παρασκευή 22 Νοεμβρίου 2024, στη Δημοτική Βιβλιοθήκη της πόλης μας.

Επανερχόμαστε, μια και πεποίθησή μας πλέον είναι ότι η Κομοτηνή ως πόλη καταρτισμένων αναγνωστών με επιστημοσύνη και παιδεία –ενίοτε και με τη συνδρομή μελών ΔΕΠ της Σχολής Κλασικών και Ανθρωπιστικών Σπουδών του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης– παράγει βιβλιογραφία, η οποία είναι ένα ακόμη δομικό, πλέον, πολιτισμικό χαρακτηριστικό της, ανεξαρτήτως της ευρείας ή μη πρόσληψης τέτοιου είδους γνωστικών, και παιδευτικών, απολαύσεων.   

Επανερχόμαστε ήτοι και φιλοξενούμε στην εφημερίδα μας,  για να εγγράφονται στο πολιτισμικό γίγνεσθαι του τόπου, τις εισηγήσεις της Κατερίνας Σχοινά, η οποία ως συντονίστρια επανασύστησε, και για τους νεότερους, τον συντοπίτη συγγραφέα, αναφερόμενη εν ολίγοις στο έργο του και σε κάποια από τα χαρακτηριστικά της ζωής και της γραφής του, και με τη σειρά που ακούστηκαν, τις εισηγήσεις του επίσης συντοπίτη και αγαπημένου συγγραφέα Χρήστου Χαρτοματσίδη –για το πρόσφατο μυθιστόρημα «Ρίο Γκράντε» του οποίου συνομιλήσαμε λίγο καιρό πριν–,  καθώς και στο αυριανό μας φύλλο του νομικού και βιβλιοκριτικού Χρήστου Βασματζίδη από την Αλεξανδρούπολη, οικείου και φίλου της Κομοτηνής, αλλά πολύ περισσότερο των γραμμάτων.

Καλές αναγνώσεις…    

Ι. Κατερίνα Σχοινά

 «Ο Φάις περιδιαβαίνει τους αστικούς δρόμους, παρατηρεί μοναχικές υπάρξεις και τους απαθανατίζει φωτογραφικά ή τους βιογραφεί»

Κατά δική του δήλωση, στο πλούσιο και πολυσχιδές έργο του, «όλα επιστρέφουν στο βορειοανατολικό φως, γίνονται ανατολικό φως»: με αυτό μάλλον υπονοεί πως όλα επιστρέφουν στην αυτοβιογραφική μήτρα, στον πατέρα, τη μητέρα, την εβραϊκότητα, τη γενέθλια πόλη Κομοτηνή. Ο αγαπητός μας Μισέλ Φάις, με πρόσκληση του Δήμου Κομοτηνής, και συγκεκριμένα της Δημοτικής μας Βιβλιοθήκης, επιστρέφει σήμερα στο «βορειοανατολικό φως» της γενέτειράς του, της «Κομοτηνούλας» του, όπως συνηθίζει να την υποκορίζει, 7 χρόνια μετά την παρουσίαση του βιβλίου του «Lady Cortisol» (εκδ. Πατάκη, 2016) στο κτίριο της παλιάς Δημοτικής Βιβλιοθήκης Κομοτηνής και σήμερα στη νέα της έδρα, το Τσανάκλειο Μέγαρο, που, κατά ευτυχή συγκυρία, βρίσκεται ακριβώς απέναντι από την (οικεία στον ίδιο) εβραϊκή συνοικία της πόλης.

Ο Μισέλ εγκατέλειψε την πόλη μας στα 16 του χρόνια, όπως καλά θυμήθηκαν οι συμμαθητές του, παρόντες και πάλι σε εκδήλωση για τον παιδικό τους φίλο. Το πώς ένα παιδί της επαρχίας βρήκε τη θέση του στο κλειστό λογοτεχνικό αθηναϊκό στερέωμα το αφηγείται ίσως λοξά, μέσω του συντοπίτη και λογοτεχνικού του προγόνου Γεωργίου Βιζυηνού, με τον οποίο εξάλλου έχει δηλώσει «συνσυγγραφέας», αφού νιώθει να είναι «πλασμένος από το πλευρό του». Έγραφε, λοιπόν, κάποτε ο Φάις για τον Βιζυηνό: «Όσοι είναι από επαρχία και φτάνουν στην πρωτεύουσα –ειδικά αν είναι αδύνατες κράσεις ή από ταπεινή φύτρα–  πληρώνουν κάποιο τίμημα», που για τον Βιζυηνό ήταν η αποποίηση της φαναριώτικης ταυτότητας και η υιοθέτηση αυτής που του ζητούσε η ξιπασιά της Αθήνας της εποχής του. Ο Βιζυηνός (πάντα κατά τον Φάις) έγινε αυτός που γνωρίζουμε, όταν «αποφάσισε να δει κατάματα τα φαντάσματα του παρελθόντος του και, το κυριότερο, να συνδιαλλαγεί μαζί τους στη γραφή, μέσα από το περίτεχνο αλλά και ριψοκίνδυνο παιχνίδι του “ίδιου” και του “άλλου”». Νομίζω ότι αυτό ακριβώς συνέβη και με τον Φάις.

Στο αυτοειρωνικά λακωνικό αυτοβιογραφικό του σημείωμα στο «αυτί» των βιβλίων του συνοψίζεται η εργοβιογραφία του: «Ο Μισέλ Φάις (Κομοτηνή 1957) ανά διαστήματα γράφει, φωτογραφίζει, πεζοπορεί». Η συντομία του σημειώματος αυτού είναι αντιστρόφως ανάλογη με το εξαιρετικά πλούσιο έργο του. Συνοψίζω εν τάχει: πεζογράφος, θεατρικός συγγραφέας, συνεργάτης ομοτέχνων του στη συγγραφή κινηματογραφικών σεναρίων, επιμελητής εκδόσεων περί τη λογοτεχνία και τα εικαστικά, μεταφραστής χαϊκού, υπεύθυνος των σελίδων βιβλίου στην «Εφημερίδα των Συντακτών», φωτογράφος με σημαντικές συμμετοχές σε εκθέσεις και λευκώματα, αλλά και δάσκαλος δημιουργικής γραφής, είναι, εν ολίγοις, κάποιες από τις ιδιότητες του Μισέλ Φάις.

Επιπλέον, ο Φάις δηλώνει και μανιώδης περιπατητής, με πρόγονο τον μπωντλαιρικό φλανέρ της νεωτερικότητας, που συνδυάζει τη μοναξιά με την περιπλάνηση στο πλήθος. Αντίστοιχα κι ο Φάις περιδιαβαίνει τους αστικούς δρόμους, παρατηρεί μοναχικές υπάρξεις, ανθρώπους γονατισμένους, και ως «γραφιάς/φωτογράφος» (η αυτοσύσταση δική του) τους απαθανατίζει φωτογραφικά ή τους βιογραφεί. Άλλοτε συντάσσει την αυτοβιογραφία του πλήθους, άλλοτε τη δική του, άλλοτε βιογραφίες «επωνύμων» (του Καΐμη, του Ζαχαριάδη, του Βιζυηνού, του Κάφκα), εγχειρήματα που φαίνονται ίσως ετερόκλητα, στην πραγματικότητα, όμως, πρόκειται για συγκοινωνούντα δοχεία.

Είναι, επίσης, εντυπωσιακό το ακαδημαϊκό ενδιαφέρον που εκδηλώνεται για το έργο του, καθώς μεταπτυχιακές εργασίες, διδακτορικές διατριβές ή παρουσιάσεις του σε διεθνή πανεπιστήμια (π.χ. Ελεύθερο Πανεπιστήμιο του Βερολίνου) συνδέονται με αυτό. Γενικώς, από την εμβληματική «Αυτοβιογραφία ενός βιβλίου» το 1994 μέχρι το σήμερα παρουσιαζόμενο «Αμήν. Προσευχές στο Κενό», ο συγγραφέας δημιουργεί ακατάπαυστα, μεταφράζεται σε άλλες γλώσσες, διηγήματά του συμπεριλαμβάνονται σε διεθνείς ανθολογίες και ξενόγλωσσα περιοδικά. Δεν παραλείπει μάλιστα να μας εκπλήσσει ευχάριστα με νέα εγχειρήματα, όπως είναι η πρόσφατη «είσοδός» του στην παιδική λογοτεχνία με το βιβλίο «Το περίεργο μαξιλάρι», το οποίο παρουσιάζεται αύριο, Σάββατο 23/11, το πρωί στον ίδιο χώρο.

Απόψε θα συζητήσουμε για το τελευταίο του έργο, όπου συναρθρώνονται ογδόντα επτά ιστορίες-προσευχές στο Κενό (και εν κενώ). Τη δική τους ανάγνωση αυτού του βιβλίου θα μας χαρίσουν τρεις εκλεκτοί ομιλητές: ο βιβλιοκριτικός και νομικός Χρήστος Βασματζίδης, ο επίκουρος καθηγητής στο τμήμα Ελληνικής Φιλολογίας του ΔΠΘ (ομότεχνος του Φάις ως φωτογράφος) Κωστής Δανόπουλος και ο συγγραφέας Χρήστος Χαρτοματσίδης. Η σκηνοθέτις και ηθοποιός Άννα Μαχαιροπούλου θα διαβάσει αποσπάσματα του βιβλίου.

*Η Κατερίνα Σχοινά είναι φιλόλογος. Μπορείτε να βρείτε το αναλυτικό ρεπορτάζ εδώ

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.