Επεστρεψε με το «Αμην» ο Μισελ Φαις στην Κομοτηνη
Με ομιλητές τους Χρήστο Βασματζίδη, τον Χρήστο Χαρτοματσίδη, τον Κωστή Δανόπουλο και συντονίστρια την Κατερίνα Σχοινά
«Κάποιες στιγμές νιώθεις ότι πεθαίνεις στη θέση ενός άλλου. Δεν είναι για χάχανα, ούτε όμως και για οδυρμό. Κάποιες φορές πιστεύεις πως χρειάζεσαι πνευματικό ή εξορκιστή. Κάποιες άλλες γυμναστική ή ψυχανάλυση. Κάποιες άλλες, τέλος, ότι επείγει να παρατήσεις τη δουλειά σου, να χωρίσεις, ταυτόχρονα, από γυναίκα και ερωμένη, να μπεις σ’ ένα αεροπλάνο και να εξαφανιστείς (μπορεί, ανομολόγητα, να εύχεσαι να πέσει το αεροπλάνο). Αμήν».
Μισέλ Φάις, «Αμήν. Προσευχές στο Κενό»
Στην Κομοτηνή των παιδικών του χρόνων, των φίλων, την πόλη που άφησε πίσω του αλλά κουβαλάει μέσα του, επέστρεψε για πρώτη φορά μετά από αρκετά χρόνια ο Μισέλ Φάις, για δύο μοναδικές παρουσιάσεις, μία για μικρούς και μία για τους μεγαλύτερους φίλους του.
Η πρώτη εξ αυτών, που έλαβε χώρα το απόγευμα της Παρασκευής 22 Νοεμβρίου στη Δημοτική Βιβλιοθήκη Κομοτηνής, με την παρουσίαση του βιβλίου του «Αμήν. Προσευχές στο Κενό», αγκαλιάστηκε από το κοινό της Κομοτηνής, που δείχνει πάντα την αγάπη του προς τον επιφανή και καταξιωμένο στα ευρωπαϊκά γράμματα συγγραφέα. Δεν είναι τυχαίο άλλωστε πως στην παρουσίαση, όπως και παλιότερα, βρίσκονταν εκεί οι παιδικοί φίλοι και συμμαθητές του συγγραφέα, που είχαν την ευκαιρία να τον ξαναδούν.
Το βιβλίο αποτελείται από 87 μικρές ιστορίες, με όλες τους να ξεκινούν με τη φράση: «Κάποιες στιγμές νιώθεις ότι πεθαίνεις στη θέση ενός άλλου», και να ολοκληρώνονται με τη λέξη «Αμήν». Αποσπάσματα που έρχονται όλα μαζί να δημιουργήσουν ένα σύνολο, με την ερμηνεία, και το ταξίδι μέσα σε αυτό, να επαφίεται στον ίδιο τον αναγνώστη. Άλλωστε η λέξη «Αμήν», με την οποία ολοκληρώνεται η κάθε ιστορία, έχει εβραϊκή ρίζα και πολλαπλό περιεχόμενο στις διάφορες παραλλαγές της.
Κατερίνα Σχοινά
«Επιστροφή στην αυτοβιογραφική μήτρα»
Το βιβλίο ζωντάνεψε για το κοινό της Βιβλιοθήκης από την Άννα Μαχαιροπούλου, που ανέγνωσε αποσπάσματα, ενώ υπό τον συντονισμό της φιλολόγου κ. Κατερίνας Σχοινά, για το βιβλίο μίλησαν οι κ. Χρήστος Βασματζίδης, βιβλιοκριτικός-νομικός, Κωστής Δανόπουλος, επίκουρος καθηγητής ΤΕΦ ΔΠΘ και Χρήστος Χαρτοματσίδης, συγγραφέας.
Ανοίγοντας την εκδήλωση, παραθέτοντας και το βιογραφικό του συγγραφέα, η κ. Σχοινά υπενθύμισε πως κατά δήλωση του κ. Φάις, στο πλούσιο και πολυσχιδές έργο του «όλα επιστρέφουν στο βορειοανατολικό φως, γίνονται ανατολικό φως»: με αυτό μάλλον υπονοεί πως όλα επιστρέφουν στην αυτοβιογραφική μήτρα, στον πατέρα, τη μητέρα, την εβραϊκότητα, τη γενέθλια πόλη Κομοτηνή.
Επιστρέφει λοιπόν με πρόσκληση του Δήμου Κομοτηνής και της Δημοτικής Βιβλιοθήκης στο “βορειοανατολικό φως” της γενέτειράς του, της “Κομοτηνούλας” του, όπως συνηθίζει να την υποκορίζει, 7 χρόνια μετά την παρουσίαση του βιβλίου του “Lady Cortisol” στο κτίριο της παλιάς Δημοτικής Βιβλιοθήκης Κομοτηνής και σήμερα στη νέα της έδρα, το Τσανάκλειο Μέγαρο, που, κατά ευτυχή συγκυρία, βρίσκεται ακριβώς απέναντι από την (οικεία στον ίδιο) εβραϊκή συνοικία της πόλης».
Κωστής Δανόπουλος
«Λεπτότατες και περίπλοκες αποχρώσεις διατρέχουν τα κείμενα του βιβλίου, πραγματευόμενα το κεντρικό θέμα που διατρέχει την ποίηση όλων των εποχών, τον θάνατο»
Μια από τις βασικές συντεταγμένες της πρόσληψης του βιβλίου, σημείωσε ο κ. Δανόπουλος, «είναι η ποιητικότητά του με το ρευστότερο υποχαρακτήρα της και την απτότητα των εφαρμογών της, που μπορεί να θεωρηθεί συνώνυμη με την έννοια λογοτεχνικότητα, μιας και αφορά τον καθορισμό των στοιχείων που διαφοροποιούν τον έντεχνο από τον απλό φυσικό λόγο.
Τα άτιτλα διηγήματα του Φάις ταιριάζουν σε αυτό που ο Τσβετάν Τοντόροφ προσδιόρισε ως αναγκαίο κατηγόρημα της μυθοπλαστικής λογοτεχνίας, τον δισταγμό, που προκύπτει από το θεμελιώδες διφορούμενο ως προς την ακριβή φύση των γεγονότων που παρατίθενται σε μια φανταστική αφήγηση. Η επανάληψη στοιχείων ή δομών προσθέτουν έμφαση στο μήνυμα», τόνισε, «ειδικά η εναρκτήρια πρόταση και η κατάληξη Αμήν. Η έννοια της ποιητικότητας υποστηρίζεται από την ακανόνιστης περιοδικότητας διαφορετική έκταση και ένταση αφηγηματικών μερών, μονολόγων, δραματικών και σκηνικών τμημάτων, προβάλλοντας ένα συμπαγές μήνυμα που περικλείεται στον τίτλο του έργου, με τις έννοιες και τα πρόσωπα να κινούνται μέσα στην αστάθεια και τις ελλείψεις τους, να γλιστρούν μέσα στη ρευστότητα και τα ασαφή περιγράμματά τους».
Στάθηκε δε «στις λεπτότατες και περίπλοκες αποχρώσεις που διατρέχουν τα κείμενα του βιβλίου, πραγματευόμενα το κεντρικό θέμα που διατρέχει την ποίηση όλων των εποχών, τον θάνατο, και απευθύνονται σε ολόκληρο το πλέγμα των αντιληπτικών λειτουργιών του ανθρώπου, συνθέτοντας και μεταδίδοντας το νόημά τους ως ένα νόημα συγκινησιακό».
Χρήστος Χαρτοματσίδης
«87 ιστορίες-διηγήματα που μοιάζουν με ψαλμούς»
Παρόλο που το βιβλίο χαρακτηρίζεται από τις 87 ιστορίες-διηγήματα, για τον κ. Χαρτοματσίδη, «αυτά περισσότερο παρομοιάζουν με ψαλμούς. Άλλωστε οι ψαλμοί δεν έχουν μόνο δοξαστικό χαρακτήρα, αλλά περιέχουν όλα τα μεγάλα θέματα, όπως το βιβλίο του Φάις, που περιέχει το παράλογο της ύπαρξης, που μέσα του υποθάλπει την αποδοχή, ή την απόρριψη του Πεπρωμένου, το μυστήριο του θανάτου, τον έρωτα, τη γυναίκα, τον κόσμο μέσα από το βλέμμα του αφηγητή, μα και του παιδιού που είναι τόσο διαφορετικός από τον τρόπο που τον βλέπει ο ενήλικας.
Και τα 87 κείμενα αρχίζουν με την φράση: «Κάποιες στιγμές νιώθεις ότι πεθαίνεις στη θέση ενός άλλου». Όλα τελειώνουν με την ευχή «Αμήν!», ας γίνει. Αυτό που ενδιαφέρει τον συγγραφέα δεν είναι οι απαντήσεις, μα οι ίδιες οι ερωτήσεις», τόνισε, «πρωτίστως όμως τον απασχολεί, ο τρόπος με τον οποίο τις θέτει, με τον οποίο αφηγείται τις ιστορίες του – δηλαδή η φόρμα κι εδώ πράγματι υπάρχει μεγάλη ποικιλία».
Αφού παρέθεσε μια σειρά από παραδείγματα μέσα από τα διηγήματα-ψαλμούς του βιβλίου, ο κ. Χαρτοματσίδης σημείωσε «πως για αυτόν η ανάγνωση των κειμένων του Φάις ήταν μια αποκάλυψη», αλλά «ταυτόχρονα και δίδαγμα», δείχνοντάς του πως υπάρχουν και άλλοι τρόποι γραφής.
«Ο Μισέλ έχει εφεύρει τον δικό του τρόπο γραφής, όχι μόνο σαν θεματολογία , μα κι ως τεχνοτροπία, με τις επαναλήψεις στις περιγραφές των χαρακτήρων, τον τρόπο που συσσωρεύει την ένταση, την ξαφνική εισαγωγή παράλογων στοιχείων, κ.λπ. αφηγήματα, που παραμένουν όμως ρεαλιστικά» σημείωσε, επισημαίνοντας «πως η τελευταία λέξη του τελευταίου διηγήματος, που κλείνει το βιβλίο πριν το Αμήν, είναι το Πιστεύω».
Χρήστος Βασματζίδης
«O Φάις καλλιεργεί τον κήπο της ύπαρξής του/μας, με την αέναη αναζήτηση ή κατασκευή εαυτού, υποκειμένου, ή προσωπείου»
«Στην αρχή κάθε μιας από τις 87 μικροϊστορίες του βιβλίου, επαναλαμβάνεται φαρσικά, κωμικά ή τραγικά, η επωδός “Κάποιες στιγμές νιώθεις ότι πεθαίνεις στη θέση ενός άλλου”», σημείωσε ο κ. Βασματζίδης, «όμως το πώς και το γιατί αυτής της παράδοξης αίσθησης δεν απαντάται καθώς δεν ενδιαφέρει η εξήγηση αλλά η παρεξήγηση. Αφού κάθε ιστορία έχει την αρχική της επανάληψη, είναι μάλλον προβλέψιμο να έχει και μία επαναλαμβανόμενη κατάληξη, κάτι που ταιριάζει στην αρμονία του συνόλου, είναι το μοτίβο που το απαιτεί. Και επιλέγεται η θρησκευτική λέξη “Αμήν”, η οποία επιλέγεται και ως τίτλος του βιβλίου με την υποσημείωση “Προσευχές στο κενό”».
«Η σύνδεση», κατά τον κ. Βασματζίδη, «με θρησκευτικής προέλευσης λατρευτικές εκδηλώσεις είναι εμφανής. Μόνο που το Αμήν εκτός από το ευχετικό περιεχόμενο του “έτσι ας γίνει”, σημαίνει, όπως τουλάχιστον χρησιμοποιείται στην καθημερινή γλώσσα και το ακραίο όριο του “μη παραπέρα”, ή αλλιώς “έφτασα στο αμήν”. Το “Αμήν” όσο κοινοβιακό είναι στη λατρευτική εκδοχή του, άλλο τόσο αυστηρά προσωπικό παραμένει ως εκφώνημα ατομικής προσευχής, η κατακλείδα μιας μοναδικότητας, ενός τρόπου ιερουργίας που ανήκει μόνο σ’ έναν. Έτσι από τη μία έχουμε ένα λεκτικό σχήμα ιδιόμορφο και αποπροσανατολιστικό που μπορεί όμως να είναι πιο έγκυρο στη σημασία του από μία λογική πρόταση που βασίζεται σε μη ακριβή δεδομένα και από την άλλη ένα οριακό τελικό Αμήν που επικυρώνει δεσμευτικά το παραπάνω σχήμα. Στο ενδιάμεσο ο Φάις καλλιεργεί τον κήπο της ύπαρξής του/μας, με την αέναη αναζήτηση ή κατασκευή εαυτού, υποκειμένου, ή προσωπείου.
Από τον συγγραφέα, με ένα κολλάζ αφηγηματικών τεχνικών καταβάλλεται προσπάθεια σύλληψης της πραγματικότητας, ακόμη και στις πιο σκοτεινές γωνίες της, εκεί δηλαδή που ισχύει η μη πραγματικότητα. Η τέχνη της γραφής ως μυθοπλαστική αυτοβιογραφία, οι σχέσεις-σχάσεις συμμετοχής ή αποχής από το κοινωνικό σύνολο, η οικογένεια ως καταστροφικός πυρήνας του εαυτού, ο έρωτας ως ψυχαναλυτικό βάσανο, η πίστη σε κάτι ως ψυχαναγκασμός, ο χρόνος ως απώλεια και ως συγκερασμός, ο θάνατος αδιάφορος και διαφορετικός, εντός και εκτός των ανθρώπων, κλονιστικός και ανακουφιστικός, ο διωγμός των αγαπημένων προγόνων, ο φρικτός τους θάνατος στο σκοτεινό βυθό του Δούναβη ως κληροδοτημένος τρόμος, όλα σχεδόν τα πράγματα-τραύματα που αφορούν την ανθρώπινη υπό κατασκευή μοίρα.
Μόνο που όλα τα παραπάνω ακόμη και όταν φέρουν τη σφραγίδα του προσωπικού βιώματος, ο Φάις τα αποδίδει πάντα πλάγια, ποτέ μετωπικά, ποτέ σε ευθεία γραμμή και σε χρόνο γραμμικό. Αυτή είναι η συγγραφική του αξία, να χρησιμοποιεί τη γλώσσα για να αποδώσει ό,τι μπορεί πέρα από το συνειδητό. Να αφηγείται ό, τι δεν μπορεί σε πρώτο τουλάχιστον χρόνο να αφηγηθεί».
Φωτίζοντας τα σκοτάδια με τη γραφή
Επιλέγοντας, να ευχηθούμε να είναι καλά ο Μισέλ Φάις της Κομοτηνούλας μας, και όχι μόνον, να μας αφηγείται ιδιαίτερα στους σκοτεινούς σύγχρονους καιρούς, ό,τι μπορεί πέρα από το συνειδητό να μας σκιάζει και να μας σκιάζει. Φωτίζοντας τα σκοτάδια μας δια της γραφής. Αμήν.
Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
