Χρηστος Χαρτοματσιδης,* «Η Terra incognita ειναι ενα ασυνηθιστο εργο, που απαιτει προσεκτικη αναγνωση»

Απόψε έχω τη χαρά και την τιμή να σας παρουσιάσω το ποιητικό έργο της καθηγήτριας της Σχολής Παρευξείνιων γλωσσών του Δ.Π.Θ., της κ. Μαρίας Δημάση

Πρόκειται για ένα ασυνήθιστο έργο, που απαιτεί προσεκτική ανάγνωση. Οι προβληματισμοί αρχίζουν ακόμη από τον τίτλο, απ’ τον οποίον προκύπτουν δύο βασικές ερωτήσεις. Η πρώτη αφορά τον τίτλο  «Terra incognita» και η δεύτερη τον υπότιτλο: «στίχοι (από) δόμησης Πράξη Ι».

Terra incognita  στα λατινικά σημαίνει «άγνωστη γη». Ποια είναι λοιπόν αυτή η άγνωστη γη στην οποία θα μας ξεναγήσει η κ. Δημάση.  Γιατί ονομάζει το έργο της  «στίχους (από) δόμησης»; Πού παραπέμπει ο θεατρικός όρος «Πράξη Ι»; Θα προσπαθήσουμε να απαντήσουμε σε όλες αυτές τις ερωτήσεις. Μια πρώτη ερμηνεία θα μπορούσε να είναι πως: η άγνωστη γη είναι μάλλον ο έρωτας, η πορεία του οποίου μένει πάντα αβέβαιη κι ανεξερεύνητη. Θα μπορούσε όμως κι απολύτως δικαιολογημένα η άγνωστη Γη, να είναι η πορεία στο ΜΕΤΑ, δηλαδή μετά τα δρώμενα της 1ης πράξης, Να είναι η ίδια η 2η πράξη. Όσο για την (από) δόμηση, μπορεί να διαβαστεί και σαν (από) γοήτευση,  αποδόμηση του ειδώλου. Όλα αυτά είναι η εύκολη ερμηνεία. Αν συνεχίσουμε όμως να εμβαθύνουμε, παρουσιάζονται καινούργια στοιχεία, ακριβώς όπως όταν στον καμβά, κάτω από σχετικά νεότερο έργο προβάλλουν στην αρχή αχνά, μα μετά όλο και περισσότερο διακρίνονται  οι γραμμές παλαιότερου, ανεκτίμητης  αξίας πινάκα αναγεννησιακού ζωγράφου.

«Ο υπότιτλος και ειδικά η διευκρίνιση πως είναι στίχοι τόσο αποδόμησης, όσο και δόμησης παραπέμπουν και στη διαδικασία της επιστημονικής έρευνας, όπου ακολουθείται η σειρά –υπόθεση, πείραμα, ανάλυση, (δηλαδή αποδόμηση), μελέτη και σύνθεση (βλέπε δόμηση)– δηλαδή η καινούργια θεωρία μετά το πείραμα την επαναληπτική και βεβαιωμένη εμπειρία μ’ άλλα λόγια, αναλύεται για να ανασυντεθεί  και να οριστεί ως νόμος της φύσης»

Ας προχωρήσουμε λοιπόν με τη σειρά:

Συνήθως όταν πρόκειται για ταξίδια κι εξερευνήσεις, οι ταξιδιώτες και θαλασσοπόροι, χρησιμοποιούν  και τον όρο «αχαρτογράφητα ύδατα». Το ενδιαφέρον είναι πως στη μία περίπτωση πρόκειται για άγνωστη γη, ενώ στην άλλη για άγνωστες θάλασσες, για δυο διαφορετικά στοιχεία –το στερεό και το υγρό κι εδώ είναι η ποιοτική διαφορά. Τα 4 βασικά δομικά στοιχεία της Οικουμένης, σύμφωνα με τους αρχαίους είναι: Αέρας, Φωτιά, Νερό και η Γη. Το καθένα από αυτά έχει διαφορετικές ιδιότητες και χαρακτηριστικά. Θα σταθώ σε αυτά της Γης, μια που την έχει επιλέξει η ποιήτρια: Οι ιδιότητές της, σύμφωνα με τον Αριστοτέλη, είναι πως πρόκειται για  κρύο και ξερό στοιχείο. Το σημείο του Ορίζοντα που την αντιπροσωπεύει είναι ο Βορράς, για το Νερό είναι η Δύση. (Έχουμε δηλαδή εντελώς διαφορετική κατεύθυνση της πορείας). Τα ζώδιά της: Ταύρος, Παρθένος και Αιγόκερος, για το Νερό είναι: Καρκίνος, Σκορπιός, Ιχθύες. (Δεν ξέρω ποιο είναι το ζώδιό της κυρίας Δημάση, και κατά πόσο αυτό θα έχει σχέση με την παραπέρα ερμηνεία του κειμένου). Τα περίεργα όντα που εκπροσωπούν τη Γη, είναι οι γνόμοι, – θρυλικά πλάσματα, γενειοφόροι νάνοι με μυτερά καπέλα, που φυλάνε τους υπόγειους θησαυρούς της Γης, του Νερού παρόμοια πλάσματα είναι οι νεράιδες, ή όπως αναφέρονται στο βιβλίο οι «καλώθιες». Ο υπεύθυνος αρχάγγελος του στοιχείου της Γης  είναι ο  Ουριήλ. Περιγράφεται ως ο «Αρχάγγελος της Σωτηρίας», «το Φως του Θεού» ή «η Φωτιά του Θεού». Το σύμβολο του Ουριήλ είναι η ανοιχτή παλάμη που κρατά μια φλόγα, και λέγεται πως συμβολίζει την φλόγα της αγάπης, που είναι το μεγάλο δώρο του Θεού προς την ανθρωπότητα. Ενώ ο Αρχάγγελος του Νερού είναι ο Γαβριήλ, που είναι ο αρχάγγελος του Ευαγγελισμού. Και τελευταίο, για το στοιχείο της Γης –ο τύπος, χαρακτήρας που την αντιπροσωπεύει είναι– ο μελαγχολικός, ενώ του Νερού είναι ο φλεγματικός τύπος. Όλα αυτά μπορεί να μοιάζουν άσχετα, μα εξηγούν την κατεύθυνση που δίνει το υποσυνείδητο, που ακολουθώντας τη δική του περίεργη κι ακατανόητη λογική οδηγεί το χέρι της δημιουργού.

Ο υπότιτλος και ειδικά η διευκρίνιση πως είναι στίχοι τόσο αποδόμησης, όσο και δόμησης παραπέμπουν και στη διαδικασία της επιστημονικής έρευνας, όπου ακολουθείται η σειρά –υπόθεση, πείραμα, ανάλυση, (δηλαδή αποδόμηση), μελέτη και σύνθεση (βλέπε δόμηση)– δηλαδή η καινούργια θεωρία, μετά το πείραμα την επαναληπτική και βεβαιωμένη εμπειρία μ’ άλλα λόγια, αναλύεται για να ανασυντεθεί  και να οριστεί ως νόμος της φύσης. Μπορεί όμως να ερμηνευτεί κι όπως το προαναφέραμε –σαν την ερωτική απογοήτευση, που ακολουθεί το στάδιο του αρχικού ενθουσιασμού και γοητείας.

Το βιβλίο  είναι διαμορφωμένο σαν θεατρικό έργο. Μην ξεχνάμε πως πολλά από τα πιο σπουδαία έργα της παγκόσμιας λογοτεχνίας, είναι θεατρικά – ή με τη μορφή θεατρικών διαλόγων, ή έστω που παραπέμπουν σε θεατρικά. Τέτοια είναι: πολλά από τα έργα της αρχαίας γραμματείας, οι τραγωδίες του Αισχύλου, του Σοφοκλή, του Ευριπίδη και οι κωμωδίες του Αριστοφάνη. Μετά, στην αυγή της Αναγέννησης έρχεται η  «Θεία κωμωδία» του Δάντη. Ακολουθούν τα θεατρικά έργα του Σαίξπηρ κι οι κωμωδίες του Μολιέρου. Στον 19ο αιώνα έχουμε την «Ανθρώπινη κωμωδία» του Μπαλζάκ, όπως και τον «Δρ Φάουστ» του Γκαίτε, που έχει καθαρά θεατρική δομή. Κι εδώ το έργο παρουσιάζεται σαν θεατρικό: σαν Πράξη πρώτη με τέσσερις σκηνές και ιντερμέδιο. Δεν είναι όμως μονόπρακτο! Το φινάλε μένει προς το παρόν ανοικτό!

Στο έργο του «Όπως σας αρέσει», στην 7η σκηνή ο Σαίξπηρ, μέσω του ήρωα του Τζακ στον γνωστό μονόλογο: «Ναι, είναι σκηνή αυτός ο κόσμος/ όπου όλοι οι άνθρωποι – ηθοποιοί…» συγκρίνει τη ζωή, μα και τον κόσμο ολόκληρο,  με θεατρικό έργο 7 πράξεων, όπου η κάθε μία αντιπροσωπεύει διαφορετική φάση – δηλαδή ηλικία της ζωής του ανθρώπου. Στη δική μας περίπτωση, έχουμε θεατρικό με μία μόνο πράξη, που αποτελείτε από 4 σκηνές με τους τίτλους:

1 Το παρόν: φιλοσοφώντας τη ζωή.

2. Το παρελθόν: αναμνήσεων περιηγήσεις

3. Το πρόσφατο παρελθόν: έρωτος αναζητήσεις

4.Το πρόσφατο παρελθόν: κίβδηλου έρωτος απόρριψη

Ιντερμέδιο – πορεία προς την πράξη ΙΙ

Η ποιήτρια δεν ακολουθεί τη κανονική σειρά. Αρχίζει «in media res» στη  μέση των πραγμάτων, στη μέση της υπόθεσης, αρχίζει δηλαδή από το παρόν. Μετά γίνεται αναδρομή στο πιο μακρινό παρελθόν και μόνο τότε επιστρέφει στο πρόσφατο παρελθόν, που φαίνεται ιδιαίτερα να την απασχολεί –στην αναζήτηση του έρωτα κι αμέσως μετά στην απόρριψη του κίβδηλου έρωτα.

Θα εξετάσουμε την κάθε μία πράξη ξεχωριστά, μα πρωτίστως έχει μεγαλύτερη σημασία να ερμηνεύσουμε το όλον και μετά να μπούμε στις λεπτομέρειες.  Έτσι λοιπόν, η μοναδική αυτή 1η πράξη είναι όλη η ζωή τηςλυρικής ηρωίδαςΠΡΙΝ, πριν να συναντήσει τον έρωτα και πριν τον απορρίψει στην «κίβδηλη μορφή του», όπως γράφει η ίδια. Θα μπορούσε όμως ο έρωτας να είναι απλά μια αλληγορία για άλλες αναζητήσεις και πάθη π.χ. για  αναζήτηση του ιδεώδους, ή του νοήματοςτης ύπαρξης. Κάπου στη σ. 29 μιλάει για ύβρι, με την έννοια της αρχαίας τραγωδίας κι έτσι όλη η 1η πράξη θα μπορούσε να ερμηνευτεί σαν την ζωή ΠΡΙΝτην κάθαρση, που θα φέρει την εσωτερική γαλήνη. Δηλαδή, ολόκληρη η Πρώτη πράξη είναι η ίδια η Γήινη ζωή, η ύπαρξή μας τώρα, που το νόημά της και η πορεία της παραμένουν terra incognita δηλαδή άγνωστη Γη! Με το ΜΕΤΑ θα αρχίσει η 2η Πράξη.

Η Κάθαρση που αναφέραμε πιο πάνω, από εσωτερική διαδικασία, μπορεί να αναβαθμιστεί σε διαφορετική σφαίρα της ύπαρξης, όπως είναι το Καθαρτήριο. Ο όρος Καθαρτήριο, στα λατινικά Purgatorium, αναφέρεται σε δόγμα της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας, σύμφωνα με το οποίο όσοι πεθαίνουν σε κατάσταση θείας χάριτος (δηλαδή οι ψυχές  οι οποίες κέρδισαν τον ουράνιο Παράδεισο), πρέπει να περάσουν από μία κατάσταση κάθαρσης για να φθάσουν στην αγιότητα, δηλαδή στην  «τελική θέωση», την οποία απαιτεί η είσοδος στον Παράδεισο.  Οπότε η 2η Πράξη θα αρχίσει ΤΟΤΕ, εκεί.

Η κάθε σκηνή της 1^ης πράξης του έργου της Δημάση, μπορεί να ερμηνευτεί ως σύνολο μονολόγων, που αποτελείται, από διαφορετικά αλληλοσυνδεόμενα μέρη, δηλαδή κάτι σαν κύκλους ποιημάτων. Έτσι στην πρώτη σκηνή έχουμε 5 ποιήματα (μονόλογοι), στην 2η που αφορά το παρελθόν 3. Στην 3η σκηνή – πρόσφατο παρελθόν, έρωτος αναζητήσεις, που είναι και η βασική έχουμε 5 ποιήματα. Στην 4 σκηνή  και στο ιντερμέδιο 3.

Πιο αναλυτικά:

1^η Σκηνή  –Το παρόν: φιλοσοφώντας τη ζωή

Στο πρώτο ποίημα, χρησιμοποιώντας σαν φόρμα τα σημεία στίξης, μετατρέπει τους πρώτους ενθουσιασμούς σε αναζητήσεις. Λέει: «Τα θαυμαστικάαπό πολλά ερωτηματικάαντικαταστάθηκαν –αποκαθιστώντας «τάξιν εσωτερικήν». Και αποσιωπητικά… Για να έρθει στο τέλος η ανατροπή με το «Φοβούμαι μην άξαφνα οι Ερινύες μου ηττηθούν» Τα ερωτηματικά, οι αμφιβολίες, η συνείδησή μας είναι οι Ερινύες μας και η ποιήτρια φοβάται μήπως σιγάσουν, μήπως συμβιβαστούν με κάτι λιγότερο από αυτό που αναζητά. Επιπλέον κάνει παιχνίδι με τις λέξεις αντικαταστάθηκαν/ αποκαθιστώντας. Στο 2ο ποίημα του κύκλου, το παρόν, και το παρελθόν θα εκφραστούν μεταφορικά με τις προσδοκίες, με αυτόπουπραγματικά θα ακολουθήσει και που σε τελική ανάλυση επιβάλλεται και διαμορφώνεται, όπως λέει η ίδια από: «σημεία στίξης ισχυρής κατανοείται» και «αόρατες κι ενάρετες  οιμωγές».  Κι εδώ παρατηρούμε το παιχνίδι με τα σχεδόν ομόηχα  αόρατες κι ενάρετες.

«Η ποιήτρια δεν ακολουθεί τη κανονική σειρά. Αρχίζει “in media res” στη  μέση των πραγμάτων, στη μέση της υπόθεσης, αρχίζει δηλαδή από το παρόν. Μετά γίνεται αναδρομή στο πιο μακρινό παρελθόν και μόνο τότε επιστρέφει στο πρόσφατο παρελθόν, που φαίνεται ιδιαίτερα να την απασχολεί – στην αναζήτηση του έρωτα κι αμέσως μετά στην απόρριψη του κίβδηλου έρωτα»

Το τρίτο ποίημα του πρώτου κύκλου (ή ο 3ος μονόλογος της 1ης σκηνής) έχει για θέμα τη μοναξιά που το «χλωμό της μύρο πλανάται στον αιθέρα». Μπορεί να  πρόκειται για την ερωτική μοναξιά, μπορεί όμως και όχι, μια που το θέμα της συλλογής μπορεί να είναι η αναζήτηση του ιδεώδους, τότε πια μιλάμε για τη μεγάλη, τη διαστημική μοναξιά της ύπαρξης, γι’ αυτό και η θλίψη που προκαλεί μπορεί να προσεγγιστεί μόνο «μετα(τα)φυσικά» και είναι κάτι μη ανατρέψιμο, ακόμη και κατά τη διάρκεια των διαφορετικών «μετεμψυχώσεων»,στις οποίες αναφέρεται στο ποίημα.

Στο τέταρτο ποίημα το βασικό είναι το φινάλε. Πριν από αυτό έχουμε μια εσωτερική αντιπαράθεση, όπου η σύγκρουση γίνεται όχι σε μαρμαρένια, μα στις «σελήνης τα αλώνια», με θέμα το βασικό, και το ασήμαντο, όπου η «ραστώνη της οργής», δηλαδή η απροθυμία για δράση, σταθμίζεται από τις αντοχές. Για να έρθει στο τέλος το αισιόδοξο μήνυμα, πως η Λάχεσις, χαμογελά και το όνομά της είναι πια Μελωθεία. Και να θυμηθούμε:  Η μοίρα Λάχεσις αντιπροσώπευε το μέλλον της ζωής των ανθρώπων, επειδή το τέλος, σύμφωνα με τη φύση, εκδηλώνεται σε όλα τα πράγματα. Όριζε τη διάρκεια της ζωής του κάθε ανθρώπου μετρώντας με το ραβδί της. Κι εδώ έχουμε μια υποσημείωση από την ποιήτρια – πως: «Μελωθεία – μελωδία θεία,/προστασία/ αποφασιστικότητα… προσθέστε σημαινόμενα σε αυτήν τη λέξη που προέκυψε από την ανάγκη να εκφραστούμε για την πορεία της ζωής και της ψυχής μας».

Σαν επίλογο της πρώτης σκηνής έρχεται το τελευταίο ποίημα, που αρχίζει με μια πολύ ωραία παρομοίωση: «Το ακροκέραματης μνήμης». Ακολουθούν πάλι δυο ομόηχεςλέξεις, που κάνουν και ομοιοκαταληξία όπου η δεύτερη ακούγεται σαν απόηχος της πρώτης και δίνει άλλο νόημα: πρόκειται για το: «στραγγίζοντας, στραφταλίζοντας, δάκρυα βουβά» και λίγο πιο κάτω: «Ιχνηλατώντας της πρώιμης απώλειας τη γεύση». Η απώλεια είναι η χαμένη αθωότητα, αποτέλεσμα της γνώσης. Ας μην ξεχνάμε πως το προπατορικό αμάρτημα είναι η αναζήτηση της γνώσης με αποτέλεσμα την απώλεια του Παραδείσου της αθωότητας. Όλα τα παραπάνω είναι το ΠΑΡΟΝ, η 1^η  σκηνή, το πρώτο μέρος του δράματος.

Ακολουθεί η 2η Σκηνή – Το παρελθόν: αναμνήσεων περιηγήσεις. Αποτελείται από 3 ποιήματα, το ένα με αναφορά στη μητέρα, το άλλο στον πατέρα  και τέλος μια σύνοψη. Στο πρώτο ποίημα παρουσιάζει ενδιαφέρον η υποσημείωση, όπου επεξηγείται η λέξη: «Καλώθιες». Στο δεύτερο, μονόλογο, για τον πατέρα  αναφέρει: «Εσύ που μου έμαθες τη ΓΗνα αγαπώ, θέτοντας σαν προτεραιότητα τη νίκη» που και πάλι μας θυμίζει το βασικό, τη γήινη υπόσταση, την οποία σχολιάσαμε στην αρχή. Δεν μπορώ να μην αναφερθώ και σε κάποιες λέξεις που δίνουν ιδιαίτερη χροιά και χάρη στην όλη εκφραστικότητα και τις οποίες η ποιήτρια γενναιόδωρα χαρίζει στον αναγνώστη. Τέτοιες είναι: «μνημοστάσιο», «ανασεμιά», «ταγιάρω», «ραβαΐσι»… Και τις τέσσερις ο αυτόματος διορθωτής τις υπογραμμίζει με κόκκινο σαν άγνωστες λέξεις. Στο τελευταίο ποίημα, που μπορούμε να το δούμε και σαν μια σύνοψη της 2ης σκηνής, αναφέρει: «Παντού θαυμαστικά προσταγής!» – (θυμηθείτε όσα είπαμε για τα σημεία στίξης!) και λίγο μετά:

Κι εδώ η ομοιοκαταληξία έρχεται σαν απόηχος, που τονίζει το νόημα.  Περισσότερο όμως μας ενδιαφέρει το επίθετο «άχραντη», που επιβεβαιώνει πως η αναζήτηση δεν είναι τόσο του έρωτα, δεν είναι δηλαδή τόσο σαρκική, όσο πνευματική, αναζήτηση του ιδανικού, του ιδεώδους, ή του Μεγάλου άπιαστου έρωτα.

Έτσι φτάνουμε στη 3^η  Σκηνή – Tο πρόσφατο παρελθόν: έρωτος αναζητήσεις: Η σκηνή αρχίζει με μια πλημμυρίδα από εικόνες, μια αυτόματη γραφή, όπου ο ένας συνειρμός φέρνει τον άλλον, που όμως οδηγούν σε κάποιο ξεκαθάρισμα. Έχουμε  –«πανσέληνο του ελαφιού», «άμπωτη παραισθήσεων», «μνήμες που αναθρώσκουν», « βουτάει το δάχτυλο στο είδωλο του φεγγαριού» – (η Σελήνη παίζει ιδιαίτερο ρόλο – για να μας οδηγήσει  και πάλι στο «άχραντο φως»).

Αυτή η επίμονη, μα τόσο ανθρώπινη αναζήτηση του έρωτα, ή του ιδεώδους ή γιατί όχι της δημιουργίας, μπορεί να φαντάζει στα μάτια τον θεών, ή του Πεπρωμένου, αλαζονική, παρεξηγήσιμη, ύβριςκι ακολουθεί όπως στην αρχαία τραγωδία η άτη, η τύφλωση κατά την οποία διατελείται η υβριστική πράξη και μετά ακολουθεί η νέμεσις και η τίσις – δηλαδή η τιμωρία του ατόμου που διέπραξε την ύβρη. Κι όμως, η λυρική ηρωίδα μοιάζει να είναι αμετανόητη. Παρά την απώλεια ψελλίζει, ή μήπως λέει με σταθερή φωνή: «Κρίμα! Ήθελα ένα δικό σου αποτύπωμα στην πόρπη του ερωτικού μου βίου!»

Στο δεύτερο ποίημα, ο αναγνώστης  ανηφορίζει μαζί με την ψυχή της λυρικής ηρωίδας, στον δρόμο με τις καυτές ανάσες –που μπορεί να είναι αλληγορία της ερωτικής πράξης. Τελικά, θα δεηθεί και θα προσμένει τον έρωτα στους «αόρατους, αναστραμμένους βυθούς» που στην ουσία είναι πάλι κορυφές, ή μήπως το είδωλό τους στα βάθη της θάλασσας. Και φτάνουμε στο 3ο ποίημα, που είναι και το καθοριστικό όχι μόνο για την 3η πράξη, μα και για ολόκληρο το έργο: «Τη Λιατέρα αναζητώ!». Κι εδώ υπάρχει υποσημείωση της ποιήτριας που εξηγεί, πως η Λιατέρα είναι η κόρη του Ήλιου που «αναζητάει της ομορφιάς τον Ενεστώτα». Παραπέμπει και σε άλλο έργο της ίδιας. Αυτό είναι το κλειδί για την ανάγνωση του δράματος.  Μια Λιατέρα, που δημιουργεί την ψευδαίσθηση πως είναι προσιτή, που είναι όμως κάτι άπιαστο, ακατόρθωτο, που γοητεύει σαν τους μύθους για την κόμη της  Βερενίκης.

Στο τελευταίο μονόλογο της σκηνής η ηρωίδα αναφέρεται «στα τραγούδια που δεν τόλμησε να γράψει»!!!  Εδώ ο «ίαμβος του καρδιακού παλμού» αντιστέκεται «στον  ανάπαιστο των κυμάτων» και η αρμύρα «με γεύση ονείρου ορφικού» εξαγνίζει τους «παράταιρους έρωτες». Πρόκειται για τα τραγούδια, που δεν ειπώθηκαν, μα συνεχίζουν να βασανίζουν την τραγουδοποιό. Μήπως όμως φέρνουν και την ανατροπή στην όλη ερμηνεία του έργου; Μήπως η 1η πράξη είναι απλώς η ζωή ΠΡΙΝ να αποτολμήσει να γράψει τα τραγούδια;Μήπως η γήινη, υλιστική ζωή τελειώνει εκεί που αρχίζει η δημιουργία, που είναι αιθέρια και μόνο τότε έρχεται το ΜΕΤΑ, μόνο τότε πια αρχίζει η 2η πράξη;

Έτσι φτάνουμε στην 4η Σκηνή – Το πρόσφατο παρελθόν: κίβδηλου έρωτος απόρριψη. Εδώ πια θα λυθεί το μυστήριο και θα ολοκληρωθεί το δράμα. Αρχίζει, όπως στην αρχαία τραγωδία με ένα θλιβερό προαίσθημα για την απώλεια που θα ακολουθήσει. Γράφει λοιπόν:

Υπάρχει η προσπάθεια για «κυριαρχία επί τον αισθημάτων μου». Συνεχίζει να υπάρχει όμως κι αναζήτηση της Λιατέρας ή πιο σωστά της ελευθερίας που φέρνει η αποφασισμένη πια να δραπετεύσει ηρωίδα που λέει: «Δεν θα με φτάσεις!» Δεν είναι όμως το παιχνίδι του κυνηγητού των δύο ερωτευμένων, μα το ξέσπασμα ανακούφισης κατά την απόδραση…

Ο Ιούλιος κι ο Αύγουστος των ερώτων έχουν τελειώσει. Παντού πλανιέται η αίσθηση (την ονομάζει γεύση) της «πρώιμης απώλειας»:

Μάλλον αυτή η επίμονη, μα τόσο ανθρώπινη αναζήτηση του έρωτα, ή του ιδεώδους ή γιατί όχι της δημιουργίας, να φαντάζει στα μάτια τον θεών, ή του Πεπρωμένου, αλαζονική, παρεξηγήσιμη, ύβριςκι ακολουθεί όπως στην αρχαία τραγωδία η άτη, η τύφλωση κατά την οποία διατελείται η υβριστική πράξη και μετά ακολουθεί η νέμεσις και η τίσις – δηλαδή η τιμωρία του ατόμου που διέπραξε την ύβρη. Κι όμως, η λυρική ηρωίδα μοιάζει να είναι αμετανόητη. Παρά την απώλεια ψελλίζει, ή μήπως λέει με σταθερή φωνή: «Κρίμα! Ήθελα ένα δικό σου αποτύπωμα στην πόρπη του ερωτικού μου βίου!». Και στον τελευταίο μονόλογο της 4ης σκηνής δηλώνει:

Για μια στιγμή να θυμηθούμε: η ενοχή της Εύας είναι που παρότρυνε τον Αδάμ να γευτεί τη γνώση, τον έρωτα για να μπορέσει μετά να υψώσει αλαζονικά το ανάστημά του μπροστά στον Θεό. Αυτή την ενοχή παραδέχεται και θέλει τον ερωτικό σύντροφο όχι  συνεργό, μα ομοϊδεάτη, γι αυτό τελειώνει: «Σε συνάντησα/ μα προσπέρασα./ Δεν του έμοιαζες!». Θα μπορούσαμε να προσθέσουμε: «Δεν μου άξιζες!».

Στο τελευταίο μονόλογο της 3^ης σκηνής η ηρωίδα αναφέρεται «στα τραγούδια που δεν τόλμησε να γράψει»!!!  Εδώ ο «ίαμβος του καρδιακού παλμού» αντιστέκεται «στον  ανάπαιστο των κυμάτων» και η αρμύρα «με γεύση ονείρου ορφικού» εξαγνίζει τους «παράταιρους έρωτες». Πρόκειται για τα τραγούδια, που δεν ειπώθηκαν, μα συνεχίζουν να βασανίζουν την τραγουδοποιό. Μήπως όμως φέρνουν και την ανατροπή στην όλη ερμηνεία του έργου; Μήπως η 1η πράξη είναι απλώς η ζωή ΠΡΙΝ να αποτολμήσει να γράψει τα τραγούδια;Μήπως η γήινη, υλιστική ζωή τελειώνει εκεί που αρχίζει η δημιουργία, που είναι αιθέρια και μόνο τότε έρχεται το ΜΕΤΑ, μόνο τότε πια αρχίζει η 2η πράξη;

Το δράμα έχει ολοκληρωθεί. Η πρώτη πράξη έχει τελειώσει. Ακολουθεί το ιντερμέδιο, η πορεία προς τη δεύτερη πράξη. Ειδικά ο τελευταίος αυτός μονόλογος είναι η χαρά του κάθε φιλόλογου, όπως και ολόκληρο το βιβλίο με παραστάσεις από τη γραμματική, και με την πολλή χρήσιμη πάλι υποσημείωση, για τα ρήματα που δεν παίρνουν προστακτική κι ανάμεσα τους το: «αγαπάω και το ονειρεύομαι». Συμπεραίνουμε πως η ηρωίδα έχει βρει την ψυχική της γαλήνη, έχει τελεσθεί η κάθαρση. Μπορεί πια ελεύθερα να ανασάνει. Ό,τι και να ακολουθήσει δηλώνει:

Θα συμπλήρωνα, μπορεί να λέει: «Δεν φοβάμαι αυτό που θα ακολουθήσει!»  Ή μήπως: «Έχω μια περιέργεια για τη Δεύτερη πράξη!».

Σας ευχαριστώ!

*Ο Χρήστος Χαρτοματσίδης είναι συγγραφέας. Το παρόν κείμενο είναι η ομιλία του στην παρουσίαση της ποιητικής συλλογής «Terra incognita: στίχοι (από)δόμησης Πράξη Ι» της Μαρίας Δημάση στο καφέ-μπαρ Gecko στις 18/6/2024.

[Δείτε το ρεπορτάζ της παρουσίασης εδώ]

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.