Νικηφορος Βρεττακος: Ενας ποιητης στρατευμενος στον ανθρωπισμο

«Η ποίηση είναι μια ανθρώπινη καρδιά φορτωμένη όλον τον κόσμο». Με εφαλτήριο και καθοδηγητή τα λόγια του ίδιου του Νικηφόρου Βρεττάκου, καθηγητές και μαθητές του 2ου Ενιαίου Λυκείου Κομοτηνής, διοργανώνουν εκδήλωση προς τιμήν του ποιητή, σήμερα Σάββατο, 6 Απριλίου, στις 7.30 το απόγευμα στην αίθουσα του Ιδρύματος Παπανικολάου. Η διευθύντρια του Λυκείου κ. Μ. Ισπυρίδου και καθηγητής – φιλόλογος κ. Γ. Χαραλαμπίδης, μαζί με τρία από τα παιδιά που διοργανώνουν την εκδήλωση, παραχώρησαν μια συνέντευξη από βάθους καρδιάς στον ΠτΘ.

Ο Γιώργος Κηπουρός, η Αλεξάνδρα Παπαλεξίου και η Χαρίκλεια Τζιτζιάρη, εκπροσωπώντας επάξια το σχολείο τους μας μίλησαν για τον ποιητή και την απήχησή του σημερινό κοινωνικό και σχολικό γίγνεσθαι, για τον ποιητή της ελπίδας που μετουσιώνει την αγάπη σε διαμαρτυρία και με σημαία το χρέος γεφυρώνει το χάσμα ανάμεσα στους ανθρώπους και στην αγάπη.

ΠτΘ: Που εντάσσετε αυτή την εκδήλωση, αυτή την τόσο καλά δομημένη εκδήλωση, η οποία, από ό,τι είδαμε από το πρόγραμμα αλλά και από την πρόσκλησή της, έχει πολλή αγάπη και πολλή δουλειά; Εξάλλου, ο Βρεττάκος δεν είναι και από τα εύκολα ονόματα της νεοελληνικής λογοτεχνίας και ποιήσεως. Έχετε παράδοση σε τέτοιου είδους εκδηλώσεις;

Μ.Ι.: Την εντάσσουμε μέσα στα πλαίσια των εκδηλώσεων του 2ου Ενιαίου Λυκείου και νομίζουμε ότι η παρουσίαση του έργου σημαντικών λογοτεχνών, ποιητών ή πνευματικών ηγετών της εποχής μας, είναι πάντα επίκαιρη και σημαντική. Ιδιαίτερα αυτές τις ημέρες, που τα παιδιά δέχονται ψυχοφθόρα μηνύματα από τα ΜΜΕ, νομίζω ότι είναι ωφέλιμη για τα παιδιά και μάλιστα ως αντίδοτο σε αυτά τα ψυχοφθόρα μηνύματα.

ΠτΘ: Εν τούτοις αυτές οι εκδηλώσεις και για την Διευθύντρια του σχολείου αλλά και για το σύλλογο καθηγητών σημαίνουν πολλή δουλειά, γιατί πρέπει όχι μόνο να αναζητηθεί το υλικό αλλά και να προετοιμαστεί. Εμείς οι παλιότεροι μάθαμε γράμματα από το σχολείο μας, γιατί οι γονείς μας δεν ήταν πάντα μορφωμένοι . Υπάρχουν ακόμα φωτισμένοι δάσκαλοι στα σχολεία, πλην βεβαίως των εξαιρέσεων των παρευρισκομένων, καθώς είστε από τα παραδείγματα που αναλαμβάνουν αυτόν τον κόπο;

Γ.Χ.: Στην ερώτησή σας μπορεί να απαντήσει κανείς χρησιμοποιώντας τη φράση «ευτυχώς υπάρχουν». Ο ανθρωπισμός δεν έχει λείψει από την εποχή μας. Η ίδια η εορταστική μας εκδήλωση αυτή και μόνο επιβεβαιώνει ότι τόσο οι δάσκαλοι όσο και τα παιδιά προσπαθούν να αποδώσουν το καλύτερο στον χώρο της παιδείας. Έτσι λοιπόν βλέπουμε τα παιδιά να θυσιάζουν το χρόνο τους σε μια εποχή προετοιμασίας για τις εξετάσεις, που ξέρουμε ότι είναι η περίοδος των πανελλαδικών εξετάσεων, χάνουν χρόνο από τα φροντιστήριά τους, συμμετέχουν δραστήρια στην γιορτή μας, όχι μόνο στα πλαίσια του σχολικού χώρου αλλά και έξω από αυτόν με ποικίλες άλλες δραστηριότητες. Αλλά και εμείς οι ίδιοι αφιερώνουμε στην προσπάθεια και χρόνο και κόπο γιατί πιστεύουμε ότι τέτοιου είδους δραστηριότητες μπορούν να προσφέρουν όχι μόνο στην μικρή μας μαθητική κοινότητα του 2ου Λυκείου αλλά και ευρύτερα στο κοινωνικό σύνολο της Κομοτηνής. Αυτός είναι ο στόχος μας, η προσφορά, ιδιαίτερα στον τομέα του ανθρωπισμού μέσα στο χώρο της Κομοτηνής, μιας κοινωνίας μικρής μεν αλλά σφριγηλής και δυναμικής.

ΠτΘ: Εσείς τα παιδιά, οι συντελεστές, πώς βλέπετε αυτή την εκδήλωση;

Χ.Τ.: Πιστεύω πως τέτοιου είδους εκδηλώσεις προάγουν την παιδεία και οξύνουν την κριτική μας σκέψη. Μαζί με της εκδρομές είναι τα πράγματα που θα μας μείνουν αξέχαστα, αλησμόνητα από το σχολείο και από τους καθηγητές μας. Έτσι μπορούμε να αναπτύσσουμε μια άλλη πνευματική και καλλιεργημένη σχέση με τους καθηγητές μας η οποία δυστυχώς, όσο καλή θέληση και αν υπάρχει, σε ώρα μαθήματος είναι λίγο δύσκολη έως ακατόρθωτη θα έλεγα.

ΠτΘ: Ένας από τους βασικούς θεματικούς άξονες του ποιητή είναι το θέμα Ειρήνη – Πόλεμος. Πιστεύετε πως έχει ιδιαίτερη απήχηση σήμερα, κυρίως σε σχέση με όσα διαδραματίζονται αυτέ τις μέρες στη Μέση Ανατολή;

Γ.Κ.: Σίγουρα και αυτό φαίνεται πολύ καθαρά σε όλα του τα ποιήματα αν και κυρίως ασχολείται στους άξονες της αγάπης, με το Θεό, με τον ήλιο επίσης. Η ειρήνη είναι ένα στοιχείο το οποίο φαίνεται σε όλα του τα ποιήματα. Θα έπρεπε να δείξουμε στις μεγάλες δυνάμεις πώς να διαβάζουν Νικηφόρο Βρεττάκο, μήπως και τελικά καταφέρουμε να φέρουμε την ειρήνη σε αυτόν τον κόσμο.

ΠτΘ: Πώς θα μπορούσαμε σήμερα να σκιαγραφήσουμε τον ποιητή και το έργο του;

Γ.Χ.: Θα πρέπει να αναφερθούμε ουσιαστικά στα χαρακτηριστικά της ποίησής του και ο βασικός χαρακτηρισμός που μπορούμε να δώσουμε στην ποιητική του δημιουργία είναι ο ανθρωποκεντρισμός. Θα μπορούσε αυτός ο χαρακτηρισμός να πλαισιωθεί και από έναν ακόμη ότι είναι φυσιοκεντρική η ποίησή του μέσα στο σύμπαν, στον κόσμο και τον άνθρωπο αλλά κατεξοχήν ενδιαφέρεται για τα προβλήματά του. Στόχος του ποιητή είναι την καθαρή ποίηση, που είναι ουσιαστικά εγκεφαλικό δημιούργημα, να την μεταφέρει όσο γίνεται θετικότερα στον απλό κόσμο. Δεν είναι δηλαδή ο ποιητής του γραφείου που κλείνεται, τα προβλήματα του ανθρώπου προσπαθεί να τα αντιμετωπίσει με έναν ιδιότυπο τρόπο, τον τρόπο δηλαδή που προσφέρει η ποίηση, να απαλύνει τον πόνο του ανθρώπου και να δώσει ποιότητα στη ζωή του, ένα μήνυμα ελπίδας. Ανθρωποκεντρική λοιπόν η ποίηση του, ελπιδοφόρα και αισιόδοξη, παρά το γεγονός ότι ο ίδιος έχει ζήσει σε καταστάσεις ιδιαίτερα δυσμενείς, όπου θα μπορούσε να έχει επηρεαστεί από την απαισιοδοξία του περιβάλλοντος, τη φτωχή οικογένεια, τις φτωχές συνθήκες ζωής και παράλληλα πόλεμοι ο ένας πίσω από τον άλλο. Ο ποιητής διατηρεί την αισιοδοξία του και αυτό το μήνυμα της ελπίδας και του χρέους του ανθρώπου να μεταφέρει ή μάλλον να μεταδώσει τον οβολό της δύναμής του στην υπόθεση της ζωής. Αυτό το χρέος ουσιαστικά σημαίνει πολλά για τον καθένα μας, σε μια εποχή που δυστυχώς η ανθρωπιά και το χρέος έχουν λείψει. Φυσιοκρατική λοιπόν, φυσιοκεντρική, ανθρωποκεντρική και ποίηση του χρέους, θα χαρακτηρίζαμε την ποιητική του δημιουργία.

ΠτΘ: Ο Νικηφόρος Βρεττάκος συμπορεύτηκε χρονικά με έναν άλλο μεγάλο ποιητή μας, το Γιάννη Ρίτσο, ο οποίος εν τούτοις χαρακτηρίστηκε στρατευμένος ποιητής. Σε ποιο βαθμό και με ποια κριτήρια συνέβη κάτι τέτοιο με τον Βρεττάκο;

Μ.Ι.: Νομίζω ότι ο Βρεττάκος δεν ήταν ένας στρατευμένος ποιητής. Ήταν στρατευμένος ακριβώς στον ανθρωπισμό και νομίζω ότι εκεί διαφοροποιείται κάπως από τον Ρίτσο.

ΠτΘ: Αναφορικά με τα κριτήρια επιλογής του ποιητή στην συγκεκριμένη εκδήλωση, ποιοι συντέλεσαν σε αυτό, ποιοι σας βοήθησαν στην επιλογή του υλικού και ποιος ήταν ο εμπνευστής της εκδήλωσης ή οι εμπνευστές της;

Γ.Χ.: Στο ερώτημά σας θα μπορούσαμε να πούμε ότι δεν υπάρχει μια προϊστορία στην επιλογή του συγκεκριμένου ποιητή. Απλούστατα ο ίδιος ο Νικηφόρος Βρεττάκος χαρακτηρίζει τους ποιητές δασκάλους του κόσμου και τονίζει πως μέσα στην ποίησή τους έχουν εγκιβωτίσει την αρετή. Αυτή την αρετή της ποίησης θελήσαμε και εμείς να μεταφέρουμε στον έξω κόσμο, στον κόσμο δηλαδή της κοινωνίας μας. Η επιλογή, λοιπόν, οφείλεται στην αρετή της ποίησης. Πιστεύουμε ότι κάθε ποιητής, που είναι και μεγάλος δημιουργός όπως ο Νικηφόρος Βρεττάκος, έχει να προσφέρει στην κοινωνία με την ποίησή του και τα κριτήρια επιλογής μας δεν είναι στενά, συγκεκριμένα. Συνηθίζουμε μια εορταστική εκδήλωση να την δικαιολογούμε με βάση τον χρόνο, λέγοντας παραδείγματος χάριν ότι έχουν συμπληρωθεί 50 χρόνια από τον θάνατο του ποιητή και άρα κάνουμε μια εορταστική εκδήλωση. Εμείς ξεφεύγουμε από αυτά τα όρια και μέσα στο πλαίσιο των πολιτιστικών μας δραστηριοτήτων θεωρούμε ότι ως λύκειο έχουμε χρέος απέναντι σε ορισμένα πρόσωπα που πρόσφεραν στην κοινωνία μας, είτε αυτά είναι λογοτέχνες είτε είναι πέρα από άνθρωποι των γραμμάτων, πολιτικοί ή οποιοιδήποτε άλλοι. Θεωρούμε χρέος μας λοιπόν την προσφορά τους αυτήν να την διαδώσουμε, να την κάνουμε περισσότερο γνωστή. Αυτό ήταν το βασικό μας κριτήριο. Υπάρχει μια πολύ μικρή προϊστορία ωστόσο. Ότι ο ποιητής μας ήρθε σε επικοινωνία και επαφή με την Διευθύντρια του σχολείου μας, την κ. Ισπυρίδου, η οποία τον γνώρισε, ξέρει τον χαρακτήρα του, τον φιλοξένησε. Επομένως νομίζω ότι έχουμε και έναν ιδιαίτερο, έναν ειδικό θα λέγαμε λόγο για την εορταστική μας εκδήλωση, την γνωριμία με τον ποιητή, που κάποτε επισκέφτηκε και την πόλη μας.

ΠτΘ: Κυρία Ισπυρίδου, μιλήστε μας λίγο για αυτή σας την εμπειρία.

Μ.Ι.: Το 1987, συγκεκριμένα τον Μάιο, τον είχα γνωρίσει μέσω ενός λογοτέχνη, κάποιου κ. Τσούρα, ο οποίος είχε γράψει για το θρησκευτικό στοιχείο στην ποίηση του Βρεττάκου. Είχε έρθει στην Κομοτηνή το 1987, όταν μαθητές πάλι σχολείων της Κομοτηνής είχαν παρουσιάσει το έργο του «Λειτουργία κάτω από την Ακρόπολη», τον φιλοξένησα, βγήκαμε έξω, γυρίσαμε τις γειτονιές της Κομοτηνής και εκείνο που εντυπωσιάζει όποιον μιλάει και συναναστρέφεται με τον Βρεττάκο είναι η ηρεμία γενικά που είχε στο πρόσωπό του, η σεμνότητά του. Συγκεκριμένα, είχε τιμηθεί από τους καθηγητές ενός λυκείου, από τον σύνδεσμο φιλολόγων.

Στη γυναίκα του, την οποία εκτιμούσε πάρα πολύ , την οποία λάτρευε, την γυναίκα με το σπασμένο χέρι, με το τσακισμένο χέρι, όπως το έλεγε ο ίδιος, είχε αφιερώσει τρία ποιήματα, όπως αναφέρουμε και στην βιογραφία. Την είχε γνωρίσει το ΄32, παντρεύτηκαν το ΄33, πάντως γενικά φαινόταν ο σεβασμός, η εκτίμηση και η αγάπη στο πρόσωπο της γυναίκας. Απλός, ήρεμος, σεμνός, λοιπόν, ο ποιητής μας.

ΠτΘ: Τα παιδιά σε ποιο βαθμό λαμβάνουν τα μηνύματα του ποιητή;

Α.Π.: Εγώ προσωπικά αισθάνομαι ότι τα μηνύματα που θέλει να περάσει μπορεί να τα περάσει πολύ εύστοχα και με πολύ μεγάλη ευκολία σε όλους τους ανθρώπους όλων των ηλικιών, αφού όπως και ο ίδιος δηλώνει άλλωστε, την ποίηση πρέπει να την πάμε πέρα από τους μορφωμένους ανθρώπους, δηλαδή κοντά στον απλό λαό και στους κοινούς ανθρώπους και βλέπουμε ότι γράφει τόσο απλά και κατανοητά, ώστε να αγγίζει και εμάς και την καρδιά μας, να μας προκαλεί κάποια έξοχα συναισθήματα και πάνω από όλα να μας προκαλεί συγκίνηση και να θέλουμε να διαβάσουμε όλο και περισσότερο τα ποιήματά του.

Γ.Κ.: Είναι ένας ποιητής του οποίου τα αισθήματα αντικατοπτρίζονται άμεσα σε όλα του τα ποιήματα και αυτό το βλέπουμε άλλωστε και από την χρονολογική σειρά των ποιημάτων του. Ίσως στα ποιήματα που έγραψε όταν ήταν ακόμα νέος αντικατοπτρίζονται συναισθήματα που βιώνει ο ποιητής εκείνη την εποχή την μοναξιά, την απογοήτευση, ενώ βλέπουμε στις περιόδους που ακολουθούν τα πρώιμά του χρόνια είναι τα έργα του πιο προσεγμένα, με περισσότερη αισιοδοξία σε διάφορα θέματα.

ΠτΘ: Θα ήταν ιδιαίτερα σημαντική για εμάς και τους αναγνώστες μας η ονομαστική αναφορά στους υπόλοιπους συντελεστές της εκδήλωσης, στα παιδιά δηλαδή.

Μ.Ι.: Τα παιδιά που συμμετέχουν είναι περίπου είκοσι. Τα θέματα, οι άξονες της ποίησης είναι επτά, όπως αναφέρονται εδώ, και είναι η φύση, η θρησκεία, η πατρίδα, η γυναίκα, το παιδί και η αγάπη. Το κάθε θέμα το παρουσιάζουν δύο μαθητές. Έχουμε την ανάγνωση και την απαγγελία ποιημάτων. Ενδιάμεσα έχουμε εντάξει μελοποιημένα ποιήματα του ποιητή, τα οποία αποδίδει μία χορωδία μαθητριών από επτά μαθήτριες του σχολείου μας. Η Σαββίδου Άννα, η Ματζίρη Ευαγγελία, η Βλαχοπούλου Ειρήνη, η Γκαϊφύλλια Δανάη, η Δημοπούλου Αναστασία, η Νίκογλου Βασιλική και η Παπακωνσταντίνου Νικολέτα. Το ένα ποίημα το αποδίδει μόνη της η Σαββίδου Άννα και τα τρία η χορωδία του σχολείου μας. Η μουσική ενορχήστρωση έγινε από μαθητές του σχολείου μας, αποτελείται από τον Κουτρώνα Βασίλειο, Αρσλανιάν Γεσνίκ, Ανοιξιάδη Πασχάλη, Σακίδη Νίκο, μαθητή από το 3ο Λύκειο. Ακούγεται μαγνητοφωνημένη η φωνή του Νικηφόρου Βρεττάκου να απαγγέλλει τρία ποιήματα.

Αρχίζουμε την εκδήλωση από ένα ποίημα του Βρεττάκου, ακολουθεί η βιογραφία του, χαρακτηριστικά της ποίησης και στη συνέχεια τα θέματα. Επίσης μαγνητοφωνημένη η φωνή της ηθοποιού Παπαθανασίου Ασπασίας σε ένα ποίημα.

ΠτΘ: Πόσο σκληρά εργαστήκατε για τη συγκέντρωση όλου αυτού του υλικού;

Γ.Χ.: Η αλήθεια είναι ότι η συγκέντρωση αυτού του υλικού απαίτησε αρκετό χρόνο, περίπου ενάμισι μήνα από διάφορα βιβλία που αφορούν τη ζωή του ποιητή αλλά και γενικότερα την ποιητική του δημιουργία. Αν προσέξει κανείς το πρόγραμμα που έχουμε εκδώσει, θα διαπιστώσει ότι ξεκινάμε με χαιρετισμό της εκδήλωσης, με ένα εισαγωγικό σημείωμα, αναφερόμαστε στα βιογραφικά στοιχεία, δίνουμε δηλαδή πληροφοριακό υλικό στο κοινό για να κατανοήσει ποιος είναι, ποια είναι η προσωπικότητα του ποιητή, κατόπιν περνάμε στους άξονες της ποίησης, αναφερόμαστε στα χαρακτηριστικά της ποίησής του . Συγκεκριμένα και συνοπτικά, βέβαια, για να περάσουμε κατόπιν στους άξονες της ποίησης και να αναφερθούμε στα βασικά χαρακτηριστικά του κάθε άξονα. Αυτή η εκδήλωσή μας από εκεί και πέρα βέβαια συνδυάζει όλο αυτό το υλικό με την χορωδία μας, με την μουσική ενορχήστρωση, με απαγγελίες του ποιητή, αλλά και παράλληλα με έκθεση βιβλίου, καθώς έχουμε συγκεντρώσει αρκετό υλικό.

Μ.Ι.: Μάς έχει στείλει υλικό η βιβλιοθήκη Σπάρτης, η οποία μάς έχει βοηθήσει πάρα πολύ. Ήδη σήμερα έχουμε παραλάβει πάρα πολύ υλικό, πολλά βιβλία του ίδιου ποιητή και πολλά πλαστικοποιημένα εξώφυλλα των ποιητικών συλλογών του.

ΠτΘ: Ανταποκρίθηκε, δηλαδή, η γενέτειρα του ποιητή;

Μ.Ι.: Ανταποκρίθηκε και ευχαριστούμε πάρα πολύ. Μας έχει στείλει επίσης ένα cd με μελοποιημένα ποιήματα του ποιητή.

Γ.Χ.: Να προσθέσουμε επίσης ότι έχουμε λάβει φωτογραφίες από την Δημοτική Βιβλιοθήκη Σπάρτης, που αναφέρονται σε διάφορα ουσιαστικά στάδια της ζωής του Νικηφόρου Βρεττάκου. Είναι μία πλούσια εκδήλωση, όπου θα γίνει και μια μικρή έκθεση βιβλίου.

ΠτΘ: Εμείς σας ευχόμαστε καλή επιτυχία και σας ευχαριστούμε πολύ.

Μ.Ι., Γ.Χ.: Κι εμείς σας ευχαριστούμε.

T.B. -A.Χ.

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.