Περισσοτερο φως στην περιοδο του Διαφωτισμου ριχνουν οι εκδοσεις του Εργαστηριου Ερευνας για τη Νεοελληνικη και Συγκριτικη Φιλολογια του ΤΕΦ ΔΠΘ

Για την επικείμενη εκδήλωση παρουσίασης της εκδοτικής σειράς με γενικό τίτλο «Κείμενα και Μελέτες του Νεοελληνικού Διαφωτισμού» που θα γίνει την Τρίτη 29 Απριλίου στις 18:00 στη Δημοτική Βιβλιοθήκη Κομοτηνής μίλησε,  φιλοξενούμενος στη συχνότητα του Ράδιο Παρατηρητής ο Διευθυντής του Εργαστηρίου Έρευνας για τη Νεοελληνική και Συγκριτική Φιλολογία και καθηγητής του ΤΕΦ ΔΠΘ κ. Νίκος Μαυρέλος. Όπως εξήγησε ο ίδιος πρόκειται για μια σειρά εκδόσεων που σκοπό έχει να ρίξει φως σε μια περίοδο που δεν έχει συγκεντρώσει το θερμό ενδιαφέρον των ερευνητών και συμβάλλει στον εμπλουτισμό της βιβλιογραφίας αυτής της περιόδου.

Μιλώντας για τη σειρά εκδόσεων ο κ. Μαυρέλος εξήγησε πως μέχρι στιγμής αποτελείται από πέντε τόμους ενώ δρομολογούνται και σχεδιάζονται και άλλες εκδόσεις. Σημείωσε δε πως σε ψηφιακή μορφή είναι ελεύθερα προσβάσιμοι μέσω του ιστότοπου του εργαστηρίου.

Αναφερόμενος στο περιεχόμενο των εκδόσεων μετέφερε πως το πρώτο βιβλίο της σειράς είναι μια δική του μελέτη στα αγγλικά για το πρώτο δοκίμιο  συγκριτικής μελέτης του  αρχαίου μετρικού συστήματος με το νέο μετρικό  σύστημα που είναι ένα κείμενο γραμμένο στα λατινικά το 1721. Η δεύτερη έκδοση είναι μια μελέτη της Θεοδώρας Γρηγοριάδου για το κείμενο που είναι γνωστό ως  «Ανώνυμος του 1789» που προσπαθεί να  ανιχνεύσει το θέμα της πατρότητας του έργου. Ο τρίτος τόμος είναι του Χαράλαμπου Μηνάογλου και αφορά τις «Εφημερίδες», δηλαδή το ημερολόγιο του Κωνσταντίνου Καρατζά, που αποτελεί ένα κείμενο-πηγή  με μαρτυρίες για τη διετία 1789-1790 στην  Κωνσταντινούπολη, από  έναν  έλληνα που είχε πολύ σημαντικό ρόλο στα πρόσωπα και τα πράγματα της Πόλης. Ο τέταρτος τόμος της σειράς υπογράφεται από τον Δημήτρη Τζελέπη και είναι ένα αδημοσίευτο άγνωστο κείμενο που υπήρχε μόνο ως χειρόγραφο, του Αλέξανδρου  Μαυροκορδάτου του εξ  Απορρήτων. Πρόκειται για το «Περί συντάξεως των του λόγου  μερών»,  ένα κείμενο για την αρχαία ελληνική γλώσσα και τη σύνταξή της. Τέλος ο πέμπτος τόμος της σειράς είναι η έκδοση των πρακτικών του δεύτερου συνεδρίου για τους πρώτους Μαυροκορδάτους και περιλαμβάνει 14 μελέτες.

«Υπάρχουν ακόμα ανέκδοτα πολύ σημαντικά έργα τα οποία περιμένουν να εκδοθούν από την περίοδο της οθωμανοκρατίας»

Ο Διευθυντής του εργαστηρίου στάθηκε και στην χρονική περίοδο που αφορούν οι εκδόσεις, δηλαδή την περίοδο του πρώιμου Διαφωτισμού σημειώνοντας πως οι εν λόγω εκδόσεις  είναι από τις ελάχιστες που κυκλοφορούν  στη βιβλιογραφία, και προσεγγίζουν από κοντά τα κείμενα  αυτής της εποχής, η οποία δεν έχει συγκεντρώσει το ενδιαφέρον των ερευνητών όσο θα έπρεπε, αποδεικνύοντας πως σε αντίθεση με ό,τι γενικώς πιστεύεται οι έλληνες λόγιοι και επιστήμονες δεν έχουν τίποτε να ζηλέψουν από τους Ευρωπαίους ομολόγους τους. «Εμείς αναδεικνύουμε αυτή την εποχή και την ονομάζουμε εποχή του  πρώιμου διαφωτισμού, όπως αντίστοιχα και στην υπόλοιπη Ευρώπη αποδεικνύοντας πως συμβαδίζουμε, δηλαδή δεν είμαστε πίσω σε σχέση με την Ευρώπη, και θα έλεγα μάλιστα ότι σε κάποια  πράγματα μπορεί και να πρωτοπορούμε. Μιλώντας γενικότερα για όλες τις μελέτες της εν λόγω εποχής, αποδεικνύεται ότι οι Έλληνες ακολουθούν τους υπόλοιπους Ευρωπαίους ή συμβαδίζουν με αυτούς» επεσήμανε χαρακτηριστικά ο κ. Μαυρέλος.

Έθιξε δε το «κενό» που υπάρχει παραδεχόμενος πως η περίοδος δεν έχει φωτιστεί όσο θα έπρεπε ούτε στη διδασκαλία αλλά ούτε και σε επίπεδο έρευνας. «Είμαστε 5-6  άτομα  στην Ελλάδα και άλλα 5-6  στο εξωτερικό  που ασχολούμαστε με αυτή την εποχή.  Εγώ λοιπόν  ξεκινώντας την  καριέρα μου από τον 19^ο αιώνα,  τέλος 19^ου  αρχές 20ού,  άρχισα να πηγαίνω  προς τα πίσω διαπιστώνοντας με έκπληξη  τα κενά τα οποία πρέπει  να συμπληρώσω» είπε χαρακτηριστικά ο κ. Μαυρέλος και συμπλήρωσε «υπάρχουν ακόμα ανέκδοτα πολύ σημαντικά έργα τα οποία περιμένουν  να  εκδοθούν και  γράφτηκαν την περίοδο που λέμε οθωμανοκρατία.  Η οθωμανοκρατία, είναι μια εποχή στην οποία δεν  ήταν όλα δύσκολο να γίνουν. Υπήρχαν άνθρωποι που δουλεύανε,  δουλεύανε πάρα πολύ και  ξέρανε ότι μπορούν να κάνουν πράγματα. Φυσικά λόγω του ότι δεν υπήρχε ένα κράτος ελληνικό να έχει κάποια αρχεία, κάποια  οργάνωση, κλπ,  κάποια πράγματα χάθηκαν λόγω  πολέμων, λόγω δυσκολιών  και  νομίζω ότι είναι χρέος μας να συμπληρώσουμε αυτό το κενό».

«Αυτό που ονομάζουμε Διαφωτισμός στην Ελλάδα επεκτείνεται»

Ερωτηθείς για τους λόγους που υπάρχει αυτό το κενό ο κ. Μαυρέλος εξήγησε πως το κενό υπάρχει πρώτον  γιατί έχουμε πάρα πολύ  μεγάλη διασπορά  χειρόγραφων και εκδόσεων  και είναι δύσκολη  η  ανεύρεσή  τους εκεί που είναι εγκατεσπαρμένα στη Ρουμανία,  στην Τουρκία,  στη  Βουλγαρία, κι από την  άλλη υπάρχει και μια προκατάληψη ότι  δεν γινόταν τίποτα αυτή την εποχή. Όπως εξήγησε, «με τις νέες ανακαλύψεις κειμένων και με τις νέες  αναγνώσεις, καταλαβαίνουμε ότι αυτό που ονομάζουμε Διαφωτισμός στην Ελλάδα επεκτείνεται και  ότι  δεν είμαστε καθόλου  πίσω σε σχέση με την Ευρώπη.  Κι  όταν λέω καθόλου πίσω εννοώ όχι ο απλός κόσμος, αλλά οι λόγιοί μας.  Γιατί  ούτε και στην Ευρώπη  ο  απλός  κόσμος ήταν  τόσο μπροστά.  Ήταν πολύ  πίσω κι αυτός. Δηλαδή  ήταν αμόρφωτος, αγρότες, κλπ,  αλλά οι λόγιοι γράφανε κείμενα. Και φυσικά  τα  γράφανε  συνήθως σε μια αρχαΐζουσα γλώσσα,  τα πιο σημαντικά κείμενα  ή αν ήταν ιατρικά  κείμενα, τα γράφανε αναγκαστικά στα λατινικά γιατί έπρεπε  να τα δημοσιεύσουν στο  εξωτερικό. Κι εκεί αρχαία  ελληνικά   πολλοί δεν διάβαζαν,  οπότε τα έγραφαν  στα λατινικά για να γίνουν γνωστοί.  Πρέπει να αρχίσουμε να βλέπουμε με διαφορετικό μάτι  την πολιτισμική μας παράδοση από την πτώση του Βυζαντίου μέχρι και τη δημιουργία του ελληνικού  κράτους.   Να διαβάζουμε περισσότερο  τα κείμενα.  Αυτό που έχουμε μάθει να λέμε ότι ο  Διαφωτισμός στην Ελλάδα αρχίζει στο μέσο  του  18^ου αιώνα ή  προς το τέλος, μετά η Συνθήκη του Κιουτσούκ Καϊναρτζή, δεν  ισχύει, γιατί ο πρώιμος διαφωτισμός αρχίζει από το 1660 περίπου».

Οι δραστηριότητες του Εργαστηρίου που έρχονται

Κλείνοντας ο κ. Μαυρέλος αναφέρθηκε και στις μελλοντικές δραστηριότητες του Εργαστηρίου. Αφενός στο εκδοτικό πεδίο, αποκάλυψε πως αναμένεται η έκδοση του αρχείου του Παναγιώτη Κοδρικά από τον Καθηγητή του Πανεπιστημίου Αθηνών κ. Δημήτρη Αγγελάτο, ενώ υπάρχουν επίσης σε προχωρημένο στάδιο και συνομιλίες για τη μετάφραση στα αγγλικά και τα γαλλικά του «Παπατρέχα» του Αδαμάντιου Κοραή.

Επίσης, στο συνεδριακό πεδίο το Εργαστήριο ξεκίνησε τις προετοιμασίες για τη διοργάνωση του 5^ου Συνεδρίου για την επίδραση του ελληνικού κόσμου στον ισπανόφωνο και του 3^ου συνεδρίου για τους Μαυροκορδάτους που θα γίνει στο Βουκουρέστι στο τέλος Σεπτεμβρίου. Πρόκειται για δύο συνέδρια με διεθνείς συμμετοχές που ενισχύουν την εξωστρέφια του Πανεπιστημίου αλλά και της περιοχής. Ταυτόχρονα το Εργαστήριο έχει συνεργασίες όχι μόνο με πανεπιστήμια της Ευρώπης, της Αμερικής, της Αργεντινής, της Βραζιλίας και συγκεκριμένα με το πανεπιστήμιο του Ρίο ντε Τζανέιρο και τη Βολιβιανή Ακαδημία Γλώσσας.

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.