«Ο τελευταιος μεγαλος τσελιγκας»: Ενα ταξιδι μνημης στις ριζες της Θρακης

Μετά τα μυθιστορήματα που την καθιέρωσαν στο αναγνωστικό κοινό, η κομοτηναία συγγραφέας, επιμελήτρια εκθέσεων και μουσειοπαιδαγωγός Νάγια Δαλακούρα επιστρέφει με ένα έργο διαφορετικό, πιο προσωπικό και βιωματικό από κάθε προηγούμενο. Στο βιβλίο «Ο τελευταίος μεγάλος τσέλιγκας» (εκδ. Παρατηρητής της Θράκης, 2026) αφήνει σχεδόν ολοκληρωτικά τη μυθοπλασία και στρέφεται στην καταγραφή της προγονικής μνήμης, φωτίζοντας τον κόσμο των Σαρακατσάνων και την ιστορία μιας οικογένειας άρρηκτα δεμένης με τη Θράκη.

Μέσα από οικογενειακά κειμήλια, σπάνιο φωτογραφικό υλικό, προφορικές μαρτυρίες και πολυετή έρευνα, η συγγραφέας συνθέτει ένα βιβλίο που λειτουργεί ταυτόχρονα ως προσωπική αφήγηση, ιστορική καταγραφή και φόρος τιμής στους ανθρώπους που κράτησαν ζωντανές τις ρίζες και τις παραδόσεις τους. Ένα έργο που δεν μιλά μόνο για το παρελθόν, αλλά για την ανάγκη να γνωρίζουμε ποιοι είμαστε και από πού ερχόμαστε.

Στη συνέντευξη που ακολουθεί, η Νάγια Δαλακούρα μιλά για τη συγκίνηση της έρευνας, τη δύναμη της προφορικής ιστορίας και το χρέος απέναντι στις επόμενες γενιές να μη χαθούν οι μνήμες των ανθρώπων και των τόπων μας.

Νάγια Δαλακούρα, «Δεν ήταν ένα μοναχικό ταξίδι, αλλά με συντρόφευσαν πολλοί συγγενείς μου, με τους οποίους συνδεθήκαμε ακόμη περισσότερο με αφορμή αυτό το βιβλίο»

Χ.Κ.: Τι ήταν αυτό που σας ώθησε να καταγράψετε την ιστορία του «Τελευταίου μεγάλου τσέλιγκα» και πότε αισθανθήκατε ότι αυτή η αφήγηση έπρεπε οπωσδήποτε να γίνει βιβλίο;

Ν.Δ.: Γενικά είμαι στενά συνδεδεμένη με τους προγόνους και με το προγονικό παρελθόν μου. Ωστόσο, το συγκεκριμένο βιβλίο προέκυψε από μία παρότρυνση συγγενικού μου προσώπου –το αναφέρω και στο βιβλίο– της Ντίνας Τσίτσιου, που με ώθησε να αναζητήσω αυτήν την προγονική ιστορία του προπροπαππού μου, του Σαρακατσάνου Τσέλιγκα, Αποστόλη Κουτσογιάννη και του γιου του, του προπαππού μου, Κώστα Κουτσογιάννη. Η συγκεκριμένη συγγενής μου είχε πλούσιο φωτογραφικό υλικό και πολλά κειμήλια της οικογένειάς μας, οπότε, αξιοποιώντας τα με επιτόπια έρευνα και καταγραφή πολλών προφορικών μαρτυριών, προέκυψε το συγκεκριμένο έργο, το οποίο είναι βιβλιογραφικό. Έχω παραμερίσει τη φαντασία μου σχεδόν εξ ολοκλήρου σ’ αυτό, με αποτέλεσμα να είναι πολύ διαφορετικό από τα μυθιστορήματα με τα οποία με έχουν συνδέσει οι περισσότεροι αναγνώστες μου.

Χ.Κ.: Πόσο δύσκολη ήταν η διαδικασία συλλογής των οικογενειακών τεκμηρίων, των κειμηλίων και των προφορικών μαρτυριών που περιλαμβάνονται στο βιβλίο;

Ν.Δ.: Είχε ένα κομμάτι βαθιά συναισθηματικό κι ένα έκπληξης, αυτό της ανακάλυψης πολλών ιστορικών αρχείων και κειμηλίων, τα οποία διαφύλασσε η συγγενής μου. Η μελέτη τους, λοιπόν, ήταν πηγή χαράς και συνάμα θαυμασμού για εμένα την ίδια. Από την άλλη, υπήρχε ένα δύσκολο κομμάτι –πάλι έντονα συναισθηματικό–, αυτό της καταγραφής προφορικών μαρτυριών σε πολλές περιπτώσεις με υπερήλικα άτομα, η μνήμη των οποίων ήταν σε μία οριακότητα. Ήταν ένα βήμα πριν τη λήθη και πολλές φορές αισθάνθηκα ότι άργησα, ενώ σε άλλες περιπτώσεις ένιωσα έντονα ότι χάθηκε η ευκαιρία για συγγενείς μου που δεν είναι πια εν ζωή. Στις προφορικές μαρτυρίες που είχαν ισχυρές μεταμνήμες, η διαδικασία ήταν κυρίως ευχάριστη, γιατί οι άνθρωποι ήταν ιδιαίτερα πρόθυμοι να μοιραστούν αυτές τις μνήμες μαζί μου. Υπάρχει ένας αναλυτικός κατάλογος των προφορικών μαρτυριών στο βιβλίο μου και ευχαριστώ πάρα πολύ για αυτό. Επίσης, πολύ σημαντικό ήταν για εμένα και το κομμάτι της επιτόπιας έρευνας και η επίσκεψη σε τόπους – τοπόσημα που σχετίζονται με την οικογένεια – τα ανακάλυψα μαζί με τους συγγενείς μου. Αξίζει να πούμε ότι σε αυτό το ταξίδι είχα αρκετούς συγγενείς μαζί μου, τους οποίους ευχαριστώ θερμά και στον πρόλογο. Δεν ήταν ένα μοναχικό ταξίδι, αλλά με συντρόφευσαν πολλοί συγγενείς μου, με τους οποίους συνδεθήκαμε ακόμη περισσότερο με αφορμή αυτό το βιβλίο.

«Το επιστημονικό ενδιαφέρον είναι πλέον στραμμένο σε αυτές τις μικρές ιστορίες, στην προφορική ιστορία»

Χ.Κ.: Μέσα από την έρευνά σας, ποια στοιχεία της ζωής των Σαρακατσάνων θεωρείτε ότι παραμένουν ακόμη άγνωστα ή παρεξηγημένα από το ευρύ κοινό;

Ν.Δ.: Γενικά οι Σαρακατσάνοι, αλλά και ειδικότερα η δική μου οικογένεια, διατηρούμε έντονους συνδετικούς δεσμούς μεταξύ μας. Η οικογένεια και οι συγγενείς είναι βασικό θεμέλιο της σαρακατσάνικης κοινότητας. Αυτό που προέκυψε από τη δική μου έρευνα, και δεν είναι ευρέως γνωστό, είναι αφενός η καταγωγή μεγάλου μέρους του πληθυσμού των Σαρακατσάνων της Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης από την Ανατολική Μακεδονία –ήρθαν τον Οκτώβριο του ’22 ως πρόσφυγες στη Δυτική και ελληνική πλέον Θράκη– κι αφετέρου η μεγάλη εξωστρέφειά τους σε συνδυασμό με την επιχειρηματική τους ικανότητα. Δεν ήταν απλοί νομάδες κτηνοτρόφοι, αλλά ήταν επίσης πολύ ικανοί να διαχειρίζονται τον μεγάλο συνεταιρισμό τους, το τσελιγκάτο.

Χ.Κ.: Το βιβλίο σας συνδέει προσωπικές ιστορίες με την ευρύτερη ιστορία της Θράκης. Πιστεύετε ότι η προσωπική μνήμη μπορεί να λειτουργήσει ως ζωντανή μορφή ιστορικής καταγραφής;

Ν.Δ.: Φυσικά και μπορεί. Εξάλλου, το επιστημονικό ενδιαφέρον είναι πλέον στραμμένο σε αυτές τις μικρές ιστορίες, στην προφορική ιστορία και σε εκείνες τις μνήμες και μεταμνήμες ανθρώπων, που ενδεχομένως δεν είχαν τη δυνατότητα να ακουστούν  σε άλλο πλαίσιο. Εδώ, μέσα από τις μικρές φωνές που καταγράφονται, αναδεικνύονται πολλές ιστορίες, διάφορα γεγονότα συχνά αποσιωπημένα και για την τοπική μας ιστορία.

Χ.Κ.: Αν θέλατε οι νεότερες γενιές να κρατήσουν ένα μόνο μήνυμα από αυτό το βιβλίο, ποιο θα ήταν αυτό;

Ν.Δ.: Ας σταθούμε σε αυτό που αναφέρω και στην αρχή του βιβλίου, στο ότι κουβαλάμε μέσα μας όλη αυτήν την αγάπη των προγόνων μας και ακολούθως, σε κάτι που είχε πει ο Καζαντζάκης: «είναι σημαντικό πρώτα από όλους να βάζουμε μέσα μας τους προγόνους μας».

—Η παρούσα συνέντευξη δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά στην εφημερίδα «Εμπρός» της Ξάνθης στις 4/6/2026, με αφορμή την κυκλοφορία της νέας της ιστορικής βιογραφίας «Ο τελευταίος μεγάλος τσέλιγκας» (εκδ. Παρατηρητής της Θράκης, 2026). Ευχαριστούμε θερμά τη φιλόλογο και αρθρογράφο της εφημερίδας κ. Χρύσα Κιατίπη, καθώς και την εκδότρια της εφημερίδας κ. Ελένη Διαφωνίδου.

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.