Γεωργιος Χρ. Τσιγαρας, «Ἡ τεχνολογια μᾶς προσφερει πολλὲς καὶ νεες δυνατοτητες ἔρευνας καὶ μελετης τῶν μνημειων καὶ τῶν ἔργων τεχνης»

Στὸ βιβλίο αὐτὸ δημοσιεύονται τὰ πρακτικὰ τῆς Ἡμερίδας ποὺ διοργανώθηκε πρὶν ἀπὸ τέσσερα χρόνια, στὶς 21 Μαΐου 2021, κατὰ τὴ διάρκεια τῆς πανδημίας τοῦ Covid-19, γιατὶ τότε συνειδητοποίησα τὴν ἀνάγκη τῆς διοργάνωσης, ἀπὸ τὸ Ἐργαστήριο Βυζαντινῶν καὶ Μετεβυζαντινῶν Ἐρευνῶν, μιᾶς ἡμερίδας μὲ θέμα τὴν ἀξιοποίηση τῶν ψηφιακῶν τεχνολογιῶν στὴν ἔρευνα τῶν βυζαντινῶν καὶ μεταβυζαντινῶν μνημείων καὶ κειμηλίων. Ἡ Ἡμερίδα αὐτὴ ἐντάχτηκε στὸ γενικὸ πλαίσιο τῶν ἐκδηλώσεων τοῦ Ἑργαστηρίου: «Ἀπὸ τὸ Βυζάντιο μέχρι σήμερα».

Βασικὸς στόχος τῆς Ἡμερίδας, ἀλλὰ καὶ τοῦ βιβλίου ποὺ παρουσιάζουμε σήμερα ἦταν, ἀφ’ ἑνὸς μέν, νὰ θέσουμε τὸ ζήτημα τῆς ψηφιοποίησης μὲ τὴν ὁποία διασώζονται καὶ διαδίδονται οἱ πληροφορίες γιὰ τὰ μνημεῖα τοῦ βυζαντινοῦ πολιτισμοῦ καί, γενικότερα, αὐτοῦ ποὺ ὀνομάζουμε ἢ καὶ θεωροῦμε πολιτιστικὴ κληρονομιὰ ἀπὸ τὴ βυζαντινὴ ἐποχὴ καὶ ἀπὸ τὴ μεταβυζαντινὴ περίοδο, ἀφ’ ἑτέρου δέ, νὰ παρουσιάσουμε τὰ πρόσφατα ἐπιστημονικὰ ἀποτελέσματα ποὺ βοηθοῦν τὴν ἐπιστημονικὴ ἔρευνα, συμπληρώνοντας πολλὲς φορὲς μὲ τεκμηριωμένο τρόπο τὰ «ἀπωλεσθέντα σημεῖα» τῶν μνημείων καὶ τῶν ἔργων τέχνης.

Ὅμως, τὸ βιβλίο αὐτὸ τὸ ὀφείλω στὸν Νῖκο Γαβριὴλ Πεντζίκη, αὐτὸν τὸν σημαντικὸ ζωγράφο καὶ λογοτέχνη τῆς Θεσσαλονίκης, γιατὶ μὲ τὶς ὀξυδερκεῖς καὶ συχνὰ ἰδιαίτερα πρωτότυπες καὶ ἀνατρεπτικὲς παρατηρήσεις του γιὰ τὴν τέχνη μὲ βοήθησε, ὅταν ἤμουν φοιτητής, νὰ κατανοήσω τὸν βυζαντινὸ καὶ μεταβυζαντινὸ καλλιτεχνικὸ τρόπο.

Καὶ ἐξηγοῦμαι γιὰ τὴν ὀφειλή: Ὁ Νῖκος Γαβριὴλ Πεντζίκης ἀκολουθοῦσε τὶς ἀρχὲς τῆς μοντέρνας καὶ βυζαντινῆς τέχνης, ἀλλὰ ὅσο καὶ ἂν φανεῖ παράξενο, ζωγράφιζε μὲ μιὰ δική του ἀντίληψη γιὰ τὴν προοπτική, ἀκολουθοῦσε τὴ μετακινούμενη προοπτική. Δὲν ζωγράφιζε τρισδιάστατα ὅπως οἱ ζωγράφοι τῆς Ἀναγέννησης, ἀλλὰ δισδιάστατα, ὅπως οἱ Μοντέρνοι καὶ οἱ Βυζαντινοί. Καὶ γιὰ τὸν λόγο αὐτό, συχνά, ἀναρωτιώμουν ἂν ζοῦσε σήμερα ὁ Νῖκος Γαβριὴλ Πεντζίκης καὶ ἄκουγε γιὰ τὶς μεθόδους τῆς τρισδιάστατης ἀποτύπωσης τῶν μνημείων ἴσως νὰ ἐντυπωσιαζόταν καὶ νὰ αἰσθανόταν ἱκανοποίηση, γιατὶ πίστευε, ἀκολουθώντας τοὺς βυζαντινούς, ἀλλὰ καὶ μοντέρνους ζωγράφους τοῦ 19^ου καὶ 20^οῦ αἰώνα, ὅτι ὁ καλλιτέχνης περιγράφει τὰ πράγματα, τὰ ἀντικείμενα, κατὰ παράθεση. Αὐτὴ ἡ κατὰ παράθεση διάταξη τῶν πραγμάτων καὶ τῶν κτηρίων στὸ ζωγραφικὸ ἔργο τοῦ Πεντζίκη γίνεται μὲ τὴ μνημική του ὅραση. Ἡ ὅρασή του, δηλαδή, δὲν ἐπηρεάζεται ἀπὸ τὸν χρόνο καὶ τὸν τόπο, δὲν εἶναι στατικὴ ἀπὸ ἕνα σημεῖο, ἀλλὰ εἶναι μετα-κινούμενη. Γι’ αὐτὸ καὶ ζωγραφίζει καὶ τὴν ὀπίσθια ὄψη τῶν κτηρίων καὶ τῶν ἐκκλησιῶν, γι’ αὐτὸ καὶ στὴ δισδιάστατη ἐπιφάνεια ζωγραφίζει βλέποντας ἀπὸ ψηλά, καταργώντας ἔτσι κάθε φυσικὸ ἐμπόδιο. Ἀναρωτιέμαι ποιές μπορεῖ νὰ εἶναι οἱ ἀναλογίες καὶ ἡ συνάφεια τῆς μεθόδου τοῦ Νίκου Γαβριὴλ Πεντζίκη μὲ τὴ μέθοδο WebGIS.

Στὸν τόμο αὐτό, ποὺ ἐντάχθηκε στὴ σειρὰ τῶν δημοσιεύσεων τοῦ Ἑργαστηρίου «Θρακικὰ Ἀνάλεκτα», δημοσιεύονται ὀκτὼ μελέτες εἰδικῶν στὴν πληροφορικὴ καὶ στὸν ψηφιακό κόσμο, καθὼς καὶ ἀρχαιολόγων καὶ ἱστορικῶν τῆς βυζαντινῆς καὶ μεταβυζαντινῆς τέχνης, σχετικὲς μὲ τὴ θεματικὴ τῆς Ἡμερίδας ἀρχικὰ καὶ τώρα τοῦ βιβλίου. Τέσσερις ἀπὸ τὶς μελέτες αὐτὲς παρουσιάστηκαν στὴ διαδικτυακὴ αὐτὴ συνάντηση καὶ οἱ ὑπόλοιπες τέσσερις δημοσιεύονται ἐδῶ ἐπειδὴ σχετίζονται ἄμεσα μὲ τὴ θεματική της.

Χωρὶς νὰ εἶμαι εἰδικὸς στὴν πληροφορική, προσκάλεσα ἐπιστήμονες ποὺ ἐξειδικεύονται στὰ θέματα τῆς ψηφιακῆς τεχνολογίας, γιατὶ πιστεύω ὅτι στὴ νέα αὐτὴ ψηφιακὴ ἐποχὴ ποὺ διανύουμε τὸν 21^ο αἰώνα ἡ τεχνολογία μᾶς προσφέρει πολλὲς καὶ νέες δυνατότητες ἔρευνας καὶ μελέτης τῶν μνημείων καὶ τῶν ἔργων τέχνης, μᾶς προσφέρει ἀκόμη μιὰ ἀνοιχτὴ πρόσβαση σὲ πληροφορίες καὶ γνώσεις.

Γι’ αὐτὸν τὸν λόγο, εὐχαριστῶ τὸν Γιῶργο Παυλίδη, τὸν Κυριάκο Σγουρόπουλο, τὸν φίλο καθηγητὴ Βασίλη Τσιούκα ἀπὸ τὸ Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, τοὺς ἀρχαιολόγους Δημήτρη Καλπάκη, Βασιλικὴ Γιαννάκη, Ἀθηνᾶ Ζωγάκη, Ἀναστασία Λίνδα καὶ τὸν ἱστορικὸ τῆς τέχνης Κωνσταντῖνο Σεραφειμίδη, οἱ ὁποῖοι μὲ τὶς μελέτες τους συνεισέφεραν στὴ γεωμετρικὴ ἀποτύπωση καὶ ψηφιοποίηση τῶν βυζαντινῶν καὶ μεταβυζαντινῶν μνημείων καὶ ἔργων τέχνης, καθὼς καὶ τὶς ἐξελίξεις στὸ πεδίο τῆς πολιτισμικῆς τεχνολογίας. Τοὺς εὐχαριστῶ θερμὰ γιὰ τὴν ἀνταπόκρισή τους καὶ γιὰ τὴ συμβολή τους στὴν ἔρευνα καὶ μελέτη τῆς ἀξιοποίησης τῶν πολυμεσικῶν ἐφαρμογῶν στὴν πανεπιστημιακὴ ἐκπαίδευση, καὶ ὄχι μόνο, ἀλλὰ καὶ στὴν οἰκονομία καὶ στὸν τουρισμὸ μὲ τὴ διαχείριση τῶν πολιτιστικῶν πόρων.

Ταυτόχρονα, καταβάλλεται προσπάθεια οἱ θεματικὲς τῶν μελετῶν τοῦ τόμου νὰ ἀναφέρονται, μεταξὺ ἄλλων, καὶ στὶς τελευταῖες ἐξελίξεις στὸ πεδίο τῆς πολιτισμικῆς τεχνολογίας, στὰ ψηφιακὰ ἐργαλεῖα, στὶς πλατφόρμες καὶ στὰ ἀποθετήρια τῆς πολιτισμικῆς κληρονομιᾶς, ὅπως αὐτὲς παρουσιάζονται στὴν περίπτωση τῆς βυζαντινῆς καὶ μεταβυζαντινῆς πολιτιστικῆς κληρονομιᾶς.

Καὶ γιὰ νὰ μὴ μακρυγορῶ, αἰσθάνομαι τὴν ἀνάγκη νὰ ἐκφράσω τὶς εὐχαριστίες μου στοὺς συνεπιμελητὲς τοῦ βιβλίου αὐτοῦ, τὸν μεταδιδακτορικὸ ἐρευνητὴ Δημήτριο Καλπάκη καὶ τὸν Διονύσιο Τσεντικόπουλο, μέλος Ε.ΔΙ.Π. στὸ Ἐργαστήριο Βυζαντινῶν καὶ Μεταβυζαντινῶν Ἐρευνῶν γιὰ τὴ συναντίληψη καὶ τὸν κόπο τους.

Ἰδιαίτερα, ὅμως, εὐχαριστῶ τὸν φίλο ἐκδότη Ἀντώνη Σταμούλη γιὰ τὴν προθυμία του νὰ ἀναλάβει τὴν ἔκδοση τοῦ μετὰ χεῖρας τόμου.

Ὡς Πρόεδρος τοῦ Τμήματος Ἱστορίας καὶ Ἐθνολογίας, ἀλλὰ καὶ ὡς Διευθυντὴς τοῦ Ἐργαστηρίου Βυζαντινῶν καὶ Μεταβυζαντινῶν Ἐρευνῶν αἰσθάνομαι τὴν ἀνάγκη νὰ εὐχαριστήσω καὶ ἀπὸ τὴ θέση αὐτὴ τὸν Σεβασμιώτατο Μητροπολίτη Μαρωνείας καὶ Κομοτηνῆς κ. Παντελεήμονα γιὰ τὴν παντοειδῆ βοήθεια καὶ στήριξη τῶν δράσεων τοῦ Τμήματος, ἀλλὰ καὶ τοῦ Ἐργαστηρίου μας καὶ γιατί, παρὰ τὸ βεβαρυμένο του πρόγραμμα, βρῆκε τὸν χρόνο νὰ ἔλθει καὶ νὰ μιλήσει γιὰ τὶς ἀφορμὲς ποὺ προσφέρει τὸ βιβλίο αὐτὸ στὸ πεδίο τῆς ἠθικῆς καὶ τῆς φιλοσοφίας.

Εὐχαριστῶ τὸν Διευθυντὴ Ἐρευνῶν στὸ Ἐρευνητικὸ Κέντρο «Ἀθηνᾶ» Γιῶργο Παυλίδη γιὰ τὴ συμμετοχή του στὴν ἀποψινὴ παρουσίαση τοῦ βιβλίου καὶ τὴν ἐκδότρια καὶ ἐπιμελήτρια ἐκδόσεων Τζένη Κατσαρῆ-Βαφειάδη γιὰ τὸν συντονισμὸ τῆς ἐκδήλωσης, καθὼς καὶ τοὺς ὑπευθύνους τῆς Δημοτικῆς Βθβλιοθήκης γιὰ τὴν παραχώρηση τοῦ ὡραίου αὐτοῦ χώρου.

Εὐχαριστῶ καὶ ὅλους ἐσᾶς, συναδέλφους στὸ πανεπιστήμιο, φοιτητὲς καὶ φίλους, ποὺ μᾶς τιμήσατε μὲ τὴν παρουσία σας.

*Ὁ Γεώργιος Χρ. Τσιγάρας εἶναι Διευθυντὴς τοῦ Ἐργαστηρίου Βυζαντινῶν καὶ Μεταβυζαντινῶν Ἐρευνῶν, Καθηγητὴς καὶ Πρόεδρος τοῦ ΤΙΕ/ΔΠΘ. Τὸ παρὸν κείμενό του εἶναι ἡ ὁμιλία του στὴν ἐκδήλωση παρουσίασης τῆς συλλογικῆς ἔκδοσης «Ἡ ἀξιοποίηση τῶν ψηφιακῶν τεχνολογιῶν στὴν ἔρευνα τῶν Βυζαντινῶν καὶ Μεταβυζαντινῶν μνημείων καὶ κειμηλίων – Θρακικὰ Ἀνάλεκτα: Βυζαντινὰ καὶ Μεταβυζαντινὰ Μνημεῖα καὶ Κείμενα, ἀρ. 3», Γεώργιος Χρ. Τσιγάρας, Δημήτριος Καλπάκης, Διονύσιος Ἀ. Τσεντικόπουλος (ἐπιμ.) (ἐκδ. Κ. & Μ. Σταμούλη, Θεσσαλονίκη 2024), ποὺ διοργανώθηκε ἀπὸ τὴ Δημοτικὴ Βιβλιοθήκη Κομοτηνῆς, στὸ πλαίσιο τῶν δράσεών της ποὺ ὑλοποιοῦνται μὲ τὴν ΚΟΙΝΣΕΠ «Κομοτηνὴ Ἐν Δράσει», τὸ Ἐργαστήριο Βυζαντινῶν καὶ Μεταβυζαντινῶν Ἐρευνῶν τοῦ Τμήματος Ἱστορίας καὶ Ἐθνολογίας, τὸν Ἐκδοτικὸ Οἶκο Κ. & Μ. Σταμούλη καὶ τὸν «Παρατηρητὴ τῆς Θράκης», τὴν Πέμπτη 22 Μαΐου 2025 στὴ Δημοτικὴ Βιβλιοθήκη Κομοτηνῆς.

Μπορεῖτε νὰ δεῖτε ὁλόκληρο τὸ ρεπορτὰζ ἐδῶ.

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.