Στο μικροσκοπιο η δεοντολογια και η ηθικη

400 δημοσιογράφοι από την Ελλάδα, την Κύπρο, την Ευρώπη, καθηγητές πανεπιστημίων, φοιτητές πανεπιστημιακών σχολών από την Ελλάδα και την Τουρκία συμμετέχουν στις εργασίες του 13ου Πανελληνίου Δημοσιογραφικού Συνεδρίου τη Σαμοθράκης που άρχισε χθες στην Καμαριώτισσα. Οι «Αρχές δημοσιογραφικής δεοντολογίας» ήταν η πρώτη θεματική ενότητα την οποία προσέγγισαν ο πρόεδρος του Συμβουλίου Τιμής και Δεοντολογίας ΕΣΗΕΜΘ Νίκος Δημαράς, ο δημοσιογράφος της εφημερίδας «Ελευθεροτυπία» Βαγγέλης Δεληπέτρος, ο σύμβουλος έκδοσης της εφημερίδας «Απογευματινή» Πάσχος, Μανδραβέλης και τέλος το μέλος του Δ.Σ. της Ένωσης Συντακτών Κύπρου εφημερίδα «Σημερινή») Κορνήλιος Χατζηκώστας.

Ομιλητές και ακροατήριο ξεκίνησαν με καλή διάθεση να «ξορκίσουν» το όποιο κακό μπορεί για κάποιους να συνόδευε το 13ο κατά σειρά συνέδριο για το οποίο λίγες μέρες πριν ο Γιώργος Χανός είχε πει ότι είναι σημαδιακό!

Αναμενόμενη ήταν η παρατήρηση του δημάρχου Σαμοθράκης, Γιώργου Χανού ότι «και φέτος αποφασίστηκε την τελευταία στιγμή και διεξάγεται το Πανελλήνιο Δημοσιογραφικό Συνέδριο. Ζήτησε την επίσημη θεσμοθέτηση και έθεσε θέμα δημιουργίας του δημοσιογραφικού χωριού, όπως και διεύρυνσης σε διαβαλκανικό και ευρωπαϊκό επίπεδο.

Κάλεσε πολιτεία και δημοσιογραφικές ενώσεις ν’ αναλάβουν τις ευθύνες τους ώστε του χρόνου να είμαστε σε θέση να πραγματοποιήσουμε ένα δημοσιογραφικό συνέδριο «συνέχειας» αλλά και καινούργιας «αρχής», γιατί πραγματικά αξίζει στο όνομα της αποκέντρωσης και της περιφερειακής ανάπτυξης που όλοι ονειρευόμαστε».

Γεγονός είναι ότι μετά από 12 συναντήσεις στο νησί του Σάος και των Καβείρων δεν έχει γίνει καμία σημαντική παρέμβαση για την τουριστική αξιοποίηση του νησιού. Ήταν δικαιολογημένη, επομένως, η παρέμβαση ενός Σαμοθρακίτη που ζήτησε όλοι αυτοί που φιλοξενούν να γράψουν μια γραμμή για το νησί, αφού πρώτα αφιέρωσε ένα ποίημα.

«Αρχές δημοσιογραφικής δεοντολογίας»

Ο δημοσιογράφος, πρόεδρος του Συμβουλίου Τιμής και Δεοντολογίας ΕΣΗΕΜΘ Νίκος Δημαράς εξέφρασε την ικανοποίησή του από την εκπροσώπηση των συνδικαλιστικών ενώσεων και των θεσμικών οργάνων των δημοσιογράφων και παρουσίασε ένα μέρος από το κείμενο θέσεων που υιοθέτησε από το Συμβούλιο Τιμής και Δεοντολογίας. Προτείνουν: να γίνει αναλυτική καταγραφή των ΜΜΕ της Β. Ελλάδας, με στοιχεία για συχνότητες, άδειες, μελέτες τεχνικών εγκαταστάσεων…

Να γίνει ουσιαστικός διάλογος μεταξύ των Ενώσεων και των εκπροσώπων της ιδιοκτησίας των ΜΜΕ.

Μεταξύ άλλων ανέφερε ότι «το Συμβούλιο Τιμής και Δεοντολογίας μπορεί να παρακολουθεί κατά τρόπο συμπληρωματικό και συμβουλευτικό προς το Εθνικό Συμβούλιο Ραδιοτηλεόρασης όλο το φάσμα της λειτουργίας των ΜΜΕ».

Ο κ. Δημαράς υποστήριξε ότι είναι αναγκαίος ο επαναπροσδιορισμός του ρόλου και της ιδιότητας του δημοσιογράφου με αποσαφήνιση των κριτηρίων και των χαρακτηριστικών του επαγγελματία – λειτουργού. Για το ρόλο, εξάλλου, του δημοσιογράφου έκανε μεγάλη συζήτηση μετά τις τοποθετήσεις, ειδικά σε ό,τι αφορά στους δημοσιογράφους των γραφείων τύπου ιδιωτικών επιχειρήσεων αλλά και όσων διατηρούν θέσεις στο δημόσιο.

Όλοι βολεύονται

Ο δημοσιογράφος της εφημερίδας «Ελευθεροτυπία» Βαγγέλης Δεληπέτρος, έκανε λόγο για διαπλοκή προσώπων και μέσων, εκπτώσεων τους ηθικούς κώδικες. «Οφείλουμε να λάβουμε ευρύτερες πρωτοβουλίες μέσα από τις οποίες θα συναντηθούμε με την κοινωνία, όπως η θεσμοθέτηση Συμβουλίου Τύπου στο οποίο θ’ απευθύνονται οι πολίτες για όσα απαράδεκτα συμβαίνουν».

Παρατήρησε ότι «στην Ελλάδα κανείς ιδιωτικός τηλεοπτικός σταθμός δεν αυτοδεσμεύεται για τα ζητήματα δεοντολογίας, οπότε μένουν οι Κώδικες του ΕΣΡ να θέτουν κάποια όρια. Αυτό μπορεί να στοιχίσει στους επιχειρηματίες ίσως αρκετά αλλά δεν αλλάζει το τοπίο δε δίνει λύσεις, δεν οδηγεί σε καλύτερη ενημέρωση».

Ο κ. Δεληπέτρος έθεσε καθαρά τα εμπόδια στην ενημέρωση. «Δε θέλουν λύσεις. Ούτε τα κόμματα που θέλουν εξαρτημένους δημοσιογράφου. Ούτε οι φορείς που θέλουν συνεργάσιμους διαμεσολαβητές. Ούτε οι εργοδότες που θέλουν συμβιβασμένους – συνένοχους συντάχτες. Ούτε όσοι από εμάς βγαίνουν πολλαπλώς κερδισμένοι από τη διατήρηση του σημερινού status quo».

Σχέδιο Ανάν

Ο Κορνήλιος Χατζηκώστας μετέφερε τους αγωνιστικούς χαιρετισμούς της Κύπρου. Μιλώντας για το σχέδιο Ανάν τόνισε ότι «οι όποιες απειλές εκτοξεύονται κατά της Κυπριακής Δημοκρατίας για το «όχι» των ελλήνων της Κύπρου βλέπουμε καθημερινά να προσκρούουν στο νομικό πλέγμα της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του διεθνούς δικαίου κι αυτό μας παρέχει τα εχέγγυα ότι θα δούμε καλύτερες μέρες».

Ο κ. Χατζηκώστας ανέφερε ότι από το 1997 λειτουργεί στην Κύπρο η Επιτροπή Δημοσιογραφικής Δεοντολογίας, εξήγησε τον τρόπο λειτουργίας της κι έφερε συγκεκριμένα παραδείγματα παρέμβασης της επιτροπής, της οποίας οι αποφάσεις έχουν ηθική βαρύτητα και μόνο.

Έκλεισε λέγοντας ότι «οι δημοσιογράφοι έχουν την ηθική υποχρέωση να τηρούν την επαγγελματική εχεμύθεια αναφορικά με την πηγή πληροφοριών που λήφθηκαν «εμπιστευτικά» κάτι που όπως γνωρίζουμε δε σέβονται όσοι αισθάνονται ότι βάλλονται.

Επάγγελμα που θέλει να είναι λειτούργημα

Ο Πάσχος Μανδραβέλης ξεκαθάρισε από την αρχή ότι η δεοντολογία δεν είναι ηθική επιταγή, αλλά εργαλείο δουλειάς. «Ο δημοσιογράφος δεν είναι ένας «κουτός ιμάντας μεταβίβασης πληροφοριών» αλλά ένας επαγγελματίας που κατ’ εξοχήν αξιολογεί και κρίνει και κατά δεύτερον μεταβιβάζει αληθείς πληροφορίες. Οι δεοντολογικοί κανόνες δεν είναι ηθικοί. Είναι εργαλειακοί. Για παράδειγμα, κάποιος δημοσιογράφος που δεν ονοματίζει κάποιον κατηγορούμενο για φόνο ως «φονιά» ή «δολοφόνο» δεν το κάνει επειδή θέλει να είναι ηθικός αλλά γιατί θέλει να προφυλάσσει τα νώτα του. Μπορεί ο κατηγορούμενος να αθωωθεί και ψεύτης στα μάτια του κοινού να βγει ο δημοσιογράφος.

Το μεγαλύτερο κεφάλαιο ενός δημοσιογράφου είναι η αξιοπιστία του και αυτή συσσωρεύεται ή σκορπίζεται καθημερινά».

Ο κ. Μανδραβέλης επεσήμανε ότι η δεοντολογία δεν ορίζεται ούτε από τις πηγές ούτε από τα αποτελέσματα του δημοσιογραφικού έργου, η δημοσιογραφία δεν πρέπει να έχει σκοπό ν΄ αλλάξει τον κόσμο, γιατί αυτό είναι ό,τι πιο επικίνδυνο. Έφερε ως παράδειγμα τους συντάκτες του υπουργείου Αμύνης που πήγαν σε συνέντευξη του ΝΑΤΟ (για το Ιράκ) για να παραδώσουν κείμενο διαμαρτυρίας.

Ως μέλος του ΕΣΡ ο κ. Παπακώστας έθιξε την κρυφή κάμερα – «η οποία παραβιάζει κάθε ατομικό δικαίωμα» – ως άκρως ανησυχητικό φαινόμενο και έφερε ένα παράδειγμα που δείχνει το ειδικό βάρος που δείχνουν κάποιοι δημοσιογράφοι στο τριτεύον και το περιττό. Μίλησε για την εκπομπή «Πρώτη Γραμμή» της ΝΕΤ – την οποία όλοι πληρώνουμε – εφιστώντας την προσοχή στο είδος των εφημερίδων όπου στέκονται οι παρουσιαστές κάνοντας αναλυτική παρουσίαση (σκανδαλοθηρικά έντυπα) και σε ποιες διαβάζεται μόνο ο τίτλος του πρώτου θέματος.

Για την κρυφή κάμερα ο κ. Μανδραβέλης εξήγησε οτιδήποτε είναι σε δημόσιο χώρο μπορεί να φωτογραφηθεί ή να αποτυπωθεί.

Ανάμεσα στους πολιτικούς που βρέθηκαν στο συνέδριο ήταν ο βουλευτής του ΠΑΣΟΚ Γιώργος Ντόλιος και ο γ.γ. της περιφέρειας ΑΜ-Θ Μ. Αγγελόπουλος, ο οποίος παρατήρησε ότι μπορεί να τεθεί το ερώτημα «ποια είναι η σχέση δημοσιογράφου – κοινωνίας».

Δε θα μπορούσε να λείψει από δημοσιογραφικό συνέδριο παρέμβαση του Γιάννη Τζανετάκου και μάλιστα σχετική με τον αποκλεισμό κάποιων θεμάτων που αφορούν εθνικές μειονότητες και του Νικήτα Λιοναράκη, ο οποίος υπενθύμισε ότι ο δημοσιογράφος πρέπει να είναι καλός επαγγελματίας και μορφωμένος.

«Επίσημα» ερωτήματα

Η Γενική Γραμματέας Επικοινωνίας Μαργαρίτα Παπαδά εκπροσώπησε τον Υπουργό Επικρατείας Θόδωρο Ρουσόπουλο, σχολίασε ότι η θεματολογία του φετινού συνεδρίου της προκάλεσε «μερικές σκέψεις».

Τα ερωτήματα που έθεσε η κ. Παπαδά είναι τα εξής:

«Ποιος είναι ο ρόλος του δημοσιογράφου σε μια παγκοσμιοποιημένη ή παγκοσμιοποιούμενη κοινωνία καταναλωτών; Πρέπει να είναι ο δημοσιογράφος ο καθρέφτης αυτής της κοινωνίας, ένα είδωλό της που αντικατοπτρίζει βαθύτερους κοινωνικούς προβληματισμούς; Μήπως πρέπει να αναζητήσει έναν άλλο ρόλο όπου θα καθοδηγεί, θα κατευθύνει, θα «διαπαιδαγωγεί» τις μάζες; Και στο βωμό ποιών αξιών θα γίνεται αυτή η «διαπαιδαγώγηση»; Και ασφαλώς με ποια κριτήρια; Πρέπει ο δημοσιογράφος να χαϊδεύει τα αυτιά και τα μάτια του αναγνώστη, θεατή, ακροατή ή να προκαλεί ένα ταρακούνημα εγρήγορσης και αφύπνισης; Με αναφορά στην εξουσία, ποιο είναι το όριο και πότε ξεπερνιέται έτσι ώστε να μη γίνεται ο ίδιος ο δημοσιογράφος μια εκτός ελέγχου εξουσία; Ως κοινωνικό και πολιτικό ον, ο χρήστης – πελάτης των ΜΜΕ έχει όχι μόνο δικαίωμα αλλά και υποχρέωση να συμμετέχει στα κοινά. Πώς θα διαμεσολαβούν τα ΜΜΕ μεταξύ ευρύτερα αποδεκτών κοινωνικών αξιών και του καταναλωτή ώστε να υπάρχει κοινωνική ισορροπία χωρίς ρήξεις στο πολιτικό μας σύστημα; Ώστε ο πολίτης – χρήστης των ΜΜΕ να είναι ένας καλά πληροφορημένος πολίτης, χρήσιμο μέλος της κοινωνίας του»;

Κλείνοντας η κ. Παπαδά υποστήριξε ότι «ο έλληνας δημοσιογράφος καλείται να υπηρετεί και τη δημοσιογραφία και τη δημοκρατία και την πατρίδα του».

Το χειροκρότημα που ακολούθησε δεν ήταν ιδιαιτέρως θερμό.

Μαρία Αμπατζή

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.