Παρουσιαση του βιβλιου «Οι Συναγωγες της Ελλαδος: Αρχειο Ιστοριας και Αρχιτεκτονικης» στην Κομοτηνη
―Όπως τα ανέδειξαν, παρουσία του συγγραφέα, οι εισηγητές κ. Βασίλης Ριτζαλέος, Γιώργος Ευφραιμίδης και η συντονίστρια κ. Αγγελική Κουγιουμτζόγλου
Μια από τις σημαντικότερες παρουσιάσεις βιβλίων πραγματοποιήθηκε στην Κομοτηνή, την Παρασκευή 23 Οκτωβρίου, στη Δημοτική Βιβλιοθήκη Κομοτηνής, στο Τσανάκλειο Μέγαρο, αυτή του ιδιαίτατα σημαντικού βιβλίου του αρχιτέκτονα και ερευνητή Ηλία Μεσσίνα, με τίτλο «Οι Συναγωγές της Ελλάδος: Αρχείο Ιστορίας και Αρχιτεκτονικής», στο οποίο αποτυπώνονται με θαυμαστό τρόπο, μέσω της ιστορικής αφήγησης, αρχιτεκτονικών σχεδίων και φωτογραφικού υλικού, το σύμπαν της ιστορίας και του αρχιτεκτονικού πλούτου των συναγωγών στον ελλαδικό χώρο, μετά από τρεις ολόκληρες δεκαετίες καταγραφής, έρευνας, συνομιλιών, αρχιτεκτονικής τεκμηρίωσης και λεπτομερειακών σχεδιαστικών αποτυπώσεων, ημερολογιακών από την επί του πεδίου έρευνα σημειώσεων του συγγραφέα, που ό,τι γνωρίζαμε για τις συναγωγές μέχρι τώρα, και τη δική μας, την Μπεθ Ελ, στον ίδιο και στην πάγια επιλογή της Κομοτηνής ως χώρου παρουσίασης των σχετικών εκδόσεών του, το οφείλουμε.
Η εκδήλωση συνδιοργανώθηκε από τη Δημοτική Βιβλιοθήκη Κομοτηνής, στο πλαίσιο των δράσεών της με την ΚΟΙΝ.Σ.ΕΠ. «Κομοτηνή Εν Δράσει», τις Εκδόσεις Ινφογνώμων, τον «Παρατηρητή της Θράκης», το Εργαστήριο Νεότερης και Σύγχρονης Ιστορίας της Σχολής Ανθρωπιστικών Επιστημών του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης και το Δημοκρίτειο Βιβλιοχαρτοπωλείο.
Της παρουσίασης προηγήθηκε επίσκεψη και ξενάγηση στον χώρο της ιστορικής συναγωγής Μπεθ Ελ της Κομοτηνής, της οποίας διασώζονται μόνον τα θεμέλια, εντός του Κάστρου της πόλης, την οποία ο συγγραφέας, όταν ξεκινούσε την έρευνά του για τα λατρευτικά μνημεία των Εβραίων της Ελλάδας, έχοντας την τύχη να τη βρει όρθια, σε ερειπιώδη μεν κατάσταση, κατόρθωσε να την αποτυπώσει.
Ακολούθησε η παρουσίαση του βιβλίου, υπό τον συντονισμό της αρχιτέκτονος κ. Αγγελικής Κουγιουμτζόγλου, με πρώτο ομιλητή τον ιστορικό και ερευνητή των Ελλήνων Εβραίων δρ Βασίλη Ριτζαλέο του Τμήματος Ανθρωπιστικών Σπουδών και του Εργαστηρίου Νεότερης και Σύγχρονης Ιστορίας του ΔΠΘ, ακολούθως τον αρχιτέκτονα μηχανικό κ. Γιώργο Ευφραιμίδη, με μεταπτυχιακή ειδίκευση στην Προστασία, Αποκατάσταση και Ανάδειξη Ιστορικών Κτιρίων και Συνόλων, και τέλος τον συγγραφέα.
Το άγνωστο μέχρι σήμερα «μίκβε» της Συναγωγής της Κομοτηνής
Ο κ. Ριτζαλέος αναφέρθηκε αναλυτικά στην ιστορία της εβραϊκής κοινότητας της Κομοτηνής στο πέρασμα των χρόνων, στην οικονομική της άνθιση, που συνέπεσε με τη λειτουργία του σιδηροδρόμου στη Θράκη, την τελευταία τριακονταετία του 19ου αι, την έξοδο από το Κάστρο των Εβραίων και τη νέα συνοικία των ευπορούντων Εβραίων στην τότε οδό Μακκαβαίων, την ίδρυση της Λέσχης τους και τη λειτουργία Σχολείου, ενώ ο κ. Ευφραιμίδης, με βάση αποτυπώσεις και φωτογραφίες της Συναγωγής, αναφέρθηκε λεπτομερειακά στις χωρικές μελέτες και τις εργασίες που γίνονται σήμερα στα θεμέλιά της, στο μίκβε (το λουτρό για τελετουργική, καθαρτική χρήση γυναικών και ανδρών), για την ύπαρξη του οποίου μέχρι σήμερα δεν γνωρίζαμε, καθώς και για στοιχεία των θεμελίων που γεννούν ερωτήματα και καλούν σε νέες απαντήσεις.
Ο «προπάτορας» αρχιτέκτονας-ερευνητής Σεμτώβ Σαμουήλ
Ακολούθως, ο συγγραφέας ξεκίνησε την αναφορά του στο τελευταίο αυτό έξοχο εργαλείο για τους μελετητές της ιστορίας του ελληνικού εβραϊσμού πόνημά του, με την παρουσίαση της προσωπικότητας ενός απρόοπτου, και άγνωστου μέχρι το 2023, προπάτορά του αρχιτέκτονα, που είχε την ίδια μ’ αυτόν έγνοια –λίγο νωρίτερα, τη δεκαετία του 1960, λαμβάνοντας υπόψιν το Ολοκαύτωμα που αφάνισε και κοινότητες των Ελλήνων Εβραίων– να ταξιδέψει, όπου μπορούσε, σε όλη τη χώρα, και να αποτυπώσει σχεδιαστικά και φωτογραφικά όσες συναγωγές εξακολουθούσαν να στέκουν μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Αναφερόμενος φυσικά στον αρχιτέκτονα Σεμτώβ Σαμουήλ (1939-2009), ο οποίος γεννήθηκε και μεγάλωσε στον Βόλο και έφυγε το 1969 για το Λονδίνο για μεταπτυχιακές σπουδές, όπου και παρέμεινε, προηγήθηκε δε στο μονοπάτι της ιστορικής έρευνας για τις εν Ελλάδι συναγωγές, ξεκινώντας από φοιτητής το 1960/61. Να σημειώσουμε ότι πολλές από τις συναγωγές τις οποίες κατέγραψε ο Σαμουήλ αργότερα κατεδαφίστηκαν και το αρχείο του είναι το μόνο τεκμήριο που έχουμε για αυτές.
Είναι ενδιαφέρον ότι το αρχείο του Σαμουήλ βρέθηκε τυχαία από τους συγγενείς του και δη από τον ανιψιό του, Αλέξανδρο Βεντούρα, στην Αθήνα, και από τη σύζυγο του Σαμουήλ, Μαίρη, και τον γιο του, Ιωσήφ, στο σπίτι τους στο Λονδίνο. Η σταδιακή αποκάλυψη επιπλέον μερών του αρχείου στην Αθήνα και στο Λονδίνο έχει ήδη εξάλλου, όπως ανέφερε ο κ. Μεσσίνας, δημοσιευθεί και είναι το κεντρικό θέμα του βιβλίο του με τίτλο «Το Καλ» (Εκδόσεις Ινφογνώμων, 2024). Στη συνέχεια, το αρχείο του Σαμουήλ ψηφιοποιήθηκε από τον συγγραφέα και δημιουργήθηκαν ψηφιακά μοντέλα εικονικής πραγματικότητας, που μας επιτρέπουν για πρώτη φορά να «επισκεφθούμε» ψηφιακά συναγωγές που κατεδαφίστηκαν πριν από περίπου 50 χρόνια. Μας επιτρέπει, επίσης, να κατανοήσουμε γιατί στο οπισθόφυλλο του βιβλίου αναγράφεται ότι το συγκεκριμένο πόνημα συγκεφαλαιώνει «έξι δεκαετίες έρευνας πεδίου και αρχειακής τεκμηρίωσης των συναγωγών της Ελλάδος», με το δεδομένο ότι ο κ. Μεσσίνας ξεκίνησε την έρευνά του στις αρχές της δεκαετίας του 1990, ο αείμνηστος Σεμτώβ Σαμουήλ όμως τη δεκαετία του 1960.
Ακολούθησε συζήτηση για τη Συναγωγή της Κομοτηνής με τον σπουδαίο κυκλικό τρούλο, τη βαλκανική της αρχιτεκτονική και το μέλλον της έρευνας του κ. Μεσσίνα με αντικείμενο την αρχιτεκτονική των αρχαίων συναγωγών.
Έδωσαν το «παρών»
Την εκδήλωση τίμησαν με την παρουσία τους ο πρωτοσύγκελλος της Ιεράς Μητροπόλεως Μαρωνείας και Κομοτηνής κ. Άνθιμος Κωσταράκης, ο κ. Ανέστης Στρατιάδης, η κ. Σούλα Δραγουμάνη, εκπαιδευτικοί, η κ. Κική Παιδαράκη, και αρκετοί Κομοτηναίοι που μετέφεραν τις ζώσες μνήμες τους από τα παιχνίδια τους στη Συναγωγή που γκρεμίστηκε το 1994 για λόγους, ως λέγεται, επικινδυνότητας.
Επιλέγοντας, για μια ακόμη φορά να επισημάνουμε την αξία του πονήματος, η οποία συμπληρώνει τα κενά της ιστορικής αφήγησης, της αρχιτεκτονικής συνέχειας και της αστικής εμπειρίας σε πόλεις όπου οι συναγωγές, λόγω της ανοικοδόμησης και του εκσυγχρονισμού των πόλεων, κινδυνεύουν πλέον να ξεχαστούν μαζί με τη συλλογική συνείδηση, που τείνει να λησμονεί ορατά (ζώντα ακόμη) και αόρατα (μη υπάρχοντα δυστυχώς σήμερα) μνημεία-τόπους ιστορίας, μεταξύ των οποίων και αυτοί των εβραϊκών συναγωγών.
Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
