Ουρουμκιοι και Κοζουλτζια, οι πατριδες των προγονων μας

[Η Χρυσούλα Ιωαννίδου, μεγαλωμένη στο ακριτικό Ορμένιο του ν. Έβρου, συνεχίζει να ζει και να δημιουργεί στον ίδιο τόπο. Με ενεργή παρουσία στα κοινά, υπηρέτησε ως Πρόεδρος της Τοπικής Κοινότητας, ενώ σήμερα συνδυάζει τη ζωή της αγρότισσας με τη συγγραφική δραστηριότητα, με πιο πρόσφατο βιβλίο της τη συλλογή «Ιστορίες Γυναικών – “Μακρινή Μητέρα * Ρόδο μου Αμάραντο”» (εκδ. Παρατηρητής της Θράκης, 2025).

Στα κείμενά της, στην ενότητα «στα σοκάκια της μνήμης», αποτυπώνεται μια σταθερή επιδίωξη: να κρατηθούν ζωντανές οι μνήμες και οι αφηγήσεις του παρελθόντος, πριν αυτές σβηστούν από τη φθορά του χρόνου.

Μέσα από τις αφηγήσεις της, αναδύονται ψηφίδες της συλλογικής μνήμης του Ορμενίου, αλλά και ολόκληρης της Θράκης. Με ιδιαίτερη φροντίδα και προσήλωση επιχειρεί να καταγράψει την ιστορία προσφυγικών οικογενειών, όπως του Χρήστου Φερερίδη από το Ουρούμκιοϊ Αν. Ρωμυλίας, στο προηγούμενο κείμενό της (βλ. εδώ), ενώ στο παρόν, αποπειράται να ακολουθήσει τα βήματα και άλλων οικογενειών, που εγκατέλειψαν το Ουρούμκιοϊ και το Κόζουλτζια και εγκαταστάθηκαν στο Ορμένιο, τη Φτελιά και άλλες περιοχές του ν. Έβρου.

Μέσα από τη δική της πένα, το Ορμένιο και οι άνθρωποί του αποκτούν φωνή και παρουσία στο σήμερα, και το παρελθόν μετατρέπεται σε πολύτιμο εργαλείο για τη διατήρηση της πολιτισμικής μας ταυτότητας.]

Από το Ουρούμκιοϊ όλοι οι πρόγονοί μας εγκαταστάθηκαν στα δύο πρώτα χωριά που βρήκαν μόλις πέρασαν τα σύνορα, το Ορμένιο και τη Φτελιά. Τα όσα ζούσαν, τους ανάγκασαν να φύγουν άρον άρον από το Ουρούμκιοϊ, χωρίς να περιμένουν τις ρευστοποιήσεις των περιουσιών τους. Δεν ήθελαν να φύγουν, γι’ αυτό και άργησαν να φτάσουν στην Ελλάδα –δύο χρόνια αργότερα από την ανταλλαγή των πληθυσμών. Ο ένας αδερφός έμενε στο Ορμένιο, ο άλλος διάλεγε τη Φτελιά ως τόπο εγκατάστασης. Όπου και να δούμε σε αρχεία που υπάρχουν, φαίνεται ότι μόνο στα συγκεκριμένα δύο χωριά εγκαταστάθηκαν πρόσφυγες από το Ουρούμκιοϊ. Αργότερα, κάποιοι, ψάχνοντας δουλειά, έφευγαν από το Ορμένιο, ενώ άλλοι, παντρεμένοι πια, επέστρεφαν στο χωριό.

Μια τέτοια περίπτωση είναι ο Ιωάννης Κουρουζαφείρης, που έφτασε μέχρι τα Λαγυνά, αναζητώντας δουλειά. Εκεί γνώρισε τη γυναίκα του, Τριάδα, που είχε εγκατασταθεί ερχόμενη από την Ανατολική Θράκη. Μαζί της γύρισε πίσω στο Ορμένιο και δημιούργησαν την οικογένειά τους. Ο Ιωάννης Κουρουζαφείρης του Κυριάκου είναι καταγεγραμμένος στους προσφυγικούς καταλόγους με τον αριθμό 56305, με καταγωγή από το Εφρέμ.  Η Τριάδα Κουρουζαφείρη είναι καταγεγραμμένη με τον δικό της αριθμό, 56306, στους προσφυγικούς καταλόγους: Κουρουζαφείρη Τριάδα συζ. Ιωάννη, το γένος Θεοδ. Σταμάτογλου. 

Κάποιες οικογένειες έφυγαν πολύ αργότερα από το χωριό, για προσωπικούς λόγους, και εγκαταστάθηκαν σε άλλη πόλη του νομού Έβρου. Ο Δήμος Δημάκης ή Δημάκος ή Ντίκος ή Ντίκος του Τριαντάφυλλου, με αριθμό στους προσφυγικούς καταλόγους 56232, εγκαταστάθηκε στο Ορμένιο και ο αδερφός του, Κωνσταντίνος Δημάκης, εγκαταστάθηκε στη Φτελιά. Τα δύο αδέρφια ήταν οι καλύτεροι καροποιοί στο Ουρούμκιοϊ, μου είπε ο Θεόδωρος Δημάκης από τη Φτελιά, γιος του Κωνσταντίνου.

«Ο μπαμπά μ και εδώ έφτιαχνε κάρα και έρχονταν από όλα τα γύρω χωριά. Εμένα με έστειλε και έμαθα σιδεράς στα Πετρωτά, για να δουλεύουμε μαζί. Όμως, τα κάρα σταμάτησαν να κυκλοφορούν και το επάγγελμα του καροποιού ή αραμπατζή σταμάτησε και αυτό. Ο θείος μου, ο παππού Ντίκος, δεν μπόρεσε να δουλέψει πια, επειδή συνέβη ένα άσχημο περιστατικό στο Ουρούμκιοϊ. Ένας λήσταρχος πήγε και τους παρήγγειλε τέσσερα τριχούλια. Άργησε να πάει να τα πάρει. Αφού τελείωσαν αυτά τα τριχούλια, ξεκίνησαν να φτιάχνουν άλλη μια τετράδα. Είχαν φτάσει και αυτά στη μέση. Τότε, βρέθηκε κάποιος αγοραστής. Τα δύο αδέλφια συνεννοήθηκαν μεταξύ τους και αποφάσισαν, αφού ο λήσταρχος δεν φάνηκε ακόμα, να δώσουν τα τριχούλια στον άλλο πελάτη και να τελειώσουν τα μισά γρήγορα, για να τα έχουν έτοιμα για τον λήσταρχο. Έτσι και έκαναν. Όμως, δεν πέρασε λίγη ώρα και ο λήσταρχος εμφανίστηκε. Είδε τα τριχούλια μισά και άρχισε να πυροβολεί τα αδέλφια. Τρέχοντας εκείνα, ανέβαιναν τη σκάλα του σπιτιού, για να κρυφτούν. Ο λήσταρχος συνέχισε να πυροβολεί, ώσπου τα δύο αδέλφια κρύφτηκαν μέσα στο σπίτι. Ο θείος μου, ο Ντίκος, από τότε αρρώστησε. Άρχισαν να τρέμουν τα χέρια του και δεν δούλεψε ξανά ποτέ στη ζωή του. Από ένας τέλειος καροποιός, έγινε ένας άβουλος άνθρωπος, χωρίς όρεξη για δουλειά».

Τα παιδιά του Δημητρίου Θεοδοσίου, ο Κωνσταντίνος και ο Παναγιώτης από το Κόζουλτζια, ήρθαν στην Ελλάδα από τους τελευταίους σχεδόν. Ο Παναγιώτης εγκαταστάθηκε στο Ορμένιο και ο Κωνσταντίνος στη Φτελιά. Ο Παναγιώτης έφυγε για λίγο από το Ορμένιο και πήγε στον Πύργο Ορεστιάδας. Όμως, επέστρεψε γρήγορα στο Ορμένιο, για να είναι η γυναίκα του κοντά στα αδέρφια της και στη μάνα της, λέει ο εγγονός του, Παναγιώτης.

Οι πρόγονοί μας από το Κόζουλτζια δεν εγκαταστάθηκαν μόνο στο Ορμένιο και τη Φτελιά. Κάποιες οικογένειες εγκαταστάθηκαν και στο Φυλάκιο Ορεστιάδας, όπως και στον Πύργο. Η Μηλιά Μαντίδου είχε αδερφό τον Δημήτρη Κουμανίδη, που εγκαταστάθηκε στον Πύργο. Η κόρη του, Βασιλική, παντρεύτηκε τον Δήμο από το Ουρούμκιοϊ και εγκαταστάθηκε στο Ορμένιο. Ο παππού Μητλάτσιους είναι θαμμένος στα μνήματα του Ορμενίου, επειδή στα τελευταία του τον φρόντισε η κόρη του, Βασιλική. Ο γιος του, Ιωάννης, παντρεύτηκε με την Καλούντου Φερίδου-Περιστερίδου, που γεννήθηκε στο Κόζουλτζια και η οικογένειά της είχε εγκατασταθεί στο Ορμένιο.

Οι πρώτες οικογένειες που εγκαταστάθηκαν στο Ορμένιο από το Κόζουλτζια ήταν ελάχιστες. Ο Κυριαζής Πούλκος ήρθε με τις οικογένειες των παιδιών του, που ήταν οι: Σιδέρης Πούλκος, Τριαντάφυλλος Πούλκος, Γεώργιος Πούλκος, Κωνσταντίνος Πούλκος και Ιωάννης Πούλκος. Ήταν ο γιατρός των ανθρώπων και των ζώων ο Κυριαζής Πούλκος. Όταν υπηρετούσε στον ρωσικό στρατό, θήτευσε δίπλα στον ρώσο γιατρό. Έμαθε τα βότανα για κάθε ασθένεια και πολλά άλλα πράγματα. Έτσι, από την εγκατάστασή του στο Ορμένιο, βοηθούσε τον κόσμο όχι μόνο του χωριού μα και των περιχώρων. Επίσης, ο γιος του, Ιωάννης, ήξερε και εκείνος γιατρικά. Όπως και στο Κόζουλτζια, έτσι και στο Ορμένιο ασχολήθηκαν όλοι με την κτηνοτροφία. Έφαγαν πολλοί άνθρωποι ψωμί δουλεύοντας για αυτούς.

Πώς να χωρίσεις, λοιπόν, τους προγόνους μας από το Ουρούμκιοϊ και να πεις ότι εγκαταστάθηκαν μόνο στη Φτελιά ή μόνο στο Ορμένιο; Πώς να πεις ότι από το Κόζουλτζια εγκαταστάθηκαν μόνο στο Ορμένιο; Εκατό χρόνια, λοιπόν, από τους πρώτους πρόσφυγες από το Ουρούμκιοϊ και το Κόζουλτζια! Εκατό χρόνια από την εγκατάσταση των τελευταίων προσφύγων από το Κόζουλτζια στο Ορμένιο το 2030, για το οποίο είμαι σίγουρη. Οι πρόγονοί μας από το Ουρούμκιοϊ άφησαν πίσω κάποιες αδερφές που είχαν παντρευτεί με Βούλγαρους. Οι πρόγονοί μας από το Κόζουλτζια άφησαν αρκετούς συγγενείς τους πίσω. Ψηφίδα, ψηφίδα δημιουργούνται τα γενεαλογικά δέντρα των οικογενειών. Θέλει πολύ κόπο και έρευνα.

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.