Ο Γιωργος Χειμωνας «επεστρεψε» στην Καβαλα, ως χαρτινος ηρωας, του Διαμαντη Αξιωτη
«“Να επέστρεφα στην Καβάλα!” ευχόταν ο ποιητής. “Εδώ να περνούσα τα τελευταία χρόνια της ζωής μου. Για τίποτα άλλο άξιος δεν είμαι, για τίποτα ικανός”». Τα λόγια αυτά ανήκουν στον Καβαλιώτη στην καταγωγή, κορυφαίο μεταμοντέρνο ποιητή Γιώργο Χειμωνά, όπως τα μετέφερε ο επίσης διακεκριμένος συγγραφέας Διαμαντής Αξιώτης, σε συνέντευξή του στον Ελπιδοφόρο Ιντζέμπελη.[1]
Αφετηρία αυτής της αναφοράς αποτέλεσε η επιλογή του Γιώργου Χειμωνά στο επίκεντρο του νέου πεζογραφικού έργου του Διαμαντή Αξιώτη, με τίτλο «Γιώργος Χειμωνάς: Βασιληάς της Ασίας – Μυθοπλαστικό ντοκουμέντο» (εκδ. οδός Πανός, 2024). Ο συγγραφέας, με το μυθιστόρημά του αυτό, δεν επιχειρεί μια συμβατική βιογραφία ούτε μια απλή λογοτεχνική αναπαράσταση του Γ. Χειμωνά. Αντίθετα, πλάθει γύρω από τον ποιητή ένα σύμπαν από χάρτινους ήρωες, ένα αφηγηματικό κείμενο που αντλεί μεν υλικό από την πραγματικότητα και την πολυεπίπεδη διαδρομή του Χειμωνά, αλλά ταυτόχρονα την υπερβαίνει, δημιουργώντας έναν αυτόνομο κόσμο μυθοπλασίας.
Ο Γιώργος Χειμωνάς υπήρξε, όπως έχει επισημάνει ο Beaton,[2] ένας δημιουργός που «ξεπερνούσε κάθε όρια», συνθέτοντας κόσμους «ονείρων και τελετών», με μια γλώσσα υποβλητική, σχεδόν «μαγική». Αυτή ακριβώς την ιδιαιτερότητα επιχειρεί, μεταξύ άλλων, να συλλάβει και να μεταπλάσει ο Αξιώτης: όχι να ερμηνεύσει ή να εξηγήσει τον ποιητή, αλλά να «συνομιλήσει» μαζί του μέσα από τη λογοτεχνία, να ανασυνθέσει το αποτύπωμά του σε ένα κείμενο όπου η πραγματικότητα και η φαντασία συνυπάρχουν δημιουργικά.
Παρά την προσωπική οικειότητα του συγγραφέα με τον μεγάλο ποιητή, που απεβίωσε τον Φεβρουάριο του 2000, χρειάστηκαν δέκα ολόκληρα χρόνια προεργασίας μέχρι το βιβλίο αυτό να πάρει την τελική του μορφή και να φτάσει στα χέρια των αναγνωστών, όπως ο ίδιος εκμυστηρεύεται στην προαναφερθείσα συνέντευξή του. Η μακρά αυτή περίοδος ωρίμανσης δεν αποτυπώνεται μόνο στη δομή και στη γλώσσα του έργου, αλλά και στη στάση σεβασμού που το διατρέχει.
Στο βιβλίο αυτό, η επιθυμία του ποιητή φαίνεται να εκπληρώνεται και ο Γιώργος Χειμωνάς επιστρέφει στην Καβάλα. «Επιθυμεί να τελειώσει εδώ, να μην ακουστεί η φωνή του από κανέναν». Παρά μόνο από τους καινούργιους φίλους του σ’ αυτήν την πόλη, που τους πίστεψε απ’ την αρχή. Είχε ανάγκη να τους πιστέψει. Μέσα απ’ αυτήν την πίστη φλέγεται να τον θαυμάσουν έως παροξυσμού, να τον ερωτευθούν μέχρις αφανισμού. Ζητιανεύει την αγάπη τους. Επιθυμεί να τους εκμυστηρευτεί το πάθος του για την πόλη όπου γεννήθηκε. Την επιθυμία της επιστροφής. Τέλος, να τους αφηγηθεί τις τέσσερις αισθήσεις της πρώτης του ζωής: τη Φαντασμαγορία, το Φόβο, τον Έρωτα, τον Κλέφτη.
Το μυθοπλαστικό αυτό ντοκουμέντο καθίσταται έτσι μια λογοτεχνική χειρονομία «επιστροφής», μνήμης και συνομιλίας, ένα κείμενο που τιμά τον ποιητή, όχι με εξαντλητική καταγραφή, αλλά με τη δύναμη της αφήγησης και της φαντασίας, εκεί όπου η ζωή, η τέχνη και ο μύθος συναντιούνται διά μέσω των λέξεων.
Μάγδα Παπαδημητρίου-Σαμοθράκη, «Ο αναγνώστης του “Βασιληά” θα πληροφορηθεί για την πνευματική κίνηση της Καβάλας, για τα λογοτεχνικά περιοδικά “Σκαπτή Ύλη” και “Υπόστεγο”»
Ας προχωρήσουμε όμως σε μια βαθύτερη κατάδυση στο περιεχόμενο του αφηγήματος, μέσα και από τη ματιά της αρθρογράφου και μέλους της Παγκόσμιας Ένωσης Ποιητών κ. Μάγδας Παπαδημητρίου-Σαμοθράκη, σε κείμενο που δημοσίευσε στην ιστοσελίδα “periou”: «Η επιστροφή του Χειμωνά στην Καβάλα παρουσιάζεται ως μια εσωτερική ανάγκη του συγγραφέα να επιστρέψει στον τόπο που τον γέννησε, όχι μόνο βιολογικά αλλά και πνευματικά. Και τα καταφέρνει άριστα ώστε να πάρουμε το άρωμά του, να τον γνωρίσουν όσοι δεν έχουν διαβάσει κανένα βιβλίο του πρωταγωνιστή Χειμωνά. Ο Αξιώτης δημιουργεί τη “Θαυμασία”, μυθοπλαστικό πρόσωπο που τη “χρησιμοποιεί” ως αφηγήτρια/ποιήτρια, εμφανώς ερωτευμένη με τον Χειμωνά, η οποία επιφορτίζεται το βάρος να μας συστήνει τον “αγαπημένο” της, όχι μόνο ως συγγραφέα, αλλά και ως πρόσωπο του σκότους.
Η Θαυμασία είναι μια αινιγματική γυναικεία φιγούρα που ζωντανεύει λογοτεχνικά τις μούσες, τις ερωμένες και τις φαντασιώσεις του Χειμωνά. Ξεκινά την αφήγησή της από τον “χωλό” μήνα, Φεβρουάριο του 1989, όταν ο Γιώργος Χειμωνάς επιστρέφει στην Καβάλα για να παραβρεθεί στον θάνατο της μητέρας του. Μέσα από τις αναμνήσεις και τις εξομολογήσεις της, ο αναγνώστης ξεναγείται σε μια Καβάλα που σφύζει από λογοτεχνικές αναφορές, όπου η πραγματικότητα και η φαντασία συνταξιδεύουν. Μας μιλά για τη Φαντασμαγορία, τον Φόβο, τον Έρωτα, τον Κλέφτη, τις βασικές συνιστώσες της ύπαρξης και της δημιουργίας του Χειμωνά. Για να παγιδευτεί στην –όχι τυχαία, απεναντίας– “ασύντακτη” και “ανορθόγραφη” γραφή του Ποιητή. Έτσι, ο αναγνώστης θα φορέσει τα παπούτσια της Μούσας και θα περπατήσει μαζί της σ’ αυτήν την όμορφη πόλη που υποδέχεται τον Χειμωνά ως “ξένο”. […]
Ο Γιώργος Χειμωνάς ήταν δεμένος με τους φίλους της Καβάλας, όπως τον Διαμαντή Αξιώτη, την Ελένη Ιορδάνου, τον Κοσμά Χαρπαντίδη, που απάρτιζαν τη συντακτική επιτροπή του περιοδικού Λόγου και Τέχνης “Υπόστεγο”, όπου πολλά πολύτιμα γραπτά τού Χειμωνά φιλοξενήθηκαν στις σελίδες του. Στις σελίδες του βιβλίου παρελαύνουν αξιόλογοι “βόρειοι” των Τεχνών όπως: Κρίτωνας-Ευθυβούλης Χουρμουζιάδης, Μπάμπης Γαμβρέλης, Κική Λεονταράκη. Όπως και οι “νότιοι” του Κέντρου: Αλέξης Ζήρας, Μένης Κουμανταρέας, Πέτρος Αμπατζόγλου, Αλέξανδρος Κοτζιάς, Κάτια Λεμπέση, Βαγγέλης Ραπτόπουλος, Άλκηστη Σουλογιάννη εκπρόσωπος του Υπουργείου Πολιτισμού. Ο αναγνώστης του “Βασιληά” θα πληροφορηθεί για την πνευματική κίνηση της Καβάλας, για τα λογοτεχνικά περιοδικά “Σκαπτή Ύλη” και “Υπόστεγο”, να τα κρατήσει ζωντανά στα δύσκολα χρόνια που περνά ο Πολιτισμός της χώρας μιας –και όχι μόνο.
Διαβάζουμε αποσπάσματα από τα έργα του Χειμωνά: “Πεισίστρατος”, “Εκδρομή”, “Μυθιστόρημα”, “Ο γιατρός Ινεότης”, “Ο γάμος”, “Ο αδελφός”, “Οι χτίστες”, “Τα ταξίδια μου” και “Ο εχθρός του ποιητή”, που είναι το τελευταίο του βιβλίο, ενώ άριστα έχει κατορθώσει μέσω της Θαυμασίας του να μας τα κάνει πιο κατανοητά».
Διαμαντής Αξιώτης, μια μακρά διαδρομή στον κόσμο της γραφής
Ο Διαμαντής Αξιώτης γεννήθηκε στην Καβάλα το 1942. Έχει εκδώσει ποιητικές συλλογές, συλλογές διηγημάτων, μυθιστορήματα και ανθολογίες ποίησης και διηγήματος. Ενδεικτικά, εξέδωσε τις ποιητικές συλλογές: «Ιχώρ» (1966), «Ποσοστό ευθύνης» (1974), «Διαμπερές» (εκδ. Σκαπτή Ύλη, 1976), «Ύπνος μεσημβρίας» (εκδ. ΑΣΕ, 1985). Επίσης, μερικές από τις ανθολογίες που έχει εκδώσει είναι οι: «Καβαλιώτες ποιητές» (1983), «Καβαλιώτες πεζογράφοι» (1985), «Διηγήματα Φώτη Πρασίνη» (1987), όλες από τις εκδόσεις της Δημοτικής Βιβλιοθήκης Καβάλας, την «Ανθολογία: Η τρέλα και το παράλογο στην ελληνική λογοτεχνία» (εκδ. Διαπολιτισμός, 2014) κ.ά. Μερικά ενδεικτικά πεζογραφικά του έργα είναι: «Το μισό των Κενταύρων» (εκδ. Παρατηρητής, 1990), «Ξόβεργα με μέλι» (1η έκδ. Τραμ, 1994· 2η έκδ. Νεφέλη, 1994), «Με χίλιους τρόμους γενναίος» (εκδ. Κίχλη, 2016), «Πλωτές γυναίκες» (εκδ. Κάπα εκδοτική, 2017) κ.ά.
Ο Διαμαντής Αξιώτης υπήρξε υπεύθυνος, επί σειρά ετών, των λογοτεχνικών περιοδικών «Σκαπτή Ύλη» και «Υπόστεγο», καθώς επίσης και ραδιοφωνικών εκπομπών. Κείμενά του έχουν παρουσιαστεί στο θέατρο, ενώ συνεργάζεται, δημοσιεύοντας κείμενά του, με περιοδικά και εφημερίδες της Αθήνας και της περιφέρειας, ενώ συμμετέχει και σε συλλογικά έργα. Κείμενό του συμπεριλαμβάνεται στη διδακτέα ύλη των κειμένων Νεοελληνικής Λογοτεχνίας στα αναγνωστικά της Β΄ Γυμνασίου, ενώ είναι και μέλος της Εταιρίας Συγγραφέων.
[1] Ελπιδοφόρος Ιντζέμπελης, «Διαμαντής Αξιώτης: “Στον τίτλο θα έπρεπε να υπήρχε ερωτηματικό”», «Ελεύθερος Τύπος» (10/6/2025). Διαθέσιμο στο: https://www.eleftherostypos.gr/politismos/diamantis-axiotis-ston-titlo-tha-eprepe-na-ypirche-erotimatiko.
[2] Roderick Beaton, «Εισαγωγή στη νεότερη ελληνική λογοτεχνία. Ποίηση και Πεζογραφία, 1821-1992», Ευαγγελία Ζουργού – Μαριάννα Σπανάκη μτφρ., εκδ. Νεφέλη, Αθήνα 1996, 323.
Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
