Η βασιλοπιτα του Ορμενιου: γευση παραδοσης και οικογενειακης θαλπωρης

[Γεννημένη και μεγαλωμένη στο Ορμένιο του νομού Έβρου, η Χρυσούλα Ιωαννίδου  διετέλεσε Πρόεδρος της Τοπικής Κοινότητας και σήμερα, παράλληλα με τις αγροτικές της ασχολίες, καταπιάνεται με τη διαφύλαξη της τοπικής προφορικής ιστορίας, με πιο πρόσφατο πόνημά της τη συλλογή «Ιστορίες Γυναικών – “Μακρινή Μητέρα * Ρόδο μου Αμάραντο”» (εκδ. Παρατηρητής της Θράκης, 2025).

Αυτήν τη φορά, λίγο πριν καλωσορίσουμε τη νέα χρονιά, η κ. Ιωαννίδου μάς προσκαλεί σε ένα διαφορετικό ταξίδι μνήμης, μέσα από τις γαστρονομικές συνήθειες του Ορμενίου. Μας μεταφέρει σε εκείνες τις παραμονές Πρωτοχρονιάς όπου οι νοικοκυρές του χωριού ετοίμαζαν τη δική τους εκδοχή της βασιλόπιτας: μια απλή αλλά πλούσια σε συμβολισμούς τυρόπιτα, φτιαγμένη με αγνά υλικά δικής τους παραγωγής. Μέσα της έκρυβαν όχι μόνο το φλουρί, αλλά και ξυλάκια από κρανιά, φορτισμένα με ευχές για υγεία, δύναμη και καλοτυχία.

Εικόνες αυθεντικές, βγαλμένες από μια άλλη εποχή, που μυρίζουν γιαγιά, ζεστό φούρνο και θαλπωρή, υπενθυμίζοντάς μας πως η παράδοση συνεχίζει να μας ενώνει και να μας συγκινεί…]

Την παραμονή της Πρωτοχρονιάς όλες οι νοικοκυρές έφτιαχναν βασιλόπιτα. Η δικιά μας βασιλόπιτα δεν ήταν γλυκιά, ούτε τσουρέκι, αλλά ήταν μια τυρόπιτα, που μέσα είχε και φλουρί. Οι νοικοκυρές, αφού άνοιγαν τα φύλλα της πίτας, τα δίπλωναν ένα ένα στη μέση και τα έβαζαν επάνω στη σόμπα για να ψηθούν λίγο, γυρίζοντάς τα και από τις δύο πλευρές –η πρώτη μυρωδιά της πίτας ήταν το καμένο αλεύρι πάνω στη σόμπα.

Μόλις έβγαζαν το φύλλο, σκούπιζαν με ένα κομμάτι ύφασμα το αλεύρι από τη σόμπα, για να βάλουν το επόμενο να ψηθεί. Για να γίνει η πίτα καλή, έπρεπε να έχει σίγουρα εννέα φύλλα ψημένα και ένα άψητο, που το έβαζαν τελευταίο, επάνω επάνω. Η πίτα ήθελε επίσης –το λιγότερο– πέντε αυγά χτυπημένα καλά σε ένα πιάτο. Οι νοικοκυρές έλιωναν και σε ένα μικρό κατσαρολάκι αγελαδινό ή πρόβειο βούτυρο, δικιάς τους παραγωγής και το έβαζαν δίπλα στο πιάτο με τα χτυπημένα αυγά. Στην πίτα έβαζαν και μυζήθρα, φτιαγμένη και κείνη από τα χέρια τους –οι περισσότερες νοικοκυρές έβαζαν μυζήθρα στην πίτα, ενώ στα πιο πλούσια νοικοκυριά έβαζαν και άλλο τυρί. Αφού ολοκλήρωναν αυτήν την προετοιμασία, οι νοικοκυρές έριχναν με τη σειρά τα υλικά πάνω στο φύλλο: αυγό, βούτυρο, μυζήθρα. Όμως, στην πίτα αυτή έβαζαν μέσα και το φλουρί και μπουμπούκια από το δέντρο της κρανιάς, τα οποία τα ονομάτιζαν ως εξής: ένα μπουμπούκι ήταν το σπίτι, δύο μπουμπούκια τα ζώα, τρία μπουμπούκια τα σκυλιά, τέσσερα τα χωράφια, πέντε οι κότες και ούτω καθεξής.

Η πίτα, όταν ήταν έτοιμη, έπαιρνε τιμητική θέση στο πρωτοχρονιάτικο τραπέζι. Εκείνο το βράδυ, για δεύτερο φαγητό, είχαν και σούπα, που είχε γίνει με τα ποδαράκια του γουρουνιού, ενώ γι’ αυτούς που δεν έτρωγαν ποδαράκια, υπήρχε κομπόστα με αποξηραμένα φρούτα. Το γλυκό της βραδιάς ήταν μια γλυκιά πίτα με σουσάμι. Κάποιοι συνόδευαν την πίτα με λάχανο τουρσί ή ντρουβανόγαλο (αριάνι). Επίσης, υπήρχε πάντα πάνω στο τραπέζι κρασί για το καλό, ενώ και το ψωμί ήταν στολισμένο όπως και τα Χριστούγεννα. Στο τραπέζι υπήρχαν και χειμωνιάτικο καρπούζι, καθώς και εννέα φαγητά –τούτη τη φορά τα περισσότερα αρτυμένα.

Εκείνη τη βραδιά, όλη η οικογένεια μαζευόταν γύρω από το τραπέζι. Ο γηραιότερος άνδρας της οικογένειας έκοβε την πίτα, αφού πρώτα θυμιάτιζε όλα τα φαγητά και στη συνέχεια, σταύρωνε με το μαχαίρι την πίτα τρεις φορές. Έπειτα, γύριζε το ταψί τρεις φορές προς τα δεξιά και άρχιζε να κόβει τα κομμάτια: το πρώτο ήταν του Χριστού, το δεύτερο του Αγίου Βασιλείου, το τρίτο του νοικοκύρη και της νοικοκυράς και τα επόμενα, με σειρά ηλικίας, των υπόλοιπων μελών της οικογένειας. Τα μικρά παιδιά ήθελαν πάντα να κερδίζουν το φλουρί, μα αν δεν ήταν το φλουρί, δεν τους πείραζε, γιατί πάντα κάτι κέρδιζαν από τα μπουμπούκια της κρανιάς κι έτσι έμεναν όλοι ευχαριστημένοι.

Καλή χρονιά!

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.