Η Ροδοπη γνωρισε τον «Τελευταιο μεγαλο τσελιγκα» της Ναγιας Δαλακουρα

Ένα βιβλίο ξεχωριστό «μνημόσυνο» για τους προγόνους

«Οικογενειακή υπόθεση» ήταν η παρουσίαση του νέου βιβλίου της Ροδοπίτισσας συγγραφέα και αρχαιολόγου κ.Νάγιας Δαλακούρα «Ο τελευταίος μεγάλος τσέλιγκας», που κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις «Παρατηρητής της Θράκης».

Η εκδήλωση παρουσίασης του αφιερωμένου στον  αείμνηστο θείο τής συγγραφέα Απόστολο Κουτσογιάννη, δισέγγονο του συνονόματου τσέλιγκα δια μέσου της ιστορίας του οποίου εξιστορούνται στιγμές του βίου, αλλά και της κουλτούρας της σαρακατσάνικης παράδοσης, πραγματοποιήθηκε στην αίθουσα εκδηλώσεων του Εμπορικού και Βιομηχανικού Επιμελητηρίου Ροδόπης το απόγευμα της Παρασκευής, 12 Ιουνίου σε συνεργασία με τον  Μορφωτικό Σύλλογο  των εν Θράκη Διαβιούντων Σαρακατσαναίων.

Σε μια κατάμεστη αίθουσα από συγγενείς, αλλά και λάτρεις της σαρακατσάνικης παράδοσης που έδωσαν το παρών για να τιμήσουν τη συγγραφέα και τις ρίζες της, αλλά και τη συνολική προσπάθειά της που μετουσιώθηκε σε βιβλίο, το οποίο και αποτελεί απτό δείγμα διάσωσης ανθρώπων και μνήμης. Ανάμεσά τους ο εκπρόσωπος του Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτη Μαρωνείας και Κομοτηνής, ο Αντιδήμαρχος Κοινωνικής Αλληλεγγύης, Πολιτικών Ισότητας και Αντιμετώπισης Διακρίσεων και Έμφυλης Βίας κ.Γιάννης Κυριαζής, η πρώην βουλευτής Ροδόπης κ. Χρύσα Μανωλιά, η πρόεδρος της ΔΕΕΠ Ροδόπης κ. Βούλα Ελευθεριάδου, η διευθύντρια του Καλλιτεχνικού Γυμνασίου Κομοτηνής κ. Λένα Χατζή, η πρώην δημοτική σύμβουλος Κομοτηνής κ. Κρίστα Κρόκου-Κουτσογιάννη, η ρέκτης εκπαιδευτικός κ. Μαρία Λεπίδα, η κ. Ιωάννα Δεμιράκη, η οπτικός κ. Ειρήνη Αθανασιάδου και η κόρη της Μαρία, η δικηγόρος κ. Μαρίκα Πουρνάρα, ο μουσικός κ. Γιάννης Παγκοζίδης, η γραφίστρια κ.Μαρίνα Παρασχάκη, η δρ Ελπίδα Περδίκη, η Πρόεδρος του Παραρτήματος Ροδόπης της ΠΟΜΙΔΑ Χρύσα Κυριακούση, οι γονείς της συγγραφέα κ. Καίτη και Αθανάσιος Δαλακούρας, και πολλοί πολλοί άλλοι, ο μέγας αριθμός των οποίων είναι δύσκολο να καταγραφεί.

Ντίνα Τσίτσιου-Κουτσογιάννη

«Διακαής πόθος του  συζύγου μου Απόστολου ήταν να μη χαθούν στη λήθη οι μαρτυρίες της δύσκολης νομαδικής ζωής των προγόνων του»

Την εκδήλωση άνοιξε η κ. Ντίνα Τσίτσιου-Κουτσογιάννη, σύζυγος του αείμνηστου Απόστολου Κουτσογιάννη, στη μνήμη του οποίου είναι αφιερωμένο το βιβλίο. Με λόγο βαθιά συγκινητικό, αναφέρθηκε στην αγάπη και την αφοσίωση του Απόστολου προς την οικογενειακή ιστορία και τη σαρακατσάνικη παράδοση, σημειώνοντας ότι ως δισέγγονος του τσέλιγκα Αποστόλη Κουτσογιάννη, διαφύλαξε με ιδιαίτερη ευλάβεια εικόνες, οικογενειακά κειμήλια, γραπτά αρχεία και προφορικές μνήμες.

Όπως τόνισε, διακαής πόθος του ήταν να μη χαθούν στη λήθη οι μαρτυρίες της δύσκολης νομαδικής ζωής των προγόνων του, οι οποίοι κατόρθωσαν να διατηρήσουν το γλωσσικό τους ιδίωμα, τις αρχαιοελληνικές του ρίζες και τη βαθιά χριστιανική τους πίστη, παρότι ζούσαν μακριά από οργανωμένα σχολεία και εκκλησίες. Η ίδια υπογράμμισε ότι το όνειρο αυτό κινδύνευε να μείνει ανεκπλήρωτο μετά την πρόωρη απώλεια του συζύγου της, ωστόσο έγινε πραγματικότητα χάρη στην άμεση ανταπόκριση και την πολύτιμη συμβολή της Νάγιας Δαλακούρα.

Η κ.Τσίτσιου-Κουτσογιάννη εξέφρασε την ευγνωμοσύνη της προς τη συγγραφέα, αλλά και προς όλους τους συγγενείς και φίλους που συνέβαλαν στην ολοκλήρωση του βιβλίου, τονίζοντας πως, το έργο αυτό αποτελεί «πέρα από μια σημαντική καταγραφή μνήμης, και ένα ξεχωριστό μνημόσυνο για τον Απόστολο και για τους προγόνους που εκείνος τόσο αγάπησε και τίμησε».

Όπως επισήμανε  χάρη στην επιστημονική έρευνα και το συγγραφικό ταλέντο της Νάγιας Δαλακούρα, η μνήμη αυτών των ανθρώπων κρατιέται ζωντανή μέσα από τις σελίδες του βιβλίου.

Ιωάννα Κουτσογιάννη

«Ο “Τελευταίος Τσέλιγκας” ένα πολύτιμο κομμάτι της σαρακατσάνικης και της τοπικής ιστορίας»

Η κ. Ιωάννα Κουτσογιάννη, νομικός και απόγονη του πρωτότοκου γιου του «Τελευταίου Μεγάλου Τσέλιγκα», μίλησε ακολούθως τονίζοντας χαρακτηριστικά ότι ήρθε ο καιρός «να κοιτάξουμε λίγο πίσω, για να πάμε μπροστά».

Και η ίδια έκανε ιδιαίτερη μνεία στον αείμνηστο Απόστολο Ευθυμίου Κουτσογιάννη, στη μνήμη του οποίου είναι αφιερωμένο το βιβλίο, υπογραμμίζοντας τον ρόλο του στη διατήρηση των συγγενικών δεσμών, αλλά και τη σημαντική παρακαταθήκη του μέσα από το σπάνιο σαρακατσάνικο υλικό που συνέλεξε σε όλη του τη ζωή. Όπως σημείωσε, η επιθυμία του για την έκδοση του συγκεκριμένου έργου έγινε πραγματικότητα χάρη στη σύζυγό του, Ντίνα, και τη Νάγια Δαλακούρα.

Αναφερόμενη στο ίδιο το βιβλίο, η κ. Κουτσογιάννη στάθηκε στη σαφή δομή του, στα γενεαλογικά δέντρα των τελευταίων έξι γενεών, στη λιτή αλλά μεστή και λυρική γραφή της συγγραφέα, καθώς και στη χρήση σαρακατσάνικων λέξεων και εκφράσεων, οι οποίες εμπλουτίζουν την αφήγηση χωρίς να δυσκολεύουν τον αναγνώστη. Παράλληλα, τόνισε την πρωτοτυπία του έργου, καθώς καταγράφει πτυχές της μετακίνησης και εγκατάστασης των Σαρακατσάνων προσφύγων του Σαμακοβίου, οι οποίες δεν είχαν αποτυπωθεί στα σχετικά ιστορικά πονήματα.

Στο επίκεντρο της εισήγησής της βρέθηκαν οι μορφές του Απόστολου Ι. Κουτσογιάννη, γνωστού ως «Φλέτρα», και του γιου του Κωνσταντίνου Κουτσογιάννη. Για τον Φλέτρα ανέφερε ότι ήταν μια δυναμική, ηγετική και πρωτοπόρα προσωπικότητα της εποχής του, ένας εμβληματικός αρχιτσέλιγκας με τεράστια κτηνοτροφική δραστηριότητα, επιχειρηματική διορατικότητα και έντονη εξωστρέφεια, στοιχεία που αποτυπώθηκαν και στη βράβευσή του με «Χρυσό Βραβείο» στη Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης το 1932 για το κασέρι του. Παράλληλα, ανέδειξε την προσήλωσή του στην οικογένεια, την παράδοση και τη φιλανθρωπία, κάνοντας ειδική αναφορά στη συνήθειά του να βοηθά κρατούμενους για χρέη στις φυλακές της Κομοτηνής κάθε Χριστούγεννα.

Για τον Κωνσταντίνο Κουτσογιάννη, δευτερότοκο γιο του Φλέτρα και προπάππο της συγγραφέα, η ομιλήτρια υπογράμμισε ότι υπήρξε άξιος συνεχιστής του πατέρα του, με οξυδέρκεια, ηγετικότητα, κοινωνικότητα και επιχειρηματική ικανότητα, κάνοντας ειδική μνεία και στην προσφορά του κατά τη βουλγαρική κατοχή, όταν διέθεσε μεγάλο μέρος του κοπαδιού του στο ελληνικό κράτος, πέρα από την υποχρεωτική εισφορά.

Η κ.Κουτσογιάννη αναφέρθηκε επίσης, για προσωπικούς και συναισθηματικούς λόγους, στον δικό της προπάππο, Ιωάννη Κουτσογιάννη, πρωτότοκο γιο του Φλέτρα, συνδέοντας τη δική του ευλάβεια, φιλανθρωπία και γενναιοδωρία με την προσωπικότητα του πατέρα του. Όπως τόνισε, τέτοιοι πρόγονοι δεν αξίζουν τη λήθη, αλλά τη γνώση, τη μνήμη και τη συνέχιση της παρακαταθήκης τους.

Κλείνοντας, επισήμανε ότι «Ο Τελευταίος Τσέλιγκας» δεν αποτελεί μόνο οικογενειακό κειμήλιο των Κουτσογιανναίων, αλλά πολύτιμο κομμάτι της σαρακατσάνικης και της τοπικής ιστορίας. Ευχήθηκε οι σύγχρονες γενιές να εμπνευστούν από το παράδειγμα των προγόνων τους και να σταθούν αντάξιές τους, τονίζοντας χαρακτηριστικά ότι ήρθε ο καιρός «να κοιτάξουμε λίγο πίσω, για να πάμε μπροστά».

Αλέξανδρος Κουτσογιάννης

«Ένα βιβλίο “θησαυρός”»

Ο Αλέξανδρος Κουτσογιάννης, μουσικός και εκπαιδευτικός, ταξίδεψε από τη Σουηδία όπου κατοικεί και εργάζεται αποκλειστικά για τις ανάγκες της παρουσίασης. Λαμβάνοντας τον λόγο ο ίδιος στάθηκε ιδιαίτερα στον τρόπο με τον οποίο η συγγραφέας συνδύασε την προφορική μαρτυρία, τα ιστορικά τεκμήρια και την ηθική διάσταση της αφήγησης.

Όπως ανέφερε, το βιβλίο αποκτά αξία «θησαυρού», καθώς διασώζει μνήμες που κινδύνευαν να χαθούν και φωτίζει πρόσωπα, επιλογές και γεγονότα μιας άλλης εποχής.

Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στη μορφή του τσέλιγκα και στα χαρακτηριστικά που αναδεικνύονται μέσα από την αφήγηση, απαριθμώντας την οξυδέρκεια, την οργανωτικότητα, τη φροντίδα για τους ανθρώπους που βρίσκονταν γύρω του, αλλά και τη δύναμη με την οποία αντιμετώπισε τις ιστορικές ανατροπές. Ο κ.Κουτσογιάννης υπογράμμισε επίσης την προσφυγική διάσταση της ιστορίας, σημειώνοντας ότι η πορεία της οικογένειας συνδέεται με τον ξεριζωμό, τη μετακίνηση, την προσαρμογή σε νέες συνθήκες και τις δυσκολίες που σημάδεψαν ολόκληρες γενιές.

Παράλληλα, τόνισε πως το βιβλίο δεν αφορά μόνο τους απογόνους της συγκεκριμένης οικογένειας, αλλά αγγίζει ευρύτερα κάθε αναγνώστη, καθώς μιλά για κοινές ανθρώπινες εμπειρίες, όπως την απώλεια, την αδικία, τη στοργή, την αγάπη, τη μνήμη και την ανάγκη να διατηρηθεί ζωντανή η ιστορία πριν τη σβήσει η λήθη.

Κλείνοντας, συνεχάρη τη συγγραφέα για την πολύχρονη προσπάθειά της, την επιστημονική τεκμηρίωση, τη συνοχή της αφήγησης και την ικανότητά της να ενώσει πρόσωπα, εποχές και μνήμες σε ένα έργο με ιδιαίτερη αξία για την οικογένεια και τον τόπο.

Νάγια Δαλακούρα

«Κουβαλάμε μέσα μας την αγάπη των προγόνων μας»

Τέλος, τον λόγο έλαβε η συγγραφέας του πονήματος κ. Νάγια Δαλακούρα, η οποία και ευχαρίστησε τόσο τους ομιλητές  στην εκδήλωση όσο κι εκείνους που συνέβαλαν με τεκμήρια, υλικό και μαρτυρίες στην έκδοση, αναφερόμενη προσωπικά   

―στην  κ. Ντίνα Τσίτσιου,  και στην αγάπη, την επιμονή της  και τη συνεχή προσφορά της προκειμένου  να εκπληρώσει την επιθυμία του αείμνηστου συζύγου της, Αποστόλου Ευθυμίου Κουτσογιάννη, για την καταγραφή της ιστορίας του παππού του

―στον  κ. Σπύρο Κούτρα,   παθιασμένο περιπατητή των ορέων  και φύλακα της σαρακατσάνικης παράδοσης,  ο παππούς του οποίου ήταν σμίχτης  στο τσελιγκάτο του Φλέτρα, για τις πληροφορίες  των  ορεινών θέσεων των Κουτσογιανναίων

―στον κ. Χρήστο Γ. Κουτσογιάννη, με καταγωγή από τους Ασκητές, νυν κάτοικο Ξάνθης, για την ευγένεια και την προθυμία του να μοιραστεί μαζί της το μνημειώδες έργο του για την καταγραφή των γενεαλογικών δέντρων των Κουτσογιανναίων, ευχόμενη στο μέλλον να εκδώσει ένα σύγγραμμα με τα πλήρη γενεαλογικά δέντρα της ευρύτερης οικογένειας των Κουτσογιανναίων

―στον κ. Γιώργο Λουτατίδη από το Νέο Σιδηροχώρι, που χτύπησε ένα πρωί την πόρτα του γραφείου της και της  έφερε το άρθρο του Θ. Κιακίδη, έχοντας υπογραμμίσει την αναφορά στους Σαρακατσάνους

―στην κ. Αγγέλα Γιαννακίδου που πήρε τις λέξεις τις και τις μετέτρεψε σε δρόμους που οδηγούσαν σε εικονοστάσια μνήμης στο Εθνολογικό Μουσείο Θράκης

―στους  σαράντα δύο πληροφορητές της και στους εκδότες, τους επιμελητές και τη γραφίστρια της έκδοσης.

Επιλέγοντας η συγγραφέας ανέφερε ότι θέλοντας ή μη «κουβαλάμε μέσα μας την αγάπη των προγόνων μας, τις ιστορίες τους που είναι πλέον θρύλοι και τις μνήμες τους που έγιναν φυλαχτά, εικονοστάσια που συνδέουν το παρελθόν με το παρόν». Εξέφρασε τη λύπη της που δεν καταπιάστηκε με την οικογενειακή ιστορία νωρίτερα και επεσήμανε με έμφαση το γεγονός ότι μέσα από τη διαδρομή συγγραφής του βιβλίου γνώρισε τους συγγενείς της και κατανόησε ό,τι συνήθως δεν συνειδητοποιούμε ότι είμαστε ένα έμβιο πολιτισμικό συνεχές στον χρόνο της ιστορίας.

Ακολούθως, ως είθισται απάντησε σε ερωτήσεις και υπέγραψε τα βιβλία της για τους πολυάριθμους συγγενείς και φίλους.

Εν κατακλείδι, όσοι δώσαμε το παρόν ό,τι κατανοήσαμε  είναι ότι υπάρχει και  μια άλλη πλευρά της επιστήμης της ιστορίας που και μας αφορά και μας συγκινεί τα μάλα, κι αυτή δεν είναι άλλη από την ιστορία των ανθρώπων που έγραψαν τις ζωές μας και έφτιαξαν τον τόπο μας, ο οποίος για να πάει μπροστά πρέπει να κοιτά και προς το παρελθόν του… Γνωρίζοντάς το…  

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.