«Η αποδειξη της αθωοτητας μου»: Το κλειδι του παροντος στις σκιες του παρελθοντος

Ο Jonathan Coe, ο παθιασμένος «ηθογράφος» της αγγλικής κοινωνίας και ένας από τους πλέον καυστικούς και διορατικούς συγγραφείς της εποχής μας, επιστρέφει δυναμικά μετά το «σοκολατένιο» «Bournville – Το διαιρεμένο βασίλειο» (εκδ. Πόλις), που γνώρισε θερμή υποδοχή από το ελληνικό αναγνωστικό κοινό το 2023. Στο νέο του πολυπρόσωπο και πολυεπίπεδο μυθιστόρημα, «Η απόδειξη της αθωότητάς μου» (εκδ. Πόλις, 2025), ο Coe καταθέτει μια πλούσια αφήγηση, που συνδυάζει τη σάτιρα με τον πολιτικό στοχασμό, το προσωπικό με το συλλογικό και το μυθοπλαστικό εύρημα με την οξυδερκή παρατήρηση της πραγματικότητας. Την αφηγηματική του δεινότητα μετέφερε για μια ακόμη φορά άρτια στα ελληνικά η Άλκηστις Τριμπέρη, η οποία έχει «εμβαπτιστεί» στον συγγραφικό του κόσμο, με αυξημένη ευαισθησία ως προς τις ιδιαιτερότητές του, μιας και είχε αναλάβει τη μετάφραση και παλαιότερων έργων του, που κυκλοφορούν από τις εκδόσεις Πόλις, με πιο πρόσφατα τα εξής: «Bournville – Το διαιρεμένο βασίλειο» (2023), «Ο κύριος Γουάιλντερ κι εγώ» (2020), «Μέση Αγγλία» (2019), κ.ά.

Για μια ακόμη φορά, ο Jonathan Coe θέτει στο επίκεντρο της λογοτεχνικής του πένας την πατρίδα του, Βρετανία. Η χώρα του παρουσιάζεται σαν ένα πεδίο πολιτικής αστάθειας, κοινωνικών αντιφάσεων και πολιτισμικών ρωγμών. Ο συγγραφέας σκιαγραφεί μια πραγματικότητα όπου η άνοδος της ακροδεξιάς, η διάχυση του αμερικανικού συντηρητισμού και η παγκοσμιοποιημένη κυριαρχία τού κέρδους έναντι του ανθρώπου συνθέτουν ένα ζοφερό τοπίο. Μέσα σε αυτό, ο Coe εξετάζει πώς καταρρέουν οι αξίες που άλλοτε συνιστούσαν θεμέλιο της κοινωνίας και πώς οι νέες γενιές προσπαθούν να σταθούν ανάμεσα στο παρόν και το αβέβαιο μέλλον.

Πώς το επιτυγχάνει, όμως, αυτό; Οικοδομώντας ένα μυθιστόρημα που οργανώνεται σε πολλαπλά αφηγηματικά επίπεδα, με τα όρια μεταξύ φαντασίας και πραγματικότητας να παραμένουν σκόπιμα δυσδιάκριτα. Ο Coe μας συστήνει τη νεαρή Φιλ, η οποία, έχοντας ολοκληρώσει τις ακαδημαϊκές της σπουδές, επιστρέφει στην πατρική της οικία, εργάζεται αδιάκοπα σε ένα ιαπωνικό εστιατόριο στο αεροδρόμιο του Χίθροου και προσπαθεί, παράλληλα, να βρει τον δικό της συγγραφικό δρόμο. Αγωνιά, διστάζει, προβληματίζεται για το πώς θα ξεκινήσει να γράφει, μέχρι που ανακαλύπτει τυχαία έναν ξεχασμένο συγγραφέα από τη δεκαετία του 1980. Μέσα σε αυτήν την «ανιαρή» καθημερινότητα, εισβάλλουν ο Κρίστοφερ Σουάν και η θετή του κόρη, Ρασίντα. Ο Κρις είναι παλιός φίλος της μητέρας της Φιλ, Τζοάνα, με τη γνωριμία τους να ταξιδεύει πίσω στον χρόνο, όταν φοιτούσαν ακόμη στο Κέιμπριτζ.

Ο Κρις, βαθιά παθιασμένος με την πολιτική και οξύνους παρατηρητής, εργάζεται σε περιοδικό, όμως διατηρεί και ένα δημοφιλές πολιτικό blog. Ο ίδιος επισκέπτεται την περιοχή, για να παρακολουθήσει το τριήμερο συνέδριο TrueCon, που διοργανώνεται από ένα σκοτεινό think tank, το οποίο ωθεί σταθερά την κυβέρνηση των συντηρητικών προς την άκρα δεξιά. Σημειωτέον πως, χρονικά, ο Coe επιλέγει να μας μεταφέρει, κυρίως, στο 2022, την εποχή που ανέλαβε για επτά μόλις εβδομάδες την πρωθυπουργία η Λιζ Τρας. Το συνέδριο που δίνει «το παρών» ο Κρις διακόπτεται από τον αιφνίδιο θάνατο της βασίλισσας Ελισάβετ, ενώ και ο ίδιος βρίσκεται ξαφνικά δολοφονημένος. Έτσι, η ιστορία μετατρέπεται σε αστυνομικό μυστήριο. Τι συνέβη πραγματικά; Ποιος τον ήθελε νεκρό; Ήταν θύμα της πολιτικής του μαχητικότητας και της προσπάθειάς του να αποκαλύψει σκάνδαλα, όπως η ιδιωτικοποίηση του Εθνικού Συστήματος Υγείας; Μήπως το νήμα της δολοφονίας του οδηγεί πίσω στο think tank, που ιδρύθηκε στο Κέιμπριτζ τη δεκαετία του 1980 και που, μετά από δεκαετίες σιωπής, επέλεξε να φέρει τις ιδέες του στην πολιτική πράξη; Ο Coe παίζει διαρκώς με τα χρονικά επίπεδα, αφήνοντας τον αναγνώστη να αναρωτιέται αν η απάντηση βρίσκεται στο παρόν ή στο παρελθόν.

Το αποτέλεσμα είναι ένα βιβλίο που ισορροπεί αριστοτεχνικά ανάμεσα σε πολλά είδη: campus novel, αστυνομικό αφήγημα, πολιτική σάτιρα, αυτοβιογραφία και κοινωνικό χρονικό. Ο Coe, με το γνώριμο χιούμορ και την οξυδέρκειά του, καταφέρνει να συνθέσει ένα κείμενο που είναι ταυτόχρονα απολαυστικό στην ανάγνωση και βαθιά ανησυχητικό ως προς τις διαπιστώσεις του για τον σύγχρονο κόσμο. Μέσα από φόνους, πολιτικές ίντριγκες, συγγραφικούς προβληματισμούς και ανατροπές, δείχνει ότι το παρόν δεν μπορεί να γίνει κατανοητό, παρά μόνο μέσα από το πρίσμα του παρελθόντος. «Η απόδειξη της αθωότητάς μου» γίνεται έτσι μια τολμηρή αντανάκλαση της εποχής μας, που κρατά τον αναγνώστη σε αδιάκοπη εγρήγορση μέχρι και την τελευταία σελίδα.

Τιτίκα Δημητρούλια, «Το μυθιστόρημα του Coe σκιαγραφεί εξαιρετικά μια όψη τής κατά Γκράμσι εποχής των τεράτων, στο ψυχομαχητό του παλιού κόσμου»

Η κ. Τιτίκα Δημητρούλια, Καθηγήτρια Θεωρίας και Πράξης της Μετάφρασης στο Τμήμα Θεατρικών Σπουδών του ΕΚΠΑ, διέκρινε τα «πολλά μυθιστορήματα» που συνθέτουν το νέο έργο του Coe, ενώ, μεταξύ άλλων, στο κριτικό της κείμενο που φιλοξένησε η εφημερίδα «Η Εποχή» σχολιάζει: «Το νέο μυθιστόρημα του Jonathan Coe είναι τρία μυθιστορήματα και μισό. Τρία διακριτά μυθιστορήματα διαφορετικού είδους που τα συνδέει ένα άλλο κείμενο, σύντομο κι αφημένο για το τέλος. Όλα μαζί αφηγούνται μια ιστορία που αρχίζει και ξαναρχίζει κινηματογραφικά, με cut και αλλαγές σκηνής· μπλέκει σύγχρονα, πολιτικά πρόσωπα με μυθοπλασιακούς χαρακτήρες· αποκαλύπτει τα γρανάζια ενός εφιαλτικού οικονομικοπολιτικού συστήματος που καταστρέφει το παρόν και το μέλλον των ανθρώπων· και μαζί ρίχνει φως στα γρανάζια της γραφής, στη σχέση της με τον κόσμο αλλά και το εκδοτικό σύστημα και την κριτική και τους αναγνώστες. Κι αυτό το τρία και μισό σε ένα μυθιστόρημα αποτελεί ένα από τα ωριμότερα μυθιστορήματα του Coe και τα πλέον απολαυστικά έργα της σύγχρονης αγγλικής λογοτεχνίας. […]

Τεκμηριωμένη, δριμεία, και διά της γελοιοποίησης, κριτική της ακροδεξιάς, μαστορική περιγραφή των καθ’ ημέραν ηθών και παθών των απλών ανθρώπων, νέων και μεγαλύτερων, της εν εξελίξει καθολικής προσωπικής και κοινωνικής κατάρρευσης. Κείμενο λοιπόν επαναστατικό; Επ’ ουδενί. Θυμωμένο; Οπωσδήποτε. Δικαιούται ο Coe διά να ομιλεί; Κατά τους “Φαϊνάνσιαλ Τάιμς” ουδόλως, καθότι κεντρώος και συστημικός – με άλλα λόγια, φίλια, και γι’ αυτό ειδεχθέστερα, τα πυρά. Από έναν συγγραφέα που θεωρεί ότι η μυθοπλασία μπορεί να λέει την αλήθεια σε έναν κόσμο όπου οι λέξεις και οι εικόνες είναι μολυσμένες και υπονομευμένες από την πολιτική κυριαρχία και την πολιτισμική λογική –κι ας ξέρουμε ότι εξίσου υπονομεύουν και μολύνουν και τον ίδιο τον χώρο της λογοτεχνίας και τη λογοτεχνία καθαυτή. Το μυθιστόρημα του Coe σκιαγραφεί εξαιρετικά μια όψη τής κατά Γκράμσι εποχής των τεράτων, στο ψυχομαχητό του παλιού κόσμου. Τα του νέου κόσμου που πασχίζει να γεννηθεί, αυτά τα λένε και θα τα πούνε άλλοι και αλλού».

Jonathan Coe, μια ζωή αφιερωμένη στην τέχνη του λόγου

Ο Jonathan Coe γεννήθηκε σε προάστιο του Μπέρμιγχαμ, στις 19 Αυγούστου 1961. Η αγάπη του για τη γραφή εμφανίστηκε σε μικρή ηλικία, μια και στα οκτώ του συνέθεσε το «The Castle of Mystery», μια ιστορία μυστηρίου, οι πρώτες σελίδες του οποίου συμπεριλήφθηκαν στο μυθιστόρημά του «Τι ωραίο πλιάτσικο» (εκδ. Πόλις, 2013). Σπούδασε φιλολογία στο Trinity College του Πανεπιστημίου του Κέιμπριτζ και είναι διδάκτωρ του Πανεπιστημίου του Γουόρικ, με αντικείμενο της διατριβής του το έργο του Henry Fielding, “Tom Jones”. Δίδαξε στο Πανεπιστήμιο του Γουόρικ και εργάστηκε παράλληλα ως μουσικός, συνθέτοντας τζαζ και ως δημοσιογράφος, διατελώντας τακτικός συνεργάτης της εφημερίδας “The Guardian” και κριτικός κινηματογράφου του “New Statesman”.

Έχει γράψει πληθώρα πεζογραφημάτων, βιβλία για παιδιά αλλά και βιογραφίες. Για το συγγραφικό του έργο έχει λάβει ποικίλες διακρίσεις και βραβεία, όπως το European Book Prize το 2019 κ.ά., ενώ το 2012 υπήρξε υπότροφος της Royal Society of Literature.

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.