Η 9η τεχνη στα σοκακια της Ξανθης: Μια βραδια αφιερωμενη στα κομικς του Νικου Καμπασελε και στους νεους της πολης

Το εικαστικό οδοιπορικό του Αλεξανδρουπολίτη δημιουργού Νίκου Καμπασελέ συνεχίζει να διασχίζει τη Θράκη, μεταφέροντας το ιδιαίτερο σύμπαν του από την Κομοτηνή (βλ. σχετικά ΕΔΩ) στον επόμενο σταθμό του, την Ξάνθη. Ο απόφοιτος της Ανώτατης Σχολής Καλών Τεχνών της Αθήνας και της École Européenne Supérieure de l’Image της Ανγκουλέμ ξεδίπλωσε τον κόσμο των κόμικς του σε έναν χώρο που σφύζει από μνήμη και πολιτισμό.

Το απόγευμα της Δευτέρας 4 Μαΐου, το ιστορικό αρχοντικό του Ισαάκ Ντανιέλ, ο εμβληματικός Πολυχώρος Τέχνης και Σκέψης στην Ξάνθη, αφιερωμένος στη μνήμη του κορυφαίου μουσικοσυνθέτη Μάνου Χατζιδάκι, άνοιξε τις πόρτες του για να υποδεχθεί τις δημιουργίες του Νίκου Καμπασελέ, σε μια εκδήλωση που συνδιοργάνωσαν η Στέγη Πολιτισμού ΑΜΘ, στο πλαίσιο του Προγράμματος Ορφέας 2026 –με τη συνεχή φροντίδα του Καλλιτεχνικού Διευθυντή κ. Πασχάλη Ξανθόπουλου–, οι εκδόσεις Παρατηρητής της Θράκης και ο υπό σύσταση Σύλλογος «Απόδραση» – Καλλιτέχνες και Φίλοι της Τέχνης. Στο επίκεντρο της εκδήλωσης βρέθηκαν τα κόμικς του Νίκου Καμπασελέ: «Θύελλα» (prequel, 1, 2), «Σταυρούπολη» (1, 2) και «Ο Σκελετούλης και η παρέα του», που κυκλοφορούν από τις εκδόσεις Παρατηρητής της Θράκης.

Σημειωτέον πως κατά τη διάρκεια του Απριλίου μέχρι και λίγες ημέρες πριν, στις αρχές του Μαΐου, φιλοξενήθηκε στον ίδιο χώρο έκθεση του κ. Καμπασελέ, η οποία πρόσφερε στους επισκέπτες μια σπάνια ματιά στα «παρασκήνια» της δημιουργίας: από την πρώτη σπίθα της ιδέας και τα αρχικά προσχέδια, μέχρι την ολοκλήρωση των σελίδων που οδηγούνται στο τυπογραφείο.

Στα της παρουσίασης, σε μια βραδιά που πλημμύρισε από τη νεανική ορμή της πόλης, μιας και το κοινό  ήταν, στην πλειονότητά του, νέοι άνθρωποι, συμμετείχαν, παρουσία του δημιουργού, ο κ. Δημήτρης Πολυχρονόπουλος, Καθηγητής, Πρόεδρος του Τμήματος Αρχιτεκτόνων Μηχανικών ΔΠΘ, ο κ.  Ιωάννης Παυλίδης, εικαστικός, ενώ την εκδήλωση συντόνισε με λιτό και ουσιαστικό τρόπο, ήτοι με ιδιαίτερη μαεστρία, όπως και  τον γόνιμο διάλογο που ακολούθησε, η κ. Κική Τερζίδου, καλλιτέχνις, μέλος της «Απόδρασης».

Αναλυτικότερα…

Δημήτρης Πολυχρονόπουλος, «Η σχέση των κόμικς με τον αστικό δημόσιο χώρο είναι βαθιά, οργανική και ιστορικά θεμελιωμένη»

Μια «καταβύθιση» στον κόσμο των κόμικς και των καρέ, ιδιαίτερα διαφωτιστική, ιδίως για τη σχέση αυτού του είδους τέχνης με την αρχιτεκτονική σύνθεση και τον βιωμένο χώρο, επιχείρησε με την ομιλία του ο κ. Δημήτρης Πολυχρονόπουλος, ο οποίος, μεταξύ άλλων, ανέφερε:

«Ανάμεσα στα πολλά στοιχεία που συγκροτούν την αισθητική και αφηγηματική δύναμη των κόμικς, η πόλη και η αρχιτεκτονική κατέχουν μια ξεχωριστή θέση. Δεν λειτουργούν μόνο ως σκηνικό ή φόντο των γεγονότων· συχνά μετατρέπονται σε ενεργά αφηγηματικά στοιχεία, σε φορείς νοήματος που επηρεάζουν την πλοκή, τη διάθεση και την ίδια την ταυτότητα των ηρώων. Η σχέση των  κόμικς με τον αστικό δημόσιο χώρο είναι βαθιά, οργανική και ιστορικά θεμελιωμένη. Σε αντίθεση με την πεζογραφία, όπου ο χώρος περιγράφεται λεκτικά, ή τον κινηματογράφο, όπου παρουσιάζεται σε διαδοχικά καρέ μέσα στον χρόνο, τα  κόμικς προσφέρουν μια μοναδική δυνατότητα: επιτρέπουν στον αναγνώστη να αντιληφθεί χώρο και χρόνο ταυτόχρονα. Μία σελίδα comic λειτουργεί ως χωρικό πεδίο μέσα στο οποίο η αφήγηση αναπτύσσεται. Τα καρέ οργανώνονται όπως τα δωμάτια ενός κτιρίου ή οι δρόμοι μιας πόλης. Καθοδηγούν την κίνηση του βλέμματος, επιβάλλουν ρυθμό, δημιουργούν παύσεις, εντάσεις και κατευθύνσεις. Ο αναγνώστης βιώνει την αφήγηση μέσω της διάταξης των εικόνων στον χώρο της σελίδας. Αυτή η ιδιότητα φέρνει τα κόμικς κοντά στην αρχιτεκτονική, καθώς και τα δύο μέσα οργανώνουν την εμπειρία μέσα από τη δομή, τη διαδοχή και την κίνηση σε έναν σχεδιασμένο χώρο. […]

Η αρχιτεκτονική στα κόμικς δεν λειτουργεί μόνο περιγραφικά αλλά και συμβολικά. Τα κτίρια, οι δρόμοι, οι εσωτερικοί χώροι και οι πολεοδομικές δομές αποδίδουν πληροφορίες για τον κόσμο της αφήγησης χωρίς να χρειάζονται λέξεις. Ένα στενό, σκοτεινό σοκάκι δημιουργεί αίσθηση κινδύνου, ένας τεράστιος, ψυχρός κυβερνητικός όγκος υποδηλώνει εξουσία και καταπίεση των κατοίκων. Ένα ερειπωμένο βιομηχανικό τοπίο μιλά για παρακμή και κοινωνική εγκατάλειψη. Με αυτόν τον τρόπο, ο χώρος και η αρχιτεκτονική στα κόμικς γίνονται εργαλεία αφήγησης. Ο αναγνώστης διαβάζει τον χώρο όπως διαβάζει τους διαλόγους. Η γεωμετρία, η κλίμακα, η υλικότητα και η προοπτική λειτουργούν ως αφηγηματικοί κώδικες. Συχνά μάλιστα, η αρχιτεκτονική αποτυπώνει κοινωνικές και πολιτικές συνθήκες. Στα dystopian κόμικς και στα cyberpunk graphic novels, για παράδειγμα, η ένταση των κτιριακών μαζών, οι πολλαπλές στρώσεις κυκλοφορίας και οι ασφυκτικοί χώροι, με λιγοστό φυσικό φως, συμβολίζουν υπερπληθυσμό, επιτήρηση, έντονους ρυθμούς και ανασφάλεια. […]

Θα έλεγα ότι η σχέση των κόμικς με την πόλη και την αρχιτεκτονική είναι βαθύτερη από μια απλή εικονογραφική αναπαράσταση αστικών τοπίων. Τα κόμικς αποτελούν κατεξοχήν τέχνη του χώρου. Οργανώνουν την αφήγηση χωρικά, χρησιμοποιούν την πόλη και τα κτίρια ως δραματουργικό εργαλείο και μετατρέπουν την πόλη σε φορέα νοήματος, συναισθήματος και ιδεολογίας. Μέσα από αυτά, η αρχιτεκτονική παύει να είναι στατικό υπόβαθρο και γίνεται ενεργό στοιχείο της αφήγησης. Η πόλη αποκτά φωνή, χαρακτήρα και παρουσία. Ο αναγνώστης δεν παρακολουθεί απλώς τους ήρωες μέσα σε έναν χώρο, βιώνει τον χώρο μαζί τους. Σε μια εποχή όπου η εικόνα κυριαρχεί όλο και περισσότερο στον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε τον κόσμο, τα κόμικς μάς υπενθυμίζουν ότι ο χώρος δεν είναι ποτέ ουδέτερος. Οι πόλεις που κατοικούμε, τα κτίρια που σχεδιάζουμε και οι χώροι που διασχίζουμε αφηγούνται ιστορίες. Και ίσως καμία άλλη μορφή τέχνης δεν το αποτυπώνει αυτό με τόση αμεσότητα και ευρηματικότητα όσο η τέχνη των κόμικς. Θα ήθελα να κλείσω με μια σκέψη του Scott McCloud, Αμερικανού σκιτσογράφου και θεωρητικού των κόμικς, που μας λέει ότι συχνά οι άνθρωποι αποτυγχάνουν να κατανοήσουν τα κόμικς επειδή τα προσδιορίζουν σε πολύ στενά περιθώρια. Ένα κατάλληλο πλησίασμα θα μπορούσε να διαψεύσει τα στερεότυπα και θα έδειχνε ότι η προοπτική τους είναι απεριόριστη και συναρπαστική».

[Μπορείτε να βρείτε ολόκληρη την εισήγηση του κ. Πολυχρονόπουλου ΕΔΩ]

Ιωάννης Παυλίδης, «Mπορεί η “Θύελλα” να είναι δημιούργημα του Νίκου, αλλά ταυτόχρονα και ο ίδιος ο Νίκος “είναι” η “Θύελλα”, αφού μέσα του κυοφορούνται αυτές οι ιστορίες για χρόνια»

Στη συνέχεια, ο κ. Ιωάννης Παυλίδης ξετύλιξε το νήμα μιας γνωριμίας που κρατά χρόνια, από τότε που ο ίδιος υπήρξε μαθητής στο εργαστήρι κόμικς του Νίκου Καμπασελέ στην Ξάνθη. Με μια αναδρομή γεμάτη εκτίμηση, στάθηκε στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά που καθιστούν το έργο του δημιουργού μοναδικό, δίνοντας έμφαση στην ωριμότητα των σχεδίων του. Συγκεκριμένα, σχολίασε:

«Όταν ο Νίκος μου ζήτησε να πω δυο λόγια στα εγκαίνια της έκθεσής του και στην παρουσίαση των κόμικς του, δέχτηκα με μεγάλη χαρά για δύο λόγους: Ο πρώτος λόγος είναι γιατί γνωρίζω από πρώτο χέρι πόσο πολύ αγαπάει ο Νίκος τα κόμικς και πόσο πάθος διαθέτει γι’ αυτά. Το διαπίστωσα πριν από δέκα χρόνια, όταν ξεκίνησε για πρώτη φορά το εργαστήρι κόμικς στην Ξάνθη. Εκεί, ως μαθητής του, είδα από κοντά έναν επαγγελματία που μπορούσε να οργανώσει και να εμπνεύσει μια ομάδα ανθρώπων με τεράστιες διαφορές μεταξύ τους: από μικρά παιδιά και φοιτητές, μέχρι μεγαλύτερους σε ηλικία.

Θυμάμαι χαρακτηριστικά τον Νίκο να φέρνει από την Αλεξανδρούπολη δύο τεράστιες σακούλες γεμάτες κόμικς, για να έχουμε εμείς αναφορές και ερεθίσματα. Εκεί πρωτοείδα τη ζωγραφική του δεινότητα· με το μολύβι του διόρθωνε τα δικά μας σχέδια, και τα δικά του ξεχώριζαν αμέσως. Η γραφή του είχε μια ιδιαίτερη ευαισθησία αλλά και μια δυναμική κίνηση.

Αυτό το ταλέντο το είδα και στη σειρά “Θύελλα”, ένα κόμικ ιδιαίτερα τολμηρό για τα ελληνικά δεδομένα. Ο Νίκος κατάφερε να παντρέψει τη Sci-Fi αισθητική με το βυζαντινό στοιχείο, δημιουργώντας μια μοναδική ατμόσφαιρα. Φάνηκε η επιρροή της γαλλικής σχολής όπου σπούδασε, αλλά φάνηκε και κάτι άλλο: ότι ο Νίκος είναι ένας ολοκληρωμένος δημιουργός με εξαιρετική σεναριακή αντίληψη. Οι ιστορίες του είναι ζυμωμένες για χρόνια μέσα στο μυαλό του.

Το ίδιο συμβαίνει και στο “Prequel” της “Θύελλας”, όπου γνωρίζουμε την πρωταγωνίστρια πριν τα γεγονότα της “Θύελλας”. Εδώ η χρήση της νερομπογιάς μάς ταξίδεψε σε μια αισθητική των κόμικς των 80s και 90s,

Εκεί όμως που πραγματικά διαπίστωσα την καλλιτεχνική του εξέλιξη ήταν στη “Θύελλα 2”. Εκεί είδα έναν Νίκο πολύ πιο ώριμο καλλιτεχνικά, να οργανώνει με αριστοτεχνικό τρόπο τα καρέ του και τη δομή της ιστορίας. Να καταφέρνει να “ρουφήξει” τον αναγνώστη μέσα στην πλοκή, να τον καταβάλει με την ατμόσφαιρα που δημιουργεί και να τον κάνει μέρος του κόσμου του.

Στη “Σταυρούπολη” 1 και 2 είδαμε έναν δημιουργό να υφαίνει το υπερφυσικό στοιχείο μέσα στα προσωπικά του βιώματα, εντάσσοντας όλη την ιστορία στην  ελληνική πραγματικότητα, ενώ στον “Σκελετούλη”, μέσα από το μαύρο χιούμορ και τις αυτοτελείς ιστορίες που θυμίζουν sitcom, ο Νίκος αποδομεί τον τρόμο με έναν τρόπο μοναδικό, χρησιμοποιώντας μοναδικούς χαρακτήρες με έντονες προσωπικότητες και βασικό στοιχείο τις σχέσεις που δημιουργούνται μεταξύ τους.

Όλα αυτά τα έργα έχουν μια κοινή αξία: είναι δημιουργήματα ανεξάρτητα. Χωρίς λογοκρισία ή παρεμβάσεις συντακτών, ο καλλιτέχνης μάς ανοίγει ένα παράθυρο στο μυαλό του, στις αγωνίες και τους προβληματισμούς του. Γι’ αυτό λέω πως μπορεί η “Θύελλα” να είναι δημιούργημα του Νίκου, αλλά ταυτόχρονα και ο ίδιος ο Νίκος “είναι” η “Θύελλα”, αφού μέσα του κυοφορούνται αυτές οι ιστορίες για χρόνια.

Κι αυτό με φέρνει στον δεύτερο λόγο που δέχτηκα να είμαι εδώ. Πέρα από το ταλέντο, εκτιμώ βαθιά τον Νίκο ως άνθρωπο. Είναι ένας φωτεινός άνθρωπος, που σε κερδίζει με την ευγένεια, την ηρεμία και την καλή του καρδιά. Για μένα, αυτό έχει τη μεγαλύτερη σημασία από όλα. Νίκο, σου εύχομαι κάθε επιτυχία, γιατί την αξίζεις πραγματικά».

Ολοκληρώνοντας, ο Νίκος Καμπασελέ, μέσα από μια παρουσίαση γεμάτη από ποικίλα οπτικά-δημιουργικά ερεθίσματα μάς ταξίδεψε σε δημιουργούς και εικόνες που τον ενέπνευσαν και τον εμπνέουν, «πατέρες» της τέχνης των κόμικς και καλλιτέχνες που τον επηρέασαν, ενώ δεν έκρυψε και τα ποικίλα στάδια των καρέ που σχεδιάζει, με αναφορές στα υλικά και τις τεχνικές του. Ιδιαίτερα τρυφερή η αναφορά του στην οικογένειά του και σ’ ένα ενσταντανέ με τη μητέρα του που περιέγραψε, αφηγούμενος τη σχέση του με τη ζωγραφική και το σκίτσο από την παιδική του ηλικία, όταν καλώντας τη μικρός να συζητήσουν τής μετέφερε όσα ήθελε να της πει αντί λέξεων με εικόνες. Περιέγραψε επίσης τη μαγική του σχέση με τις βιβλιοθήκες και τα τμήματά τους με κόμικς, τόσο στη Σχολή Καλών Τεχνών στην Αθήνα όσο και στην Ανγκουλέμ στη Γαλλία, μια πόλη ταυτισμένη απολύτως με τα κόμικς, όπου ο Ν. Καμπασελέ ολοκλήρωσε τις μεταπτυχιακές του σπουδές.

Η βραδιά δεν ολοκληρώθηκε όμως εκεί, αλλά η δημιουργικότητα συνεχίστηκε με έναν ζωηρό διάλογο με τους παρόντες, σ’ ένα αξιοζήλευτο περιβάλλον, τόσο ως προς την αρχιτεκτονική ταυτότητα και την ιδιαίτερη εικαστικότητα του κτιρίου, το οποίο με τις οροφογραφίες και τις τοιχογραφίες του δημιουργούσε την αίσθηση ότι ήταν σε ζωντανό διάλογο τόσο με τα κόμικς της έκθεσης στη διπλανή της εκδήλωσης αίθουσα, η οποία κατά κύματα ήταν γεμάτη από επισκέπτες, όσο και με τους νέους Ξανθιώτες και δημιουργούς που είχαν κατακλύσει την αίθουσα παρουσίασης. Εκεί, όπου τον τόνο τον έδιναν κυρίως νέοι Ξανθιώτες και δημιουργοί, με κάποιους εκ των οποίων, όπως ο Αλέξανδρος, ο Θανάσης και ο Βαγγέλης είχαμε την τύχη να συζητήσουμε περί καλλιτεχνίας και Θράκης εκτενώς, σε πηγαδάκια, μετά το πέρας της εκδήλωσης και εν αναμονή του κομίστα που υπέγραφε τα βιβλία του για τους υπομονετικούς στη σειρά αναγνώστες του, με τον παραδοσιακό, για τους κομίστες, τρόπο, με μια ζωγραφιά για τον καθένα.   

Η νέα γενιά στο προσκήνιο…

Αν μη τι άλλο, φεύγοντας από τον Πολυχώρο, όλοι είχαμε κρατήσει αυτήν τη νεανική φρεσκάδα που εμπνέουν οι δημιουργίες του Νίκου Καμπασελέ, αλλά και η δυναμική παρουσία των νέων της πόλης. Μεταξύ άλλων, διακρίναμε την αδελφή του δημιουργού κ. Ρωξάνη Καμπασελέ, με την οικογένειά της, τους επίσης καλλιτέχνες κ. Ευάγγελο Τάσιο, ιδρυτή του Présa Workshop και τον κ. Αλέξανδρο Τσαντίδη (Alex Goa Tsan), τον κ. Παναγιώτη Μπαρδάκη, την Ομότιμη Καθηγήτρια του ΔΠΘ κ. Πηνελόπη Καμπάκη-Βουγιουκλή με τον επίσης Ομότιμο Καθηγητή του ΔΠΘ σύζυγό της κ. Θωμά Βουγιουκλή, τον κ. Νίκο Κοσμίδη, Υπ. Διδάκτορα Αρχιτεκτονικής ΔΠΘ και Πρόεδρο του Συλλόγου Φίλων ΙΘΤΠ, την κ. Μαρία Γρηγοριάδου,  πανεπιστημιακό στην Αρχιτεκτονική Σχολή Ξάνθης και σύζυγο του καθηγητή κ. Πολυχρονόπουλου, την κ. Αγαθή Ζλάτκου, την κ. Μαρία Ρήγα, αρχιτέκτονα μηχανικό και μέλος της «Απόδρασης», τον δημοσιογράφο κ. Σαμή Καραμπουγιούκογλου, την κ. Γερακίνα Σταθοπούλου, σύζυγο του αειμνήστου ζωγράφου της πόλης Δημήτρη Σταθόπουλο,  και πολλούς πολλούς άλλους.

Υ.γ.: Για την εκδήλωση αυτήν στην Ξάνθη, θερμές ευχαριστίες στον συνεργάτη μας κ. Θανάση Ποτόλια που ήταν μαζί μας, καθώς και στην εφημερίδα της Ξάνθης «Εμπρός», στην εκδότρια κ. Ελένη Διαφωνίδου και τη φιλόλογο και αρθρογράφο Χρύσα Κιατίπη για την επικοινώνηση της εκδήλωσης.  

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.