Ελενη Μαστορακη*, «Ο λογος και ο τροπος  του Αγγελοπουλου ειναι πολυ προσωπικος και αυτο σημαινει πηγαια, ανεπιτηδευτη και αβιαστη γραφη»

Παρουσίαση συλλογών Άγγελου Ευθ. Αγγελόπουλου, «Η Κλειώ φοβόταν τις γάτες και άλλα αφηγήματα», εκδόσεις Κοράλλι, Αθήνα 2023 & «Ο δρόµος και το ρολόι – 31 αφηγήματα», εκδόσεις Παρατηρητής της Θράκης, Κομοτηνή 2023

Θα σας μιλήσω αρχικά για τον συγγραφέα, τον Άγγελο Αγγελόπουλο, όπως τον γνώρισα εγώ στο περιβάλλον της εργασίας μας. Ήταν ο Διευθυντής μας –μέχρι την συνταξιοδότηση του– στο ΚΕΠ όπου εργαζόμουν, αλλά οπωσδήποτε ένας Συγγραφέας-Διευθυντής. Με τη διττή αυτή λοιπόν ιδιότητα επεδίωκε να αναπτύξει με όλους μας σχέσεις που ήταν περισσότερο φιλίας και ουσιαστικής επικοινωνίας, και σε δεύτερη μοίρα υπηρεσιακές.

Καταρχάς κάθε πρωί μας κοίταζε όλους διερευνητικά, ώστε να διαπιστώσει πώς ήμασταν, χαρούμενοι, προβληματισμένοι, κουρασμένοι και ποτέ δεν του ήταν αυτό αδιάφορο. Στις στιγμές δε που ήταν πιο χαλαρές από δουλειά, φώναζε κάποιον από εμάς: «Έλα τώρα, έχω να σου πω κάτι σημαντικό» και αυτό θα ήταν μια ωραία ιστορία από το παρελθόν στην Ηλεία, ένα ενδιαφέρον ιστορικό γεγονός, μια ιστορία για τον Καρκαβίτσα, τον Βουτυρά ή τον Αγγουλέ, για ένα έργο του Τολστόι, ένας προσωπικός του προβληματισμός που τον βασάνιζε με φιλοσοφική διάθεση, κάποιο νέο από την εβδομαδιαία συνάντηση του με τους φίλους του, τους ποιητές, ή κάτι καινούριο που είχε γράψει. Όταν δε εξυπηρετούσε πολίτες, οπωσδήποτε στεκόταν στα στοιχεία της ταυτότητας τους, τόπος γέννησης και ονοματεπώνυμο. Συχνά τους μιλούσε για κάποιον σπουδαίο συμπατριώτη τους συγγραφέα, για την ετυμολογία του επιθέτου τους, αλλά και τους ρωτούσε να μαθαίνει και ο ίδιος, πάντα σε σχέση με ιστορία, λαογραφία και λογοτεχνία του τόπου τους. Ακόμα και λέξεις και φράσεις μάθαινε από αλλοδαπούς –κυρίως βαλκανικών χωρών– τις οποίες αποστήθιζε πολύ εύκολα. Πρόσωπα και πράγματα που για τους υπόλοιπους θα περνούσαν απαρατήρητα και αδιάφορα, εκείνος τα εντόπιζε, μάθαινε και συζητούσε.

Αυτή η στάση του απέναντι σε ανθρώπους και γεγονότα είναι και η πηγή των προβληματισμών του, των ανησυχιών και τελικά της συγγραφικής έμπνευσής του. Με τη συγγραφική του δραστηριότητα κρατάει ζωντανό τον παλιό κόσμο που αλλάζει τόσο ώστε τελικά χάνεται, ερμηνεύει ανθρώπινες συμπεριφορές, φωνάζει τη μεγάλη του αγωνία για την αλλοτρίωση μας και κυρίως στη σχέση του ανθρώπου με τη φύση.

«Ο λόγος του και ο τρόπος που γράφει είναι πολύ προσωπικός και αυτό σημαίνει πηγαία, ανεπιτήδευτη και αβίαστη γραφή. Και κάτι ακόμα πάνω στο προσωπικό του ύφος και τον συγγραφικό στόχο. Διαβάζοντας κάτω από τους δύο τίτλους των βιβλίων του, ενημερωνόμαστε ότι πρόκειται για συλλογή «αφηγημάτων». Και σκέφτεται κανείς γιατί όχι «διηγήματα»; Το διήγημα συνήθως περιστρέφεται γύρω από ένα κεντρικό γεγονός, έχει πρόσωπα, διάλογο, πλοκή με αρχή, μέση και τέλος»

Η πρότασή του να σας παρουσιάσω κι εγώ τα βιβλία του είναι τιμή και τον ευχαριστώ γι’ αυτό. Υπάρχουν λοιπόν κάποια σταθερά χαρακτηριστικά στο έργο του Αγγέλου, αλλά και άλλα που άπτονται μιας κυρίως υποκειμενικής εκ μέρους του αναγνώστη προσέγγισης και ενδέχεται να απέχουν πολύ από την αντίληψη που έχει ο ίδιος ο συγγραφέας για το έργο του και βεβαίως από αυτήν που θα σχηματίσει ο καθένας σας διαβάζοντας το. Αυτό άλλωστε θεωρείται από κάποιους χαρακτηριστικό των έργων τέχνης, να δημιουργούν στον καθένα διαφορετικά συναισθήματα και απόψεις. Το σημαντικότερο όμως είναι να έχουν απήχηση στην ψυχή του κοινού τους, να την «κινητοποιούν». Αυτή την απήχηση ο συγγραφέας μας, νομίζω, την επιτυγχάνει με τα εξής χαρακτηριστικά: τη διάχυτη νοσταλγία για το παρελθόν είτε το έζησε ο ίδιος είτε όχι, τη φιλοσοφική διάθεση, την προσπάθειά του να προσεγγίσει ψυχαναλυτικά τόσο τα τρίτα πρόσωπα –πίσω από τα οποία συχνά κρύβεται ο ίδιος –όσο και τον εαυτό του, αλλά και γενικότερα τον σύγχρονο άνθρωπο. Πώς δηλαδή είναι στη σχέση του με τους άλλους, με τον εαυτό του και κυρίως με τη φύση; Πώς ήταν και πώς ζούσε ο άνθρωπος παλαιότερα; Τι αλλάζει και ποιες οι συνέπειες; Στο σημείο αυτό θα σας διαβάσω πολύ μικρά αποσπάσματα με τα παραπάνω χαρακτηριστικά:

«Αργότερα έπιασα στα χέρια μου αυτό το βιβλίο, το μύρισα και μου ξύπνησε μνήμες από παλιά έπιπλα και σπίτια που χάθηκαν, και στην εξωτερική του όψη στη ράχη του πάνω είδα να φαίνονται τα σημάδια του χρόνου που πέρασε» «[..] Φαντάστηκα ότι έξω τα σπίτια ήταν διώροφα και οι δρόμοι χωρίς αυτοκίνητα. Ψηλά στο βάθος έβλεπες τον Υμηττό […] Και ο χρόνος κυλούσε ανάδρομα, πλησίαζε το 1923».

«Η Κλειώ φοβόταν τις γάτες και άλλα αφηγήματα», Το βιβλίο που περίμενε

Και εδώ πρέπει να αναφέρουμε ότι υποστηρίζει τους στοχασμούς του με πολύ ενδιαφέρουσες περιγραφές και εικόνες. Ενδεικτικά θα σας διαβάσω ένα ακόμα περιγραφικό πια χωρίο:

 «Παρατηρώντας τους συγκεντρωμένους, σκέφτηκα πόσοι απ’ αυτούς μπορούσαν να φανταστούν, εκείνες τις ώρες της καταστροφής, ότι μες στον χώρο πάλευαν με τη φωτιά και οι ήρωες των βιβλίων του παλιού βιβλιοπωλείου: ο Πουαρό και η Μαρπλ, ο επιθεωρητής Μαιγκρέ και Οι Δαιμονισμένοι του Ντοστογιέφσκι, μαζί με τους,Άθλιους του Ουγκώ, αναμαλλιασμένοι προσπαθούσαν απεγνωσμένα να ξεφύγουν από τον πύρινο κλοιό.»

«Ο λόγος, νομίζω, είναι ότι πρόκειται πραγματικά για αφηγήματα και όχι διηγήματα, με την έννοια μιας πιο ελεύθερης γραφής. Υπάρχει ένα κεντρικό γεγονός γύρω από το οποίο περιστρέφεται η αφήγηση, υπάρχουν πρόσωπα και αφήγηση διαλόγων, αλλά στόχος δεν είναι τόσο η εξέλιξη μιας δράσης, αλλά περισσότερο η καταγραφή πληροφοριών (ιστορικών, λαογραφικών και άλλων) και οπωσδήποτε η έκθεση προβληματισμών και η εξήγηση συμπεριφορών»

«Ο δρόµος και το ρολόι – 31 αφηγήματα», Το παλιό βιβλιοπωλείο που κάηκε

«Ο λόγος του και ο τρόπος που γράφει είναι πολύ προσωπικός και αυτό σημαίνει πηγαία, ανεπιτήδευτη και αβίαστη γραφή»

Καλά όλα αυτά. Έχει όμως το έργο του ταυτότητα; Εξηγούμαι καλύτερα. Αν έχει κάποιος διαβάσει μερικά αφηγήματα του Αγγέλου και κάποια στιγμή διαβάσει και ένα χωρίς να γνωρίζει ότι αυτός είναι ο συγγραφέας του, θα αναγνωρίσει ότι είναι δικό του; Η απάντηση, κατά τη γνώμη μου, είναι «ναι». Ο λόγος του και ο τρόπος που γράφει είναι πολύ προσωπικός και αυτό σημαίνει πηγαία, ανεπιτήδευτη και αβίαστη γραφή. Και κάτι ακόμα πάνω στο προσωπικό του ύφος και τον συγγραφικό στόχο. Διαβάζοντας κάτω από τους δύο τίτλους των βιβλίων του, ενημερωνόμαστε ότι πρόκειται για συλλογή «αφηγημάτων». Και σκέφτεται κανείς γιατί όχι «διηγήματα»; Το διήγημα συνήθως περιστρέφεται γύρω από ένα κεντρικό γεγονός, έχει πρόσωπα, διάλογο, πλοκή με αρχή, μέση και τέλος. Αυτά σε γενικές γραμμές. Ο λόγος, νομίζω, είναι ότι πρόκειται πραγματικά για αφηγήματα και όχι διηγήματα, με την έννοια μιας πιο ελεύθερης γραφής. Υπάρχει ένα κεντρικό γεγονός γύρω από το οποίο περιστρέφεται η αφήγηση, υπάρχουν πρόσωπα και αφήγηση διαλόγων, αλλά στόχος δεν είναι τόσο η εξέλιξη μιας δράσης, αλλά περισσότερο η καταγραφή πληροφοριών (ιστορικών, λαογραφικών και άλλων) και οπωσδήποτε η έκθεση προβληματισμών και η εξήγηση συμπεριφορών.

«Στην πορεία πενήντα χρόνων γνωριμίας, έχω πολλά να θυμηθώ. Αλλά δεν πρόκειται να ξεχάσω ένα γεγονός που δείχνει την ευαισθησία στο βάθος του χαρακτήρα του» και στο ίδιο «Νομίζω τότε δεν μας έδωσε μόνο το ψωμί[…] Μας έδινε κάτι εντελώς προσωπικό, ψημένο στο δικό του χειροποίητο φούρνο, σαν πρόσφορο, ήταν τα δικά του αγνά συναισθήματα.» και «Δεν ξέρω αν είναι μόνο αυτό το γεγονός, μαζί με άλλα, που με κάνει να σκέφτομαι αν ήμουν πάντα εγώ ο ηθικά σωστός».

«Η Κλειώ φοβόταν τις γάτες και άλλα αφηγήματα», Το παράπονο του ζωγράφου

Ο συγγραφέας θέλει να βρει απαντήσεις με τρόπο ψυχαναλυτικό. Δεν παραμένει στο προφανές, ούτε κρίνει. Επιδιώκει να εντοπίσει τη βαθύτερη αλήθεια του ανθρώπου (του συνανθρώπου και πρωτίστως του δικού του εαυτού). Δεν είναι τυχαίο ότι καταγράφει και προσπαθεί να ερμηνεύσει κάποια όνειρα του (ενύπνια), να καταλάβει ποια σχέση είχαν με τα πραγματικά γεγονότα.

«Είχε την προηγούμενη νύχτα δει στον ύπνο του την αγαπημένη του θεία, που είχε πεθάνει το περσινό καλοκαίρι. Τον απασχολούσε αυτό το όνειρο. “Τι μπορεί να σήμαινε το φιλί που του έδωσε”, σκεφτόταν.» για να καταλήξει ο συγγραφέας μας στο τέλος του αφηγήματος: «αισθάνθηκε ότι καταλαβαίνει καλύτερα τα σύμβολα και το φιλί εκείνο του χθεσινού ονείρου».

 «Ο δρόµος και το ρολόι – 31 αφηγήματα», Ονειρικό φίλημα

Το γεγονός ή το όνειρο ή μια τυχαία συνάντηση ή ξαφνική ανάμνηση τα οποία δεν θεωρεί πάντα πραγματικά τυχαία, πάντα πυροδοτούν βαθύτερους στοχασμούς και αναζητήσεις. Και σε αυτές τις αναζητήσεις είναι που συμπαρασύρει ο συγγραφέας τον αναγνώστη του με τα αφηγήματα του.

*Η Ελένη Μαστοράκη είναι φιλόλογος. Το κείμενο είναι η ομιλία της στην εκδήλωση παρουσίασης των συλλογών του Άγγελου Ευθ. Αγγελόπουλου, «Η Κλειώ φοβόταν τις γάτες και άλλα αφηγήματα» (εκδόσεις Κοράλλι, Αθήνα 2023) και «Ο δρόµος και το ρολόι – 31 αφηγήματα» (εκδόσεις Παρατηρητής της Θράκης, Κομοτηνή 2023), το Σάββατο 25 Νοεμβρίου 2023 στον χώρο του βιβλιοπωλείου «Επίκεντρον», που διοργανώθηκε από το βιβλιοπωλείο «Επίκεντρον», τις εκδόσεις Κοράλλι και τις εκδόσεις Παρατηρητής της Θράκης.

ΠΑΡΑΘΥΡΑ

google-news Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.