Αυτοβιογραφικα σημειωματα: Οι ακρες των δακτυλων (μου)

Ο Θανάσης με μετέφερε εσπευσμένα στο Νοσοκομείο Αμαλιάδας, κι εγώ κρατούσα σφιχτά τη ματωμένη αριστερή μου γροθιά με αγωνία, για να σταματήσω την αιμορραγία · κάποιο ατύχημα μου είχε συμβεί και χωρίς να ξέρω τι ζημιά είχε προκληθεί στο χέρι μου. Ο γιατρός, ο μελαμψός κ. Ζερμαίν, με φρόντισε πρόθυμα και ευγενικά και με ενημέρωσε ευχάριστα ότι δεν έχω πάθει κάτι σοβαρό. Όμως, οι άκρες των δυο δακτύλων μου, στο μικρό και το διπλανό του, είχαν συνθλιβεί από την κοφτερή αλυσίδα του μικρού αλυσοπρίονου, χωρίς δυνατότητα αποκατάστασης. Έτσι, δυο μικρά κομμάτια σε μήκος 5-6 χιλ. μαζί, με μέρος της φάλαγγας και το νύχι έπρεπε να αφαιρεθούν. Δεν είχα άλλη επιλογή, υπέμεινα την ελαφρά επώδυνη διαδικασία και με μια μικρή θεραπεία, δεκαπέντε μέρες μετά, η αριστερή μου παλάμη λειτουργούσε εντελώς κανονικά, πραγματοποιώντας όλες τις κινήσεις και τις συναφείς χειρονακτικές εργασίες. Στο τέλος ήμουν και ευαρεστημένος.

Ο Παναγιώτης Κερασίδης είναι ένας νέος ποιητής από την Πάτρα. Τον έφερε και τον παρουσίασε στο καφενείο του σταθμού, στα Λεχαινά, ο Γιώργος Γώτης. Ο ίδιος ο ποιητής μάς διάβασε ποιήματά του από την τελευταία του συλλογή με τίτλο: «Οι άκρες των δακτύλων», όπως:

[…] Φεύγοντας

Ζώο του χειμώνα

Θα επιστρέφω ξανά

Στη ζωή του τραύματος βουτώντας

Τις ρώγες των δακτύλων μου

Θα φεύγω βαθιά.Ή

Αλείφω τα δάχτυλα της σιωπής μου

Στο πανηγύρι της γλώσσας… και αλλού

Στο πέτρινο μπαλκόνι

Που χτίζαμε με τα δάχτυλά μας από παλιά […]

Και πολλούς άλλους στίχους τρυφερούς, αλληγορικούς και ευαίσθητους, που ανάμεσα στα διάφορα νοήματά τους αναδείκνυαν τη σημασία των αισθήσεων, των εργαλείων που διαθέτουμε για να επικοινωνήσουμε με τον έξω κόσμο, αλλά και να πλουτίσουμε και τον άλλον εαυτόν που έχουμε μέσα μας, και ειδικά της ΑΦΗΣ. Η βραδιά κύλησε όμορφα, όπως πάντα, και ακολούθησε δείπνο με κρασί και κουβέντα πάνω στο συγκεκριμένο έργο. Όταν ήρθε η σειρά μου να μιλήσω, κι επειδή δεν συνηθίζω να κάνω κριτική στο έργο των άλλων, εξακολουθώ να παραμένω ένας αναγνώστης της ποίησης με ό,τι θετικό αυτό συνεπάγεται, άνοιξα την αριστερή μου παλάμη, δείχνοντας τα ελαφρά κομμένα δυο μου δάχτυλα και λέγοντας: «Απόψε συνειδητοποίησα το μέγεθος της απώλειας των δυο άκρων των δακτύλων μου» και φυσικά γελάσαμε. Πέρα όμως από το χιούμορ και τον αυτοσαρκασμό ο ποιητής είχε δίκιο.

Αρχές Οκτώβρη του 1968, και μετά τη στάση του λεωφορείου θα περπατούσα για 400 περίπου μέτρα στο αριστερό πεζοδρόμιο της Ιεράς Οδού, μια διαδρομή που τα επόμενα χρόνια θα έκανα σχεδόν καθημερινά. Με το αριστερό μου μάτι και πίσω από το βαρύ μασίφ κάγκελο, έβλεπα τα δέντρα του βοτανικού κήπου· προορισμός μου ήταν η Γεωπονική Σχολή, που βρισκόταν λίγο πιο κάτω, με σκοπό την εγγραφή μου. Αισθανόμουν ευχαριστημένος, γιατί είχα καταφέρει να εισαχθώ σε μια σχολή ανάλογη με τις δυνατότητές μου, χωρίς καμιά καθοδήγηση και οικονομική φιλοδοξία, μια σχολή που θα μου έδινε τη δυνατότητα να ασκήσω ένα επάγγελμα με κύρος και αξιοπρεπή διαβίωση και γιατί θα έμενα στην Αθήνα, όπου ήδη η μεγάλη μου αδελφή Αφροδίτη εργαζόταν, κι έτσι είχα εξασφαλίσει στέγη και σιδερωμένο πουκάμισο, κάτι που δεν είχαν πολλοί άλλοι.

Με ένα μικρό βοήθημα από τον πατέρα μου και χίλιες δραχμές τον μήνα, υποτροφία από το ίδρυμα Γ. Λάτση που μου είχε απονεμηθεί, ήμουν οικονομικά αυτάρκης και θα περνούσα τα πιο ενδιαφέροντα και καλύτερα επόμενα πέντε χρόνια της ζωής μου. Αυτά σκεφτόμουν, ενώ είχα φτάσει στο κατώφλι του επιβλητικού κτηρίου, όπου κοντοστάθηκα για λίγο, για να θαυμάσω την υπέροχη διακόσμηση: ακριβώς δεξιά, στην κεντρική είσοδο, υπήρχε ένα αντίγραφο της γνωστής παράστασης της θεάς Δήμητρας με την Περσεφόνη και τον Τριπτόλεμο σε φυσικό μέγεθος. Έβαλα τα χαρτιά μου στην αριστερή μου μασχάλη και με τις πέντε άκρες των δακτύλων της δεξιάς μου παλάμης άγγιξα σε διάφορα σημεία το όμορφο ανάγλυφο· δεν είναι γνήσιο είναι όμως πολύ ωραίο, έτσι σκέφτηκα τότε. Από την πόρτα αριστερά μπαινόβγαινε κόσμος, κυρίως νέοι, φοιτητές παλαιότερων ετών, αλλά και βοηθοί και καθηγητές με δερμάτινες τσάντες και υπάλληλοι βλοσυροί και απρόσωποι· όλοι τους μου ήταν άγνωστοι. Προσπάθησα να αναγνωρίσω κάποιον, όμως στάθηκε αδύνατον, διασταύρωσα το βλέμμα μου με τα βλέμματα κάποιων νέων, θέλοντας να τους δείξω ότι ήμουν κι εγώ εκεί, αλλά με παράβλεψαν αδιάφορα. Αισθάνθηκα μια μοναξιά και τότε στράφηκα πάλι στη διακόσμηση. Τα ευγενικά, καλοσχηματισμένα και ήρεμα πρόσωπα των δύο μυθικών θεοτήτων μου φάνηκαν πιο προσιτά και οικεία από τα άλλα και μάλλον αυτές οι γυναικείες μορφές θα με αποδέχονταν και υποδέχονταν στο νέο μου περιβάλλον. Αποφασισμένος, προχώρησα πατώντας πάνω στο γυαλισμένο δάπεδο από γρανίτη, κατευθυνόμενος προς τη γραμματεία. Ουσιαστικά έμπαινα σ’ έναν κόσμο που δεν γνώριζα καθόλου και που ήμουν υποχρεωμένος να μάθω όσο καλύτερα μπορούσα.

Αρκετά χρόνια αργότερα, με αρκετές εμπειρίες και, έχοντας ορίσει τις συντεταγμένες μου από το Σανταμέρι ως το Κάστρο Χλεμούτσι και από το Βουπράσιο ως τα Χανάκια, υπηρετούσα στην Ένωση Γ.Σ. Αμαλιάδας και εκείνη τη μέρα επισκεπτόμουν ένα χωράφι με καλλιέργεια βιομηχανικής πιπεριάς, κάπου προς το Χάβαρι. Ιούλιος μήνας, αργά το μεσημέρι, έκανε ζέστη κι εγώ, εκτός από τα παπούτσια σπορτέξ και το τζιν παντελόνι, φορούσα ένα πάνινο διαφημιστικό καπελάκι για να αποφύγω τον ήλιο. Το αριστερό μου γόνατο ακουμπούσε στο έδαφος και με τα τρία δάχτυλα του δεξιού μου χεριού, τον αντίχειρα, τον δείκτη και τον μεσαίο, έτριβα τους κόκκους από μια μικρή ποσότητα χώματος. Ήταν μια εμπειρική ενέργεια, αλλά αρκετά ασφαλής, μας την είχε συστήσει ο καθηγητής μας, και σκοπό είχε να προσδιορίσουμε τη δομή ή στρουκτούρα (structure), ή αλλιώς κοκκομετρία ή μηχανική σύσταση του εδάφους. Ιδιότητα βασική και πολύ σημαντική, από την οποία εξαρτάται αποκλειστικά ο τρόπος ποτίσματος και με την οποία συνδέονται πολλές άλλες, χημικές, γεωλογικές, φυσικές, βιολογικές κλπ. ανάγκες, που αποτελούν τη σύνθεση και πολυπλοκότητα αυτού που ονομάζουμε εδαφικό σύστημα. Υπάρχει και μια δεύτερη δομή ή στρουκτούρα και με ανάλογη σημασία αυτή που αναφέρεται στην πολιτική.

Είμαι μαρξιστής και δομιστής, μου έλεγε ένας πρώην συμμαθητής στα Λεχαινά και τώρα γιατρός στην Αμαλιάδα, αλλά εγώ αυτήν την ώρα ήμουν αφοσιωμένος στην πρώτη. Έγραψα σ’ ένα μπλοκάκι τις παρατηρήσεις μου, ανασηκώθηκα, γέμισα ένα σακουλάκι με λίγο χώμα και πήρα τον δρόμο της επιστροφής. Με περίμεναν σ’ ένα δροσερό ισόγειο διαμέρισμα στον Ανεμόμυλο η γυναίκα μου και η νεογέννητη πρώτη κόρη μου. Σ’ εκείνη την επιστροφή σκεφτόμουν ότι οι τρεις εκείνες άκρες των δακτύλων δεν ενδιέφεραν μόνον εμένα και τους συναδέλφους μου, αλλά και πολλούς άλλους. Ο θείος μου, που ήταν εμποροράφτης, τις χρησιμοποιούσε για να προσδιορίσει, και με ακρίβεια μάλιστα, την ποιότητα και την κατηγορία των λεπτών υφασμάτων, το ίδιο έκανε κι ένας εβραίος έμπορος, πριν κάμποσα χρόνια, στο Τελ Αβίβ, όταν του έδωσα ένα χαρτονόμισμα εκατό δολαρίων, έχοντας αγοράσει κάτι από το μαγαζί του και περιμένοντας να πάρω τα ρέστα. Την κίνηση της τριβής των τριών δακτύλων αλλά χωρίς περιεχόμενο ανάμεσά τους συνηθίζουν πριν από κάθε συναλλαγή οι φιλάργυροι. Υποθέτω ότι είναι κατάλοιπο από την εποχή που οι αργυραμοιβοί και οι τοκογλύφοι ξεχώριζαν διά της αφής τα νομίσματα, αν δηλαδή ήταν γνήσια ή κάλπικα. Με ενοχλούν και με απογοητεύουν πραγματικά ορισμένοι προοδευτικοί και ευκατάστατοι, οι οποίοι τρίβουν τα δάχτυλά τους ακόμα κι όταν πίνουν τον καφέ τους, αντιφατικοί και φανατικοί φετιχιστές του χρήματος, που μας πουλάνε ιδέες, έχοντας μπερδέψει σκόπιμα τον ιδεαλισμό με την όποια ιδεολογία τους, καθώς και οι χιλιάδες υποκριτές και ελεήμονες όταν με τα ίδια τρία δάχτυλα κάνουν τον σταυρό τους.

Το απόγευμα ξεκούραστος θα δακτυλογραφούσα το σημείωμά μου και θα συσκεύαζα το δείγμα του χώματος, για να τα στείλω την άλλη μέρα σ’ ένα γνωστό εργαστήριο στην Αθήνα. Θα ξεκινούσαμε τότε πρώτοι εμείς τις χημικές αναλύσεις, κάνοντας ένα μικρό αλλά σημαντικό σηματάκι, για να ανακαλύψουμε ή αποκαλύψουμε μερικά από τα πολλά μυστικά και μυστήρια της γης και του εδάφους. Αργότερα το βραδάκι, με τα πόδια, θα κατευθυνόμουν προς την πλατεία Αγίου Αθανασίου να συναντήσω τους άλλους, στρουκτουραλιστές (δομιστές) και ινστρούχτορες, ορθόδοξους μαρξιστές και αναθεωρητές, σοσιαλδημοκράτες και σοσιαλιστές, θα τους αναζητούσα στο μεζεδοπωλείο ΓΕΥΣΗ ή στο καφενείο του ΒΙΚΑ. Όλοι τους μορφωμένοι, ευγενικοί, κοινωνικοί και καλοπροαίρετοι. Η συναναστροφή μαζί τους ήταν ένας πλούτος για μένα και θα με ενέπλεκαν τελικά, με τη θέλησή μου βέβαια, σε κομματικές και άλλες συλλογικότητες. Αυτή η εμπλοκή, και κυρίως η μίξη των δυο δομών, είμαι σίγουρος, μαζί με την άλλη παρέα στα Λεχαινά, θα με ωφελούσαν πολλαπλά –κοινωνικά, πολιτικά, πνευματικά και επαγγελματικά ακόμα. Σήμερα, και παρά την αποδόμηση της πολιτικής, όπως τουλάχιστον εμείς τη φανταζόμασταν τότε, δεν εγκαταλείπω την κοινωνικοπολιτική μου ενασχόληση, αλλά με τις μειωμένες μου πια δυνάμεις, αν έπρεπε να διαλέξω μια από τις δυο, θα επέλεγα την άλλη, τη γήινη, αυτήν που υποστήριξα και υποστηρίζω με τις τρεις άκρες των δακτύλων μου.

Λεχαινά, Σεπτέμβρης 2024

**Ο Τάκης Λαϊνάς είναι γεωπόνος και συγγραφέας. Από τις εκδόσεις «Παρατηρητής της Θράκης» κυκλοφορούν τα βιβλία του «Ο κόσμος ο κάμπος ‒ Elcampoelmundo» και «Γη και ύδωρ ‒ Αγροτική εργασία και οικονομία».

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.