Αυτα που γινανε εκει κατω

—«Η Μορφωτική Ένωση Λεχαινών “Ο Ανδρέας Καρκαβίτσας” θα είναι ο αξιομνημόνευτος σταθμός, που επηρέασε καθοριστικά την ιδιαίτερη ξεχωριστή πορεία και τη φιλοσοφία ζωής αυτών που βίωσαν αυτά τα γεγονότα»

[Η Κομοτηνή, παρά τη χιλιομετρική της απόσταση, διατηρεί μια ιδιαίτερη σχέση με τον συγγραφέα Ανδρέα Καρκαβίτσα και τη γενέτειρά του, τα Λεχαινά ν. Ηλείας, έναν τόπο με τον οποίο συνομιλούμε διαρκώς και γόνιμα. Ως «Παρατηρητής της Θράκης, χάρη στην Αλεξανδρουπολίτισσα Ελένη Σκάβδη, η οποία διαμένει εδώ και αρκετά χρόνια στην Ηλεία, είχαμε τη σπουδαία τύχη να συνδεθούμε στενά με ορισμένους δημιουργούς της ομάδας των «Καρκαβιτσιωτών»-Λεχαινιωτών. Με ανθρώπους όπως ο Τάκης Λαϊνάς, ο Άγγελος Αγγελόπουλος, η Νατάσα Χριστοπούλου, αλλά και ο Διονύσης Κράγκαρης, ο Γιώργος Γώτης, ο Χρήστος Ντάντος και η Ελένη Ψυχογιού, συνεργαστήκαμε και συνδιαλεχθήκαμε, συντονιζόμενοι με τις δράσεις της Πολιτιστικής Ομάδας «Φράγμα». Πρόκειται για εκείνες τις εξ αποστάσεως πολιτισμικές συνδέσεις που ευδοκιμούν νοητικά, δια της γραφής.

Γι’ αυτό και προς το τέλος του καλοκαιριού φιλοξενήσαμε ένα εκτενές ρεπορτάζ από την παρουσίαση της πολύτιμης έκδοσης με τίτλο «Ένας Σύλλογος, μια εποχή: Μορφωτική Ένωση Λεχαινών “Ο Ανδρέας Καρκαβίτσας”», την οποία εξέδωσε η Πολιτιστική Ομάδα «Φράγμα» Λεχαινών, με τον σχεδιασμό και την επιμέλεια της έκδοσης να υπογράφει ο Χρήστος Ντάντος, την έρευνα, το χρονολόγιο, τα σχόλια ο Διονύσης Κράγκαρης και ο Γιώργος Γώτης να είναι Σύμβουλος της έκδοσης (βλ. σχετικά το ρεπορτάζ στην ηλεκτρονική έκδοση της εφημερίδας μας, ΕΔΩ).

Με εξίσου μεγάλη χαρά φιλοξενούμε σήμερα και τη συμμετοχή του συνεργάτη μας, συγγραφέα Άγγελου Αγγελόπουλου, στον συγκεκριμένο υποδειγματικό τόμο. Ο ίδιος, με το παρόν κείμενό του, φωτίζει όψεις από την πορεία των ανθρώπων που συνέβαλαν στην άνθιση του Συλλόγου αλλά και της ευρύτερης κοινωνίας, μοιραζόμενος παράλληλα τις δυσκολίες που αντιμετώπισαν.

Ας ενσκήψουμε κι εμείς σε αυτήν την πλευρά της ιστορίας των Λεχαινών, μια ιστορία που έχει πολλά να μας διδάξει για το αποτύπωμα των δημιουργικών συλλογικοτήτων.]

Την ημερομηνία αυτή δεν είναι εύκολο να την ξεχάσω. Ήταν πρωινή ώρα, 10 Απριλίου 1981. Ανέβαινα τα σκαλοπάτια προς τα γραφεία του τάγματος, που ήταν πάνω σε ύψωμα, σε κοντινό σημείο στα σύνορα του Έβρου και πήγαινα με σκοπό να πάρω το απολυτήριο, την τελευταία μέρα της στρατιωτικής μου θητείας. 

Ο τόπος ήταν ολάνθιστος, η άνοιξη τον αγκάλιαζε με ευωδιές και χρώματα, μα εγώ δεν είχα μυαλό για τίποτα. Ένα κύμα απελευθέρωσης μόνο αισθανόμουν, που με έσπρωχνε να φύγω το γρηγορότερο, να πάω στο σπίτι μου. Στο τέλος της διαδρομής συνάντησα τον Ηλείο λοχαγό, που έφερε το παρατσούκλι του αλαζονικού και αυταρχικού στρατηγού, του Πάττον. Με ύφος αρχιστράτηγου μου απευθύνθηκε: 

«Το χαρτί για το δικαστήριο έπρεπε να είχε έλθει νωρίτερα, τότε θα βλέπαμε αν θα έπαιρνες απολυτήριο… Τι έκανες εκεί κάτω ρε;» είπε με σκοπό να με εκφοβήσει. Τότε έμαθα για το χαρτί του δικαστηρίου.

Τι κρίμα να έχω τέτοιους συμπατριώτες, σκεφτόμουνα. Αυτός μου έκανε επίδειξη εξουσίας ακόμη και την τελευταία στιγμή, ενώ εγώ απομακρυνόμουν σιωπηλά, κάνοντας δήθεν τον αδιάφορο και με την αγωνία να με κυριεύει μήπως συμβεί καμιά άλλη έκτακτη καθυστέρηση. Ήμουν κατηγορούμενος, μαζί με πέντε άλλους συμπατριώτες μου, που αποτελούσαμε το διοικητικό συμβούλιο της Μορφωτικής Ένωσης Λεχαινών «Ο Ανδρέας Καρκαβίτσας»: τον Μπίλη, τον Τζίμη, τον Θανάση, τον Τάκη και τον Λεωνίδα, που είναι διαχρονικοί φίλοι μου, παρά τις κατά καιρούς διαφωνίες μας. Ο έβδομος κατηγορούμενος ήταν από τη Θεσσαλία, Μηνά τον λέγανε. Καλή του ώρα όπου και να βρίσκεται! Κι ας μην έρχεται η μορφή του πια στη μνήμη μου.

Ήταν ατέλειωτες οι ώρες που ταξίδευα με τον μουτζούρη από τη βόρεια Ελλάδα μέχρι να φτάσω στη γενέθλια πόλη. Νόμιζα ότι γεννήθηκα μέσα στο τρένο, μα είχα την ελπίδα ότι μια νέα ζωή ξεκινούσε. Το μόνο που θυμάμαι, όταν κατέβηκα πια στον σταθμό, ήταν που προσπαθούσα να ισορροπήσω το σώμα μου και τον βηματισμό μου μέχρι το πατρικό σπίτι. Ήμουν 27 χρονών και στην αρχή μιας πορείας με πλήθος υποχρεώσεων, χωρίς στοιχειώδη προγραμματισμό και επιπλέον ήμουν κατηγορούμενος. Μια ανακοίνωση του Συλλόγου που γράφτηκε σε ταμπλό στην κεντρική πλατεία ως απάντηση σε γεγονότα που προηγήθηκαν στάθηκε η αιτία της δικαστικής μας δίωξης, με την κατηγορία της συκοφαντικής δυσφήμισης και αναμόχλευσης πολιτικών παθών. 

Ήταν Σεπτέμβριος του 1979, όταν σε μια συνεδρίαση του δημοτικού συμβουλίου της κωμόπολης, δυο σύμβουλοι του συνδυασμού της πλειοψηφίας αποσκίρτησαν και μαζί με τον διορισμένο από τη χούντα δήμαρχο, που έκανε αντιπολίτευση, ψήφισαν αρνητικά για την επιχορήγηση του Μορφωτικού Συλλόγου, αιτιολογώντας την άποψή τους με το αστείο επιχείρημα ότι ο Πολιτιστικός Σύλλογος είναι πολιτικός! Και συνέβησαν και άλλα γεγονότα στη συνεδρίαση αυτή και τραμπουκισμοί εναντίον μελών του Συλλόγου μας, που θύμιζαν άλλες εποχές, χουντικής και εμφυλιοπολεμικής περιόδου. 

Τότε, η απάντηση η δική μας ήταν σθεναρή και καταγγείλαμε αυτές τις φασιστικές πρακτικές και τον απαράδεκτο αποκλεισμό του Συλλόγου. Η σύγκρουση που εξελισσόταν σηματοδοτούσε την καθυστέρηση, τον αυταρχισμό και το σκοτάδι από τη μια μεριά και από την άλλη τη νεολαία, την αυτονομία, τη δημοκρατική συμμετοχή, την πνευματική πρόοδο. Και η σύγκρουση αυτή έμελλε να συνεχιστεί με διάφορες μορφές και θα καθόριζε πολλές εξελίξεις και γεγονότα μεταγενέστερα στην κωμόπολη.

Οι δυο σύμβουλοι κατέθεσαν μήνυση εναντίον μας και η δίκη θα γινόταν στο τριμελές εφετείο στην Πάτρα, τον Μάιο του 1981, λόγω δωσιδικίας του ενός των κατηγορουμένων, του Διονύση Κράγκαρη (Μπίλη), ως δικηγόρου. 

Η συζήτηση της υπόθεσης αυτής κρατήθηκε για τελευταία και οι δικαστές, κατά τη διάρκεια της διαδικασίας, μετέτρεψαν την κατηγορία σε απλή εξύβριση. Η αίθουσα του δικαστηρίου ήταν κατάμεστη από ακροατές, σε ώρες νυχτερινές. Και το ακροατήριο παρακολουθούσε με ζωηρό ενδιαφέρον, έως το τέλος της διαδικασίας, αποτελούμενο κυρίως από Λεχαινίτες που ταξίδευσαν γι’ αυτόν τον σκοπό. 

Ένα πλήθος παρέλασε από μάρτυρες και των δυο απόψεων. Από τη μια μεριά οι παλαιοί πολιτικοί, δήμαρχοι και δημοτικοί σύμβουλοι από την περίοδο της χουντικής επταετίας, αλλά και παλιότερα, και από την άλλη όσοι θα πρωτοστατούσαν τα επόμενα χρόνια στη νέα πορεία της αυτοδιοίκησης.

Στα πρακτικά αυτής της δίκης και τα όσα με λεπτομέρειες ειπώθηκαν θα φαίνονταν συμπυκνωμένες οι αντιθέσεις που πρόβαλαν στα χρόνια της μεταπολίτευσης και αντανακλούσαν την κοινωνική ζωή στον τόπο μας και στον ευρύτερο επαρχιακό χώρο. Και δεν ήταν αξιοπρόσεκτες οι συμπεριφορές των πολιτικών αντιπάλων μόνο, ήταν και η στάση κάποιων, όνομα και μη χωριό, που στις εξελίξεις εκείνων των ημερών αναγκάστηκαν να βγάλουν τα «δημοκρατικά» προσωπεία τους.

Η συζήτηση, εκείνη τη νύχτα, κινήθηκε για ώρες ανάμεσα στο αν με την ανακοίνωση- καταγγελία έγινε εξύβριση και μείωση προσωπικότητας από πρόθεση ή απλά επρόκειτο για έναν πολιτικό χαρακτηρισμό που αφορούσε στη συγκεκριμένη συμπεριφορά των δυο ατόμων. 

Θυμάμαι οι δυο δικηγόροι μας, ο Βασίλης Λαδάς από την Πάτρα και ο Αποστόλης Λιώσης από την Αμαλιάδα, ήταν στις αγορεύσεις τους θαυμαστοί και υποστήριξαν με σθένος ότι οι χαρακτηρισμοί της ανακοίνωσης ήταν πολιτικού περιεχομένου και έγιναν ως απάντηση σε αντιδημοκρατικές ενέργειες και όχι κάποιος υβριστικός χαρακτηρισμός στα πρόσωπα των μηνυτών μας. Στο τέλος, μετά από πολύωρη εξαντλητική διαδικασία και την παραίτηση των μηνυτών, κατάφεραν να υπάρξει αθωωτική απόφαση.

Από εκείνη την εποχή πολλοί άνθρωποι της περασμένης γενιάς έχουν πεθάνει, οι νεότεροι μπορεί και να μη γνωρίζουν κάτι σχετικά, αλλά σε μένα εξακολουθεί να παραμένει ζωντανή στη σκέψη μου η σημασία εκείνης της αναμέτρησης, που συνέβη να κορυφωθεί στη δίκη του Εφετείου της Πάτρας. 

Ο Θεσπρωτός φίλος μου, Μιχάλης Πασιάκος, που υπηρετήσαμε μαζί στον Έβρο και που έφυγε ξαφνικά το 2023, νομίζω θα μου έλεγε ότι έφτασε και η ώρα να απαντήσω σε εκείνον τον αλαζόνα, τον λοχαγό, που τότε με εκφόβισε εκεί πάνω, τον αθεόφοβο συμπατριώτη μου, πανάθεμά τον! 

Η ιστορία της Μορφωτικής Ένωσης δεν έχει γραφτεί ακόμη και φαντάζομαι κάποτε θα γίνει αντικείμενο μελέτης το γεγονός ότι, ένας μικρός τοπικός σύλλογος, με μια τόσο πλούσια πολιτιστική δράση, κατάφερε να υπερβεί τα στενά επαρχιακά όρια και έγινε υποδειγματικός συλλογικός φορέας με προσφορά και ακτινοβολία σε πανελλαδική κλίμακα. Πλήθος πνευματικών εκδηλώσεων: θέατρα, συναυλίες, εκθέσεις βιβλίου, διαλέξεις, προβολές ταινιών, εκθέσεις ζωγραφικής, εκδόσεις περιοδικών και βιβλίων, καθώς και παρεμβάσεων για την προστασία του φυσικού περιβάλλοντος αποτελούσαν τη διαρκή δραστηριότητα αυτού του Συλλόγου.

Μέσα από ποιες διαδικασίες κυοφορήθηκε το νέο πνεύμα, πώς εμπνεύστηκε και οργανώθηκε το πλήθος των εκδηλώσεων και γράφτηκε αυτή η ιστορία; Οι απαντήσεις μπορεί να δοθούν μόνο από ειδικούς που θα ερευνήσουν αυτά τα γεγονότα σε μελλοντικό χρόνο.

Σίγουρα, η αναμέτρηση που εκδηλώθηκε σε εκείνο το δικαστήριο έμελλε να συνεχιστεί, κάποτε έπαιρνε οξεία μορφή ή υπόβοσκε κι έμενε κρυμμένη. Θα διαπερνούσε όμως τον κοινωνικό ιστό και θα σφράγιζε τις εξελίξεις στην κωμόπολη τα επόμενα χρόνια. 

Και η Μορφωτική Ένωση Λεχαινών «Ο Ανδρέας Καρκαβίτσας» θα είναι ο αξιομνημόνευτος σταθμός, που επηρέασε καθοριστικά την ιδιαίτερη ξεχωριστή πορεία και τη φιλοσοφία ζωής αυτών που βίωσαν αυτά τα γεγονότα. 

  5/4/2025 

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.