Τι εχει μεσα

Την ιστορία αυτή δεν τη θυμάμαι. Τη θυμόταν όμως η μάνα μου και μου την αφηγήθηκε πολλές φορές. Είναι, επομένως, η μαρτυρία ενός άλλου για μένα. Κι όμως, όσο περνούν τα χρόνια, τόσο περισσότερο έχω την αίσθηση ότι μέσα της κρύβεται κάτι αληθινό για τη ζωή μου.

Ήμουν τεσσάρων ή πέντε χρονών όταν μου έφερε ένα αεροπλανάκι με ροδάκια και χρωματιστά φωτάκια. Κινούνταν μόνο του, άλλαζε κατεύθυνση όταν συναντούσε εμπόδιο και έκανε έναν χαρακτηριστικό ήχο. Στην αρχή το έπαιξα όπως όλα τα παιδιά. Ύστερα όμως άρχισα να το περιεργάζομαι.

«Τι κάνεις;» με ρώτησε.

«Θέλω να δω τι έχει μέσα.»

Προσπάθησα να το ανοίξω. Δεν άνοιγε. Μου απαγόρευσε να το σπάσω για να δω το εσωτερικό του. Εγώ όμως επέμεινα. Περίμενα την κατάλληλη στιγμή. Όταν μπήκε στο σπίτι ο παππούς μου, το χτύπησα με δύναμη στο μωσαϊκό. Το αεροπλανάκι έσπασε.

Η μάνα μου θύμωσε. Σηκώθηκε να με μαλώσει. Ο παππούς στάθηκε μπροστά της.

«Αφήστε το παιδί», είπε. «Καλά έκανε.»

Δεν ξέρω τι έγινε μετά ούτε πώς ένιωσα. Ξέρω όμως ότι αρκετές φορές έπαιζα μόνος μου για ώρες. Αργότερα, και στη ζωή, βρέθηκα αρκετές φορές μόνος. Δεν ένιωθα όμως ότι συνομιλούσα με το κενό. Συνομιλούσα με τα πράγματα που ζητούσαν να ανοίξουν στο ενδιαφέρον μου γι’ αυτά. Και όσο υπήρχε κάτι που με καλούσε να ρωτήσω «τι έχει μέσα;», η μοναχικότητά μου δεν ήταν ποτέ ερημιά.

Δεν θυμάμαι το αεροπλανάκι. Θυμάμαι όμως τον παππού. Ίσως γιατί, χωρίς να το γνωρίζει, δεν υπερασπίστηκε ούτε το παιχνίδι ούτε την αταξία μου. Υπερασπίστηκε το δικαίωμα ενός παιδιού να αναρωτιέται. Μου χάρισε την ασφάλεια να παίζω, να δοκιμάζω και να ρωτώ χωρίς τον φόβο της τιμωρίας.

Δεν βρήκα τίποτε μέσα στο αεροπλανάκι. Ή, αν υπήρχε κάτι, δεν ήταν αυτό που περίμενα. Παρ’ όλα αυτά, η ερώτηση έμεινε. Τι έχει μέσα;

Με τα χρόνια κατάλαβα ότι αυτή η ερώτηση απλώς άλλαζε αντικείμενο. Τι έχει μέσα ένα βιβλίο; Τι έχει μέσα μια φιλία; Τι έχει μέσα μια απώλεια; Τι έχει μέσα μια αγάπη; Τι έχει μέσα μια οικογένεια; Τι έχει μέσα μια ιδέα; Και, κάποτε, το δυσκολότερο ερώτημα απ’ όλα: τι έχει μέσα ένας άνθρωπος; Τι έχω μέσα μου;

Δεν αναζητούσα πάντοτε απαντήσεις. Αναζητούσα εκείνη τη μικρή στιγμή κατά την οποία άνοιγε έστω μια χαραμάδα και άφηνε να φανεί ένας κόσμος που μέχρι τότε ήταν κρυμμένος.

Χρόνια αργότερα, διαβάζοντας φιλοσοφία, συνάντησα σκέψεις που δεν γέννησαν την περιέργειά μου· μου έδωσαν όμως τις λέξεις και τις έννοιες για να την αναγνωρίσω και να καταλάβω τον σκοπό της. Ο Σωκράτης μας καλεί να εξετάζουμε τη ζωή μας και να μην αφήνουμε τίποτε να παραμένει ανερώτητο. Ο Νίτσε γράφει πως ο καλλιτέχνης δεν απογοητεύεται όταν, πίσω από ένα πέπλο, εμφανίζεται ένα ακόμη. Αντίθετα, χαίρεται, γιατί κάθε νέο πέπλο είναι μια νέα υπόσχεση αποκάλυψης που δεν αποθαρρύνει την αναζήτησή μας. Και ο Χάιντεγκερ ξαναθυμήθηκε την αρχαιοελληνική έννοια της «αλήθειας» όχι ως κατοχή μιας οριστικής βεβαιότητας, αλλά ως φανέρωση, ως έξοδο από τη λήθη και από την κρυπτότητα.

Δεν διάβασα αυτούς τους στοχαστές για να γίνω φιλόσοφος. Τους διάβασα και ένιωσα πως αναγνώριζα ένα παιδί που κάποτε είχε σπάσει ένα αεροπλανάκι. Και σήμερα σκέφτομαι ότι ίσως δεν με ενδιέφερε ποτέ να φτάσω στην τελευταία αλήθεια. Αν υπήρχε μια οριστική απάντηση, πιθανότατα θα έχανε γρήγορα τη γοητεία της. Εκείνο που εξακολουθεί να με συγκινεί είναι η στιγμή που ένα πέπλο ανασηκώνεται και αφήνει να φανεί κάτι που μέχρι τότε ήταν αθέατο. Ας είναι και ένα ακόμη πέπλο που αφήνει αινιγματικά να διαγράφεται έστω και ακαθόριστα το σχήμα κάποιας μορφής, κάποιου νοήματος που αναζητώ.

Ίσως αυτή να είναι η βαθύτερη μορφή της περιέργειάς μου. Όχι η επιθυμία να κατακτήσω τον κόσμο, αλλά να τον αφήσω να μου αποκαλύπτεται.

Καμιά φορά αναρωτιέμαι αν εκείνο το παιδί κατάφερε ποτέ να δει τι είχε μέσα στο αεροπλανάκι. Νομίζω πως όχι. Και ίσως αυτό να ήταν το μεγαλύτερο δώρο του. Γιατί από τότε δεν έπαψε ποτέ να ανοίγει αεροπλανάκια. Μόνο που, με τα χρόνια, τα αεροπλανάκια έγιναν βιβλία, άνθρωποι, αναμνήσεις, ιδέες και σιωπές. Και η ίδια ερώτηση εξακολουθεί να το συνοδεύει. Τι έχει μέσα;

* Ο Δημήτρης Βλάχος είναι Τέως Σχολικός Σύμβουλος Φιλολόγων Ροδόπης

Δημοσιευμένα άρθρα του συγγραφέα βρίσκονται στην ιστοσελίδα του: www.dimitrisvlachos.gr

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.