«Στην Ελλαδα η νομιμοτητα, η ποιοτητα και η αδιαφανεια των Μ.Μ.Ε. δεν εχουν εξασφαλιστει, παρα τους νομους»

Mια συζήτηση με τον Νίκο Καϊμάκη, μέλος για πέντε χρόνια του προηγούμενου Εθνικού Συμβουλίου Ραδιοτηλεόρασης, μετά τα πρόσφατα γεγονότα, έχει πάντα ενδιαφέρον. Στο περιθώριο του Δημοσιογραφικού Συνεδρίου ο ΠτΘ είχε την ευκαιρία να συζητήσει μαζί του για το πως διαμορφώνεται το τοπίο των ΜΜΕ στην Ελλάδα

ΠτΘ: κ. Καϊμάκη, στο συνέδριο τίθεται ευθέως το ερώτημα για μια ολιγοπωλειακή κατάσταση στον τύπο στην Ελλάδα. Είσαστε πέντε χρόνια μέλος του Εθνικού Συμβουλίου Ραδιοτηλεόρασης. Πιστεύετε ότι οι νέες ρυθμίσεις που έγιναν στο Εθνικό Ραδιοτηλεοπτικό Συμβούλιο θα του δώσουν την απαιτούμενη ανεξαρτησία;

Ν.Κ.: Θίγετε ένα πολύ σοβαρό θέμα. Καταρχήν σήμερα το θεσμικό πλαίσιο σε συνταγματικό αλλά και σε επίπεδο κοινού νομοθέτη μπορεί να είναι πληθωρικό, στην ουσία, όμως, είναι ανεπαρκές. Παράδειγμα, τα άρθρα 14 και 15 του Συντάγματος προβλέπουν την εκχώρηση αρμοδιοτήτων σε ανεξάρτητη διοικητική αρχή, όπως είναι το ΕΣΡ, μόνο για τον τομέα της εποπτείας, της επιβολής κυρώσεων δηλαδή, μετατρέποντάς το έτσι σε μία αρχή οιονεί δικαστική. Δεν προβλέπουν όμως αρμοδιότητες στο θέμα που αφορά την πολιτική άσκηση των μέσων, στο θέμα που αφορά διαμεσολάβηση, στο θέμα που αφορά διαπραγμάτευση, στο θέμα που αφορά υπόδειξη και εντέλει πολιτική στα μέσα μαζικής ενημέρωσης, τις οποίες πρέπει να ασκεί μια ανεξάρτητη διοικητική αρχή μεταξύ κυβέρνησης – κράτους και αγοράς, έτσι ώστε από την μια να εποπτεύει και από την άλλη να ρυθμίζει. Διότι οι επιχειρήσεις των ΜΜΕ δεν πρέπει να δέχονται μόνο την εποπτική παρέμβαση, πρέπει να διευκολύνονται και ρυθμιστικά, διότι είναι επιχειρήσεις που παράγουν θέσεις εργασίας, είναι επιχειρήσεις που αναπτύσσονται, είναι επιχειρήσεις που έχουν μέλλον στο πεδίο της νέας οικονομίας και αν δεν λάβεις μέτρα τότε θα έχεις οικτρά αποτελέσματα. Λαμπρό παράδειγμα η περίπτωση της World Economist στις ΗΠΑ όπου απολύθηκαν 17.000 άνθρωποι και εδώ στην Ελλάδα ο Όμιλος Ανδρουλιδάκη, όπου την επομένη άρχισαν οι απολύσεις, άρχισε η μετατροπή και η παραμόρφωση του μέσου και ό,τι έπεται στη συνέχεια.

ΠτΘ: Θα λέγαμε, και από αυτά που ακούσαμε στην Σαμοθράκη και από αυτά που γνωρίζουμε, ότι το τοπίο στα ελληνικά μέσα είναι ζοφερό. Και εδώ μπαίνει το θέμα, υπάρχει η περίφημη αυτονομία του δημοσιογράφου;

Ν.Κ.: Θίγετε ένα πολύ σοβαρό θέμα, το οποίο είχε θίξει με μεγάλη σοβαρότητα και πλουραλισμό ο αείμνηστος φιλόσοφος κοινωνιολογίας Πιερ Μπουρντιέ, ο οποίος είχε πει το εξής: «ο δημοσιογράφος δεν μπορεί να έχει πλήρη αυτονομία διότι εργάζεται σε ένα μέσο». Ένα μέσο έχει φυσιογνωμία, έχει προφίλ, έχει πολιτική και δημοσιογραφική κατεύθυνση και επομένως ο δημοσιογράφος οφείλει να το σέβεται. Από κει και πέρα όμως, εάν ο δημοσιογράφος ασκεί το επάγγελμά του υπεύθυνα, και ως λειτουργός μπορεί, έχει τη δυνατότητα, να υπερβεί αυτό το πλαίσιο με αντικειμενικότητα, με επιχειρήματα, με πραγματικά στατιστικά στοιχεία, κανείς δεν θα μπορέσει να τον αγγίξει, διότι θα μιλά με την αλήθεια και την πραγματικότητα. Αυτό όμως δεν γίνεται. Αν όλοι οι δημοσιογράφοι στην Ελλάδα, που τα πράγματα είναι χειρότερα, και στην Ευρώπη αλλά και στον κόσμο, μπορούν να υλοποιήσουν αυτό το στοιχείο της υπέρβασης και χωρίς κίνδυνο να χάσουν την απασχόλησή τους, τότε η ποιότητα της δημοσιογραφίας θα είναι πολύ πιο σοβαρή. Στην Ελλάδα ειδικότερα συμβαίνει το εντελώς αντίθετο. Οι δημοσιογράφοι υποχωρούν από το όριο που τους βάζει ο ιδιοκτήτης για να είναι σίγουροι ότι δεν θα αντιμετωπίσουν προβλήματα. Δηλαδή γίνονται βασιλικότεροι του βασιλέως.

ΠτΘ: Έχουμε την αίσθηση ότι η πολιτική εξουσία, θα αναφερθώ κυρίως στο νόμο Βενιζέλου, όταν επικρεμώνται στον τύπο αστικές αποζημιώσεις, επιδιώκει μια έμμεση φίμωση του τύπου.

Ν.Κ.: Βεβαίως οι αστικές αποζημιώσεις είναι η ασφάλεια των αστικών δημοκρατικών συστημάτων. Σε όλα τα δημοκρατικά συστήματα, πέρα από τη δημοκρατία της κοινωνίας, των πολιτών και των κινημάτων υπάρχει και η δημοκρατία της επίφασης. Έχουν μηχανισμούς, οι οποίοι όταν κινηθούν, ισοπεδώνουν. Τέτοιος είναι ο μηχανισμός αυτός. Είναι μηχανισμός ασφάλειας, διαχείρισης του συστήματος. Από τη στιγμή που κάποιος θα αντιδράσει, θα επαναστατήσει, θα διεγείρει, θα δημιουργήσει προοπτικές ανατροπής, κινείται αυτή η μηχανή, σιγά, αργά, σταθερά, αποφασιστικά και τελικά περνάει από πάνω του. Αυτή είναι μια πραγματικότητα. Αυτό λοιπόν είναι το μεγάλο πρόβλημα. Η συλλογική και κοινωνική παρέμβαση του δημοσιογράφου, εάν σχηματοποιηθεί ως πρέπει, προκειμένου να εντοπίσει αυτούς τους μηχανισμούς, εάν λειτουργεί μέσα στα πλαίσια της νομιμότητας και ταυτόχρονα τους σφυροκοπά προκειμένου να τους ανοίξει, μπορεί να δημιουργήσει δυνατότητες και προοπτικές ριζικής αλλαγής του υφιστάμενου πλαισίου.

ΠτΘ: Σε πρόσφατη εκδήλωση που έγινε στην Αθήνα η κ. Ντόρα Μπακογιάννη είπε το mea culpa, το νόμο της κυβέρνησης Μητσοτάκη για την απαγόρευση δημοσιεύσεων των προκηρύξεων της 17 Νοέμβρη που τελικώς οδήγησε στη φυλακή άλλους κι όχι τη 17 Νοέμβρη.

Ν.Κ.: Νομίζω ότι η αυτοκριτική είναι καλό πράγμα, εάν φυσικά οδηγεί σε αλλαγή στάσης στην πολιτική πρακτική. Εάν η αυτοκριτική γίνεται για δημαγωγία, για μικροπολιτική και λαϊκισμό, τότε πρέπει να απορρίπτεται. Και νομίζω ότι αυτή η δήλωση της κας Μπακογιάννη είχε αυτή την αντίληψη. Την ακούσαμε και στο Συνέδριο από ένα δημοσιογράφο μεγάλης εφημερίδας ο οποίος δήλωσε ευθαρσώς ότι υπήρξε μηχανισμός opinion maker. Αυτό όμως δείχνει ότι το να κάνεις αυτοκριτική είναι εύκολο πράγμα, αλλά απέχει πολύ από το να αλλάξεις και να γίνεις αχυράνθρωπος, αυτόνομος λειτουργός της δημοσιογραφίας.

ΠτΘ: Εκτιμάτε ότι το νέο Ραδιοτηλεοπτικό Συμβούλιο, έστω και με αυτή τη σημερινή μορφή, θα μπορέσει τελικά να παρέμβει;

Ν.Κ.: Νομίζω ότι η πορεία της συγκρότησης των ανεξάρτητων διοικητικών αρχών και βεβαίως του κορυφαίου της οργάνου, που είναι το ΕΣΡ, είναι μια πορεία δύσκολη, βασανιστική και συνδυάζεται με την κάλυψη των δημοκρατικών ελλειμμάτων μιας χώρας, μιας περιφερειακής ολοκλήρωσης όπως είναι η Ευρώπη και πάει λέγοντας. Δεν μπορεί από μόνη της η συγκρότηση του ΕΣΡ να τα αντιμετωπίσει, εάν δεν καλυφθούν όλα τα δημοκρατικά ελλείμματα σε επίπεδο εσωτερικής δημοκρατίας, σε επίπεδο οικονομικής δημοκρατίας, σε επίπεδο κοινωνικής δημοκρατίας, αν δεν υπάρξει υπεύθυνος ενημερωμένος πολίτης, αν δεν υπάρξουν κινήματα. Η Ελλάδα για παράδειγμα είναι η μόνη χώρα που δεν έχει κίνημα καταναλωτών -χρηστών ραδιοτηλεόρασης, το οποίο θα μπορούσε να απορρίψει τα τηλεοπτικά σκουπίδια. Έχουμε ένα, δύο παραδείγματα τα οποία έφεραν αποτέλεσμα. Όταν σε έναν αγώνα μπάσκετ της Εθνικής ο εκδότης δεν σεβάστηκε το κοινό, παρεμβαίνοντας με διαφημίσεις προκλητικά, ακόμα και στην ώρα των κρίσιμων ενεργειών, μαζεύτηκαν έξω από το κανάλι 500 φίλαθλοι και ταρακούνησαν το κανάλι και από τότε δεν ξανάκανε τέτοια παρέμβαση. Άρα λοιπόν καταλαβαίνετε τι δυνατότητες υπάρχουν. Δεν μπορεί μόνος ο θεσμός, αλλά απαιτείται συνδυασμός θεσμού και κοινωνίας σε ένα πλαίσιο δημιουργικό και κυρίως παρεμβατικό για να αλλάξουν τα πράγματα. Το ΕΣΡ στην Ελλάδα δεν αντιμετωπίζεται ως ανεξάρτητη διοικητική αρχή, αλλά ως αρχή διοικητική, παρά τα όσα έχουν μπει στο σύνταγμα, παρά τα όσα έχουν γίνει. Διότι μια ανεξάρτητη διοικητική αρχή δεν είναι μόνο στο νόμο, στα χαρτιά, θέλει επιστημονικό προσωπικό, θέλει συναίνεση από την κοινωνία. Παράδειγμα, με βάση την διακομματική απόφαση ορίστηκε το καινούριο συμβούλιο ομοφώνως, όπως είπε ο Πρόεδρος της Βουλής κ. Κακλαμάνης και την επομένη έκλεισε τις κουρτίνες της αδιαφάνειας αποφασίζοντας να μην ενημερώνει τους δημοσιογράφους. Αυτό είναι ένα βασικό πλήγμα και οδηγεί σε αποτυχία από τη μέρα της γέννησής του. Χωρίς διαφάνεια, χωρίς συναίνεση της κοινωνίας των πολιτών, οι διοικητικές ανεξάρτητες αρχές δεν υποστηρίζονται. Οι ανεξάρτητες διοικητικές αρχές έχουν ένα διττό ρόλο. Από τη μια ρυθμίζουν επιχειρήσεις για να αναπτύσσονται, να ανοίγουν δρόμους για θεσμικές αναδιοργανώσεις, για νομικές εγγυήσεις και από την άλλη να φτιάχνουν ένα δάπεδο κάτω από το οποίο να διασφαλίζεται η νομιμότητα, η διαφάνεια και η ποιότητα. Στην Ελλάδα, λοιπόν αυτά τα τρία παρά τη σωρεία νόμων που έχουν γίνει με εκκίνηση το νόμο του Βενιζέλου και όσους μέχρι σήμερα έχουν ψηφιστεί από τη Βουλή, και η διαφάνεια και η νομιμότητα και η ποιότητα δεν έχουν εξασφαλιστεί. Και ήδη 15 χρόνια μετά την έκρηξη της απελευθέρωσης των μέσων στην Ελλάδα είμαστε σε συνθήκες μη νομιμότητας, συνθήκες μη ποιότητας και σε συνθήκες μη διαφάνειας. Καταλαβαίνετε πόσο δύσκολος και βασανιστικός είναι αυτός ο ρόλος.

ΠτΘ: Σας ευχαριστώ πολύ.

Ν.Κ.: Κι εγώ σας ευχαριστώ.

Α.Π. – Σ.Σ.

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.