Περπατουν αρκετα τα παιδια της Ροδοπης;

Κατά το σχολικό έτος 2011-2012, πραγματοποιήθηκε στο νομό Ροδόπης, έρευνα η οποία προσδιόρισε τη βηματομετρική φυσική δραστηριότητα παιδιών 1ης σχολικής ηλικίας σε τρεις διαφορετικές εποχές. Με τον όρο βηματομετρική φυσική δραστηριότητα ορίζεται ο συνολικός αριθμός τον βημάτων που πραγματοποιείται στο διάστημα της μιας ημέρας. Παρά τη σημαντικότητα της μελέτης της φυσικής δραστηριότητας στην 1η σχολική ηλικία, ο αριθμός των σχετικών ερευνών στον ελλαδικό χώρο είναι ιδιαίτερα περιορισμένος. Βάσει της ανασκόπησης της βιβλιογραφίας, η παρούσα μελέτη αποτελεί την 1η μελέτη, όχι μόνο στο νομό Ροδόπης αλλά σε όλο τον ελλαδικό χώρο που ερευνά τη μεταβολή της βηματομετρικής φυσικής δραστηριότητας στην 1η σχολική ηλικία και σε τρεις διαφορετικές εποχές. Λαμβάνοντας υπόψη τα προαναφερθέντα, διαπιστώνεται η σπουδαιότητα της μελέτης της καταγραφής της φυσικής δραστηριότητας παιδιών 1ης σχολικής ηλικίας στο νομό Ροδόπης. Μέσα από τα τελικά ευρήματα της παρούσας μελέτης θα ενισχυθεί η πληροφόρηση για αυτή την ηλικία, διαμορφώνοντας έτσι μια πληρέστερη εικόνα της φυσικής δραστηριότητας των παιδιών 1ης σχολικής ηλικίας στην Ελλάδα. Τα αποτελέσματα δεν αφορούν μόνο την ερευνητική κοινότητα αλλά μπορούν να αποτελέσουν χρήσιμο εργαλείο στα “χέρια” των παιδαγωγών ή των καθηγητών φυσικής αγωγής καθώς και των γονέων με σκοπό την βελτιστοποίηση της φυσικής δραστηριότητας των παιδιών. Σκοπός λοιπόν της παρούσας έρευνας ήταν να μελετήσει τη μεταβολή της βηματομετρικής φυσικής δραστηριότητας παιδιών κατά τη διάρκεια της 1ης σχολικής ηλικίας του νομού Ροδόπης.
 
Η έρευνα αυτή, σχεδιάστηκε από τον Αναπληρωτή Καθηγητή του ΔΠΘ, κ. Αντώνιο Καμπά, την Καθηγήτρια του ΔΠΘ, κ. Μαρία Μιχαλοπούλου, τον Αναπληρωτή Καθηγητή, κ. Νικόλαο Αγγελούση και υλοποιήθηκε από τη Διδάκτορα του ΔΠΘ-ΤΕΦΑΑ, κ. Δήμητρα Γιαννακίδου ενώ έχει συγχρηματοδοτηθεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση (Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο – ΕΚΤ) και από εθνικούς πόρους μέσω του Επιχειρησιακού Προγράμματος «Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση» του Εθνικού Στρατηγικού Πλαισίου Αναφοράς (ΕΣΠΑ) – Ερευνητικό Χρηματοδοτούμενο Έργο: Ηράκλειτος ΙΙ. Επένδυση στην κοινωνία της γνώσης μέσω του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου.

Η πρώτη μέτρηση πραγματοποιήθηκε το Νοέμβριο του 2011, η δεύτερη τον Ιανουάριο του 2012 και η τρίτη το Μάιο του 2012. Στην έρευνα συμμετείχαν 324 παιδιά προσχολικής ηλικίας, τα οποία φοιτούσαν σε δημόσια νηπιαγωγεία του νομού Ροδόπης, εκ των οποίων 156 αγόρια και 168 κορίτσια. Για την υλοποίηση της έρευνας στα νηπιαγωγεία του νομού Ροδόπης εγκρίθηκε η διεξαγωγή της έρευνας υπό αριθμόν 132772/Γ2/22-11-07, από το Τμήμα Ερευνών Τεκμηρίωσης και Εκπαίδευσης Τεχνολογίας του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου του Υπουργείου Παιδείας, δια Βίου Μάθησης και Θρησκευμάτων. Οι συμμετέχοντες συμμετείχαν στην έρευνα εθελοντικά αφού πρώτα ενημερώθηκαν για τις λεπτομέρειες οι κηδεμόνες τους. Η διαδικασία περιελάμβανε την καταγραφή της βηματομετρικής φυσικής δραστηριότητας των παιδιών του νομού Ροδόπης για το διάστημα της μιας εβδομάδος με τη χρήση του βηματομέτρου OMRON HJ-720-E2IT.

Πλεονεκτήματα ενός φυσικά δραστήριου τρόπου ζωής – Μειονεκτήματα λόγω έλλειψης φυσικής δραστηριότητας

Ως φυσική δραστηριότητα ορίζεται η κάθε κίνηση του σώματος η οποία πραγματοποιείται από τους σκελετικούς μύες και έχει ως αποτέλεσμα την κατανάλωση ενέργειας. Τα πλεονεκτήματα που απορρέουν από ένα δραστήριο τρόπο ζωής είναι πολλά και αναγνωρίζονται ακόμα και σε νεαρές ηλικίες, όχι μόνο στη σωματική αλλά στη κοινωνική και ψυχολογική υγεία. Οι οδηγίες για φυσική δραστηριότητα του δημόσιου οργανισμού υγείας προτείνουν συγκεκριμένες ποσότητες για παιδιά σε μονάδες χρόνου αλλά και σε βήματα. Η μείωση της φυσικής δραστηριότητας αλλά και η αύξηση του καθιστικού τρόπου ζωής, συσχετίζονται δραματικά με την αύξηση της παιδικής παχυσαρκίας, η οποία μπορεί να προκαλέσει υπέρταση, διαβήτη τύπου 2, κακή ψυχοκοινωνική συμπεριφορά, πρώιμη αρτηριοσκλήρυνση, αυξάνοντας έτσι τις πιθανότητες για παρουσίαση παχυσαρκίας ακόμα και στην ενήλικη ζωή.
 
Η ορθή ερμηνεία των βημάτων ανά ημέρα σε συνδυασμό με τα ευεργετικά οφέλη στην υγεία απαιτεί τη δημιουργία κατάλληλων προτεινόμενων οδηγιών βασιζόμενες στα δεδομένα των βηματομέτρων. Παρόλο που η επιστημονική κοινότητα δείχνει να έχει αποδεχθεί ότι ο αριθμός των 10.000 βημάτων ανά ημέρα έχει ευεργετικά αποτελέσματα, αναδυόμενα δεδομένα αποδεικνύουν ότι πιθανόν ο συγκεκριμένος αριθμός να είναι μικρός ώστε να προκαλέσει σημαντικά οφέλη στην υγεία των παιδιών και ταυτόχρονα να βοηθήσει στη μείωση των ποσοστών των υπέρβαρων και παχύσαρκων παιδιών.

Έχει παρατηρηθεί ότι τα επίπεδα της φυσικής δραστηριότητας των παιδιών αλλάζουν ραγδαία κατά την πρώτη δεκαετία της ζωής τους. Παρόλα αυτά, τα στοιχεία για την ποσότητα αλλά και την κατεύθυνση των αλλαγών της φυσικής δραστηριότητας σε νεαρά παιδιά είναι διφορούμενα. Ενώ κάποιες διαχρονικές μελέτες παρατήρησαν αύξηση των επιπέδων της φυσικής δραστηριότητας από την ηλικία των τριών ετών στα πέντε έτη, κάποιες άλλες κατέγραψαν μείωση μεταξύ των τριών ετών με την ηλικία των τεσσάρων και πέντε ετών και τέλος, παρουσιάστηκε στατιστικά σημαντικά λιγότερη φυσική δραστηριότητα στην πρώτη τάξη του δημοτικού (6,7 ετών) από ό,τι στην προσχολική ηλικία (5,7 ετών). Αυτή η έλλειψη ομοφωνίας ως προς την επίδραση της αύξησης της ηλικίας στην αντικειμενικά καταγεγραμμένη φυσική δραστηριότητα σε νεαρά παιδιά, περιπλέκεται ακόμη περισσότερο από τα ευρήματα που υποστηρίζουν ότι η εποχή της καταγραφής της φυσικής δραστηριότητας δεν είναι ξεκάθαρο κατά πόσο επηρεάζει στην ηλικία των έξι ετών και κάτω. Δυστυχώς υπάρχει έλλειψη σε μελέτες που να ερευνούν την εποχιακή διακύμανση της φυσικής δραστηριότητας παιδιών στην Ευρώπη. Εάν η φυσική δραστηριότητα ποικίλει ανά εποχή, πιθανόν τα παιδιά να χάνουν τα πλεονεκτήματα τα οποία συσχετίζονται με το δραστήριο τρόπο ζωής όταν αυτή μειώνεται.

Η επίδραση των καιρικών συνθηκών στη διακύμανση της φυσικής δραστηριότητας

Υψηλές ή χαμηλές θερμοκρασίες, βροχή, χιόνι ή άνεμος πιθανόν να συμβάλουν στη μείωση της διάθεσης για υπαίθριες δραστηριότητες. Επιπρόσθετα, η επιρροή των καιρικών συνθηκών πιθανόν αλληλεπιδρά όχι μόνο με την ηλικία, αλλά και με προϋπάρχουσες ασθένειες όπως είναι το άσθμα με αποτέλεσμα να επιδεινώνει τις επιπτώσεις στη φυσική δραστηριότητα. Οι καιρικές συνθήκες φυσικά και δεν αλλάζουν, αλλά η γνώση στο πώς οι καιρικές συνθήκες επηρεάζουν τη φυσική δραστηριότητα μπορούν να βοηθήσουν τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής και τους υπεύθυνους υγειονομικής περίθαλψης στη δημιουργία ή τη προσαρμογή συστάσεων για την άμβλυνση των συνεπειών της μειωμένης φυσικής δραστηριότητας.

Διαφορές μεταξύ φύλου και εποχών στη φυσική δραστηριότητα των παιδιών στο ν. Ροδόπης
 
Στην παρούσα μελέτη διαπιστώθηκαν ότι τα αγόρια το νομού Ροδόπης κατέγραψαν στατιστικά σημαντικά υψηλότερη βηματομετρική φυσική δραστηριότητα από τα κορίτσια τις καθημερινές αλλά και στη συνολική βηματομετρική φυσική δραστηριότητα των 7 ημερών μεταξύ και των τριών εποχών μέτρησης, καθώς και στη βηματομετρική φυσική δραστηριότητα του Σαββατοκύριακου μεταξύ της μέτρησης κατά την άνοιξη με την μέτρηση το φθινόπωρο και το χειμώνα. Προηγούμενες έρευνες κατέληξαν στο ότι η βηματομετρική φυσική δραστηριότητα παρουσιάζεται περίπου 1000-2000 βήματα ανά ημέρα χαμηλότερη κατά τη διάρκεια του φθινοπώρου και του χειμώνα σε σχέση με τις τιμές που παρατηρούνται την άνοιξη και το καλοκαίρι, συμπέρασμα το οποίο έρχεται σε απόλυτη συμφωνία με τα αποτελέσματα της παρούσας έρευνας και για τα δύο φύλα. Τα αγόρια και κορίτσια του νομού Ροδόπης παρουσίασαν το χειμώνα μείωση στη φυσική τους δραστηριότητα, παρουσιάζοντας περίπου 2800 βήματα ανά ημέρα λιγότερα σε σχέση με τη μέτρηση που πραγματοποιήθηκε την άνοιξη. Αυτή η εποχιακή διακύμανση είναι μετρήσιμη και μπορεί να ποσοτικοποιηθεί σε περίπου 10 με 20 λεπτά έντονης καθημερινής φυσικής δραστηριότητας. Η αύξηση της θερμοκρασίας κατά την άνοιξη συσχετίστηκε με αύξηση της φυσικής δραστηριότητας το Σαββατοκύριακο και στα δύο φύλα, η οποία άγγιξε τα 3530 βήματα την ημέρα για τα αγόρια και τα 4567 βήματα την ημέρα για τα κορίτσια.

Επιτακτική η αύξηση της φυσικής δραστηριότητας κατά την διάρκεια της 1ης σχολικής ηλικίας
 
Τέλος, προηγούμενες μελέτες κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι οι δυσμενείς καιρικές συνθήκες (χαμηλή θερμοκρασία, χιόνι, υψηλοί άνεμοι, καταιγίδες) επηρεάζουν έντονα τη βηματομετρική καταγραφή της φυσικής δραστηριότητας στους ενήλικες. Στα παιδιά, η αύξηση της βηματομετρικής φυσικής δραστηριότητας τους καλοκαιρινούς μήνες, πιθανόν να ευθύνεται λόγω του μη δομημένου παιχνιδιού. Παρόλο που η φυσική δραστηριότητα παρουσιάζεται χαμηλότερη κατά τη διάρκεια του χειμώνα και αυξάνεται στη διάρκεια των πιο θερμών μηνών, η αύξηση στους θερμούς μήνες φαίνεται ότι δεν αποζημιώνει τη μείωση που παρουσιάζεται τους χειμερινούς μήνες με αποτέλεσμα τη μείωση κατά 7% της φυσικής δραστηριότητας ανά έτος.

Συμπερασματικά τα παιδιά 1ης σχολικής ηλικίας του νομού Ροδόπης ικανοποιούν το κριτήριο των 10.000 βημάτων ανά ημέρα μόνο κατά την περίοδο της άνοιξης, παρουσιάζοντας χαμηλή βηματομετρική φυσική δραστηριότητα κατά τους φθινοπωρινούς και χειμερινούς μήνες, κρούοντας έτσι τον κώδωνα του κινδύνου σε γονείς και εκπαιδευτικούς για την εύρεση τρόπων αύξησης της φυσικής δραστηριότητας των παιδιών κατά τη διάρκεια του σχολικού έτους.

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.