Πασχαλης Αγγελιδης: «Η τεχνη ειναι η μονη ζεστη αγκαλια για τον ανθρωπο…»

Με τον ζωγράφο Πασχάλη Αγγελίδη συνομιλεί σήμερα ο «Παρατηρητής της Θράκης».

Με τον Θρακιώτη Πασχάλη Αγγελίδη που είναι για λίγες ημέρες ξανά κοντά μας, με αφορμή την έκθεση ζωγραφικής, που διοργανώνεται στο πλαίσιο των ογδοηκοστών τρίτων «Ελευθερίων» της πόλης μας, στην αίθουσα εκθέσεων του Ιδρύματος Νικολάου Παπανικολάου…

Μια έκθεση που μας παρείχε αφορμή να μιλήσουμε τώρα πια που η γενιά μας ωρίμασε για τις σχέσεις της με την εξουσία, αλλά και την αξία της ιστορίας, τη φθορά και το θάνατο, τη μοναχικότητα, αλλά και τη ζεστή αγκαλιά του πολιτισμού…

ΠτΘ: Ξανά στην Κομοτηνή. Συναισθήματα; Συγκίνηση, αγάπη, τρυφερότητα, μνήμες, νοσταλγία;

Α.Π.: Έχω φίλους ζωής εδώ. Με αγαπούν και τους αγαπώ. Η Κομοτηνή έτσι και αλλιώς είναι το σπίτι μου, άσχετα αν εγώ παραμένω περιπλανώμενος από τα δώδεκά μου χρόνια. Όταν επιστρέφω εδώ νιώθω ότι είμαι πάλι στο σπίτι μου, πάλι σε δικούς μου ανθρώπους κοντά. Λείπω δώδεκα χρόνια, το εργαστήριό μου βρίσκεται μόνιμα στο Πήλιο, στην Μακρινίτσα και στο Βόλο, αλλά δέθηκα πολύ λίγο με τον εκεί τόπο. Το δέσιμό μου είναι εδώ, γιατί εδώ ουσιαστικά ξεκίνησε το έργο μου. Είναι μια μεγάλη ιστορία, ένας κύκλος που κλείνει σήμερα. Γι΄ αυτό αυτή η έκθεση δεν είναι τυχαία, καθόλου τυχαία. Ήταν εξάλλου προγραμματισμένη από πολλά πολλά χρόνια πριν.

ΠτΘ: Λιμάνι είναι τελικά και ο τόπος, με την έννοια των ανθρώπων που τον συνθέτουν κάθε φορά, ή και η ίδια η τέχνη;

Α.Π.: Όχι, για μένα είναι οι άνθρωποι, είναι η μόνη πόλη που έχω αρκετούς φίλους καρδιάς, κάτι περισσότερο από φίλους. Τα συναισθήματα δεν εξηγούνται και είναι η πόλη, η Κομοτηνή, λιμάνι που έγινε η αρχή όλης της πορείας μου. Και επειδή τώρα κλείνει ένας κύκλος, έπρεπε να γίνει αυτή η έκθεση.

ΠτΘ: Ποιος είναι ο καινούργιος κύκλος ζωής που ανοίγει;

Α.Π.: Η ζωή μου δεν αλλάζει, αλλάζει στην πορεία της η διακίνηση της τέχνης. Όχι της τέχνης καθ΄ αυτής. Επειδή μεγάλωσα πια, ήρθε και η στιγμή που ο χρόνος ωρίμασε μαζί με το έργο μου, αλλά και εγώ ο ίδιος ωρίμασα. Υπογράφω ένα συμβόλαιο, έγινα αποδεκτός από το καλλιτεχνικό σύστημα της παγκόσμιας θα έλεγα εμπορίας και έχω υπογράψει ήδη ένα συμβόλαιο με τον οίκο Μιχαλαριά, για όλο τον κόσμο, από το 2004 ουσιαστικά. Ήδη έχει ξεκινήσει η συνεργασία, η τελευταία έκθεση διοργανώθηκε στην Αθήνα. Παρουσιάστηκε στις 8 του μηνός και έχω δικαίωμα για άλλες δύο εκθέσεις στην περιφέρεια. Ξεκινάω από το 2004 με τον Σταύρο Μιχαλαριά και τουλάχιστον για 3-4 χρόνια, είμαι δεσμευμένος μαζί του να κάνει αυτός την διακίνηση των έργων μου. Εγώ θα παράγω μόνο.

ΠτΘ: Ομιλήσατε για ένταξη στο παγκόσμιο σύστημα εμπορίας. Μεγαλώσαμε πια και μεγαλώσατε και ως καλλιτέχνης. Τα αποσαφηνίσαμε πια τα συστήματα εξουσίας και τη λειτουργία τους…Τα απενοχοποιήσαμε, για να θυμηθούμε λίγο και τους λόγους του Θανάση Νιάρχου στην παρουσίαση του βιβλίου του Σεραφείμ Φυντανίδη, περί του εξουσιαστικού λόγου των δημοσιογράφων…

Α.Π.: Συμβαίνει αυτό στα 50 με 60 για έναν καλλιτέχνη. Έχει πλέον ωριμάσει, έχει κατασταλάξει, ξέρει τι θέλει, έχει μάθει τις τεχνικές του, έχει κατακτήσει τα μέσα, την τεχνική του, άρα παράγει περισσότερο, πιο εύκολα, πιο συνειδητά και πιο συνειδητά βγάζει τα συναισθήματά του έξω, με όποια μορφή τέχνης και αν ασχολείται. Πραγματικότητα, που αφορά στην ηλικία μας. Το είχα γράψει αυτό, εάν θυμάστε καλά σ΄ ένα μικρό κείμενο το 1995 για το θεατρικό έργο «Τύμπανα, τρομπέτα και κόκκινα κουφέτα» του Γιάννη Ξανθούλη, στο οποίο είχα κάνει τα σκηνικά και εκεί έγραψα, υπάρχει ένα σημείωμα δικό μου, που αναφέρεται πάνω ακριβώς σ΄ αυτό. Οι συνομήλικοί μας είναι πλέον στην εξουσία, άρα είμαστε και εμείς μαζί στην εξουσία, συμβαδίζουμε με την εξουσία.

ΠτΘ: Αυτό το συμβόλαιο με το Σταύρο Μιχαλαριά σημαίνει ότι αυτός θα έχει και επίδραση στη θεματολογία σας ή το ύφος ή είστε ελεύθερος να δημιουργείτε ό,τι θέλετε;

Α.Π.: Όχι, ένας έξυπνος μάνατζερ είναι όπως ένας έξυπνος σκηνοθέτης. Θα μου πάρει το καλύτερο ζουμί που μπορώ να βγάλω, είναι όπως η καλή πορτοκαλάδα. Και για να πάρεις το καλύτερο από έναν καλλιτέχνη πρέπει να τον αφήσεις να σου δώσει το καλύτερο. Ο Σταύρος Μιχαλαριάς, που είναι ζωγράφος, έχει κάνει σημαντικές σπουδές ζωγραφικής, είναι καταξιωμένος συντηρητής, ξέρει ιστορία τέχνης, διαλέγει κυρίως καλλιτέχνες με προσωπική γραφή, γιατί αυτοί τον ενδιαφέρουν. Εάν είναι να επεμβαίνει στο έργο, θα ζωγράφιζε ο ίδιος.

ΠτΘ: Σκοπεύετε να συνεχίσετε τη σειρά με τα ερωτικά, δείγμα της οποίας για πρώτη φορά απολαμβάνουμε σε τούτη την έκθεση; Απ’ ότι μας έχετε πει τα έργα αυτής της σειράς έγιναν ανάρπαστα, λέτε επειδή ξεφεύγετε από τα μοτίβα της μοναξιάς;

Α.Π.: Πάλι είναι μοναχικό το θέμα, στον έρωτα είμαστε μόνοι και ας είμαστε και με κάποιον άλλον παρέα.

ΠτΘ: Αυτό είναι το επόμενο νήμα της δουλειάς σας;

Α.Π.: Όχι, δεν είναι το επόμενο. Τα τελευταία τέσσερα χρόνια εξάλλου έχουν γίνει πολλά έργα ερωτικά και μεγάλων διαστάσεων. Απλώς δεν είναι στην κατοχή μου.

ΠτΘ: Στα έργα σας αποτυπώνετε την τραγικότητα της ανθρώπινης ύπαρξης, το πεπερασμένο, το φθαρτόν, τη μοναχικότητα, τον εγκλωβισμό στο χρόνο… Αυτή η θέαση των πραγμάτων έχει να κάνει και με την ωριμότητα πλέον την δική σας ως ανθρώπου και καλλιτέχνη;

Α.Π.: Εγώ πιστεύω στον αγώνα και την αγωνία με το χρόνο από πολλά χρόνια πριν. Είχα κατανοήσει το θετικό και το αρνητικόν της υποστάσεώς του, από τα 25-26 μου χρόνια…Τα θετικά, το πέρασμα του χρόνου ως ιστορία, ως πείρα ζωής, ως υλικό προς επεξεργασία και αφομοίωση, ως διαχρονία…, ως υλικό που εμπεριέχει τις απαντήσεις…

ΠτΘ: Στην έκθεση που έχετε ετοιμάσει στην αίθουσα εκθέσεων του Ιδρύματος Νικολάου Παπανικολάου εκθέτετε κιλίμια για πρώτη φορά, μια θεματική που σας προέκυψε μετά από τον πόλεμο στη Γιουγκοσλαβία και επειδή οι τίτλοι στα έργα σας λειτουργούν ως σχόλια, κάποιος συμπεραίνει ότι τα κιλίμια αφορούν μια προσέγγισή σας στη νεότερη παράδοση, όχι πλέον την αρχαιοελληνική, αλλά τη λαϊκή παράδοση όχι μόνον τη δική μας αλλά την κοινή βαλκανική, την παράδοση της ανατολής…

Α.Π.: Είναι κιλίμια από την Μ. Ασία, την Καππαδοκία, την Μεσοποταμία. Έχω ζωγραφίσει κομμάτια από την Μεσοποταμία, το Ισραήλ, την Τυνησία.

ΠτΘ: Το κιλίμι κουβαλάει μιαν ολόκληρη παράδοση πίσω του, θεωρείται τέχνη. Πάλι λοιπόν στραφήκατε στο χρόνο, στην ιστορία…

Α.Π.: Είναι τέχνη από την αρχαιότητα ακόμη, υφαντό το οποίο χρησιμοποιούνταν από τότε και εξελίχθηκε φτάνοντας μέχρι τις μέρες μας με έμφαση στις χώρες της Ανατολής και του Ισλάμ.

ΠτΘ: Τι συμβαίνει με τις ανθρώπινες φιγούρες στα έργα σας; Είναι πάλι η αίσθηση της μοναξιάς που καλύπτεται από την ζεστασιά του κιλιμιού, του πολιτισμού, της παράδοσης, της τέχνης; Τα κιλίμια σας τυλίγουν, άλλωστε, πρόσωπα μοναχικά…

Α.Π.: Ο πολιτισμός είναι η μόνη ζεστή αγκαλιά για τον άνθρωπο μέχρι να φτάσει στο τέλος του, μέχρι να φύγει, και το μόνο θετικό που αφήνει πίσω του είναι χιλιάδες χρόνια ιστορίας. Γι’ αυτό ο άνθρωπος ασχολείται με τον πολιτισμό, αυτός μένει στην πορεία χιλιάδων χρονών και οι τεχνικές και τεχνολογικές κατακτήσεις. Ο άνθρωπος εξάλλου συνεχίζει ως ύπαρξη να είναι ο ίδιος όπως ήταν και πριν χιλιάδες χρόνια, την εποχή της πέτρας, δεν έχει αλλάξει, συνεχίζει να έχει τις ίδιες φιλοδοξίες για την απόκτηση υλικών αγαθών και για την απόκτηση υλικών αγαθών συνεχίζει να εκμεταλλεύεται τον άνθρωπο και τον εαυτό του. Αυτό βέβαια δεν το έχει καταλάβει, ότι εκμεταλλεύεται και τον εαυτό του, και συνεχίζει το όνειρο μέχρι να φτάσει σε κάποια ηλικία που σηματοδοτείται πλέον το τέλος του. Και έχει χρόνο να το σκεφτεί, κυνηγάει όμως τον υλισμό του, αν και ο υλισμός εμπεριέχει το πνευματικό. Αυτή η αντίληψη εμπεριέχεται στο λαϊκό στίχο, ο λαϊκός, ο ανώνυμος άνθρωπος το έχει αυτό καταλάβει… Η δική μας ζωή επιτρέπει όμως να παρακολουθούμε τα πράγματα, και η τέχνη όταν «οξειδώνεται» και παλιώνει, γίνεται καλύτερη αισθητικά.

Το ίδιο γίνεται και με το υφαντό. Το υφαντό μπορεί να μην παλιώνει, μπορεί να μην φθείρεται τόσο εύκολα το χρώμα, επειδή δεν είναι εκτεθειμένο στις καιρικές συνθήκες όπως ένα γλυπτό, αλλά κουβαλάει τις ιστορίες, τους καημούς, τον πολιτισμό των ανωνύμων ανθρώπων.

ΠτΘ: Αυτή η άποψη για την τέχνη ως μιας από τις σταθερές του πολιτισμού που αξίζει τον κόπο, είναι και απάντηση στα δεδομένα του πολέμου και των πολέμων που γίνονται στο κόσμο;

Α.Π.: Είναι μια κριτική απέναντι σ΄ αυτές τις πολεμικές ή ειρηνικές διαδικασίες. Πώς να εξηγήσεις ότι γίνονται πόλεμοι για την ειρήνη, ότι για να σώσουμε κάποιους πρέπει να τους σκοτώσουμε, να τους φονεύσουμε; Εδώ έγκειται η γελοιότητα του πράγματος, γιατί ξέρουμε ότι μπορούμε με τα μέσα που κατέχουμε σήμερα να βοηθήσουμε όλο τον κόσμο, έχουμε κατακτήσει αυτήν την τεχνογνωσία… Ανήκουμε πλέον στη Δύση, αν όνειρό μας ήταν να γίνουμε Δύση και καλά κάναμε για την οικονομική μας ευημερία. Το ζήτημα είναι, και το απεύχομαι, να μην καταντήσουμε πνευματικά όπως ο δυτικοί.

ΠτΘ: Κάποιες από τις φιγούρες σας μοιάζουν ανδρόγυνες .Γιατί;

Α.Π.: Κατά πλειοψηφία οι φιγούρες μου είναι άνευ φύλου, εκτός από αυτές που φαίνεται το στήθος των γυναικών. Αυτό δεν λέει τίποτα. Το στήθος δεν μπορεί να σου πει το φύλο, δεν έχω ταμπού απέναντι στα φύλα των ανθρώπων. Αν είναι θηλυκό, αν είναι αρσενικό, αν είναι ομοφυλόφιλος, αυτά δεν μ΄ ενδιαφέρουν γιατί εκεί βρίσκεται η σκλαβιά και η ελευθερία του ανθρώπου, στην σεξουαλική του ικανοποίηση και επιλογή. Αυτό επιδίωξε χιλιάδες χρόνια η εκάστοτε εξουσία από την αρχαιότητα μέσω των αρχηγών των θρησκειών. Να μπορούν να ξεχωρίζουν τους ανθρώπους, να τους δημιουργούν ταμπού και να τους βάζουν σε ειδικές κάστες, μειονοτικές. Και ο κόσμος αναγκάζεται να κρύβεται πίσω από τα πορνεία, τα οποία τα έχουν ονομάσει και οίκους, όπως τραπεζικός οίκος, οίκος ανοχής και όλοι οι άλλοι οίκοι. Είναι για να μπορέσουν να ελέγξουν την προσωπικότητα του ανθρώπου, την πνευματική του υπόσταση. Ένας άνθρωπος σεξουαλικά ικανοποιημένος είναι ένας άνθρωπος ικανοποιημένος από τη ζωή και μπορεί να είναι πιο δημιουργικός, δεν αναγκάζεται το βράδυ να πάει στα μπαρ, να πιει ουίσκι ή οτιδήποτε άλλο ή να πάει σε διάφορους οίκους ανοχής ή να ικανοποιήσει το βίτσιο του. Είναι πολύ απλά τα πράγματα και αυτό το ξέρει πολύ καλά η εξουσία, η οποιαδήποτε εξουσία…Αν και η εξουσία είναι μια και θα παραμένει μια για όσο καιρό υπάρχει. Ισως και να πορεύεται μαζί με τον άνθρωπο, δεν ξέρω.

ΠτΘ: Ίσως γιατί ο ελεύθερος και ικανοποιημένος άνθρωπος είναι δυνατός και άρα επικίνδυνος.

Α.Π.: Ο κάθε άνθρωπος είναι επικίνδυνος, αν δεν τον ελέγχεις. Αν δούμε τις θρησκείες, από την αρχαιότητα έως τις σύγχρονες, όλες αναπαράγουν ταμπού στον ερωτικό τομέα. Λένε τώρα για το Ισλάμ, επειδή αυτό γνωρίζουμε, για την καταπίεση του απέναντι στη γυναίκα. Ξεχνάμε την αρχαία ελληνική κοινωνία; Τη γυναίκα που ήταν μόνο για να γεννάει παιδιά και τις εταίρες για να εξυπηρετούν τις ηδονές των αντρών;

ΠτΘ: Σ΄ αυτό το ταξίδι της ζωής, ζωγραφίζετε γιατί; Για να αντιμετωπίσετε το μέγα μυστήριο της ζωής, το θάνατο;

Α.Π.: Όχι, δεν νομίζω. Πάλεψα πολύ για να κατακτήσω τα μέσα μου, μελέτησα πολύ το χώρο της ζωγραφικής, μόνο και μόνο γιατί δεν μπορούσα να κάνω άλλη δουλειά. Στο χώρο της τέχνης μπορώ και να εργάζομαι 24 ώρες το 24ωρο, όσο αντέχει το σώμα μου. Είναι η προσωπική μου ικανοποίηση. Δεν είναι το ζήτημα θανάτου. Κι εγώ, όπως όλος ο κόσμος, δεν θα ήθελα να τελειώσει αυτό το ταξίδι, γιατί το δικό μου ταξίδι ήταν καλό, συνεχίζω να ταξιδεύω ακόμη και δεν θέλω να σταματήσω. Δηλαδή για μένα, ίσως αυτό που λέμε θάνατος, θα ήταν να σταματήσω να ταξιδεύω, να σταματήσω να είμαι ο περιπλανώμενος. Και ο μόνος τρόπος που βρήκα για ιδεατές περιπλανήσεις είναι η τέχνη.

ΠτΘ: Και πώς απαντούν στο ερώτημα αν η τέχνη είναι για να καταπολεμά την θνητότητα, είναι όμως και ένα από τα λίγα μέσα για να ζεις και τη ζωή;

Α.Π.: Υπάρχει σε κάθε καλλιτέχνη η αίσθηση της ματαιότητας, όπως υπάρχει και σε κάθε άνθρωπο. Απλώς στον καλλιτέχνη είναι πιο έντονη, πολύ έντονη. Είναι πρώτα η αποδοχή και μετά η επιδίωξη να μείνει στην ιστορία, να κερδίσει την αθανασία μέσα από την τέχνη. Αυτό μπορώ να το πω προσωπικά σε δέκα χρόνια, αν ζήσω άλλα δέκα χρόνια… Ακόμη όμως μπορώ και ζω τη ζωή. Κάνω, περίπου μπορώ και κάνω αυτά που έκανα προτού δέκα χρόνια…

ΠτΘ: Έχετε εμμονές με τον χρόνο, την ιστορία, τον παρελθόν;

Α.Π.: Και την φθορά κύρια. Η φθορά είναι κυρίαρχη και στο έργο μου και σε μένα και σε όλους μας, η φθορά είναι μέσα στο παιχνίδι.

ΠτΘ: Πώς παντρέψατε τα θηλυκά σας στοιχεία;

Α.Π.: Αγαπώ τις γυναίκες. Οτιδήποτε θηλυκό κυκλοφορεί είναι θεός.

ΠτΘ: Χωρίς να σας σοκάρει;

Α.Π.: Όχι, καθόλου, ίσα –ίσα. Μ’ εμένα και όλη αυτή την ιστορία του θηλυκού συμβαίνει κάτι. Επειδή δεν γνώρισα την μητέρα μου, την έχασα πολύ μικρός, είχα πάντα ανάγκη την τρυφερότητα της μητέρας. Έριξα όμως το βάρος στην τρυφερότητα των γυναικών. Και επειδή μου έλειπε η μητέρα, σεβόμουν και σέβομαι όλες τις γυναίκες.

ΠτΘ: Κύριε Αγγελίδη, ευχαριστούμε όμως για τη συνομιλία και ευχόμαστε καλή επιτυχία στην έκθεσή σας και στο επανιδείν…

Α.Π.: Κι εγώ σας ευχαριστώ…

Τ.Β.-Μ.Α.

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.