Οι Δρομοι του Μεταξιου…καταληγουν στο Σουφλι!

Χτισμένο στο δίδυμο λόφο του Αι – Λια στον Έβρο, σημαντικό εμπορικό και βιοτεχνικό κέντρο στις αρχές του 20ού αιώνα, το Σουφλί είναι γνωστό σε ολόκληρη την Ελλάδα για τα μεταξωτά του και την σηροτροφία. Μπορεί η εκτροφή και η επεξεργασία του μεταξοσκώληκα να μην αποτελούσε την κύρια απασχόληση των Σουφλιωτών, αλλά εποχιακή, άφηνε εντούτοις ένα αξιόλογο εισόδημα στους κατοίκους του. Επιπλέον, το γεγονός ότι η εκτροφή του μεταξοσκώληκα γινόταν αρχικά κυρίως στο σπίτι – που εκτός από τόπο διαμονής αποτελούσε και παραγωγική μονάδα – και το ότι πολλά από αυτά τα σπίτια σώζονται μέχρι σήμερα, είναι ένα χαρακτηριστικό σημείο αναφοράς για τον τόπο, όπως και τα περίφημα μεταξωτά είδη, φημισμένα σε όλη την Ελλάδα.

Σε μια αξιόλογη έκδοση Το Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Σουφλίου με τη στήριξη του Υπουργείου Εθνικής Παιδείας και Θρησκευμάτων παρουσιάζει την ιστορία και την πορεία του μεταξοσκώληκα από την Ανατολή μέχρι τη Δύση και από την αρχαιότητα ως σήμερα. Σήμερα αναδημοσιεύουμε αποσπάσματα από τη έκδοση αυτή, άκρως ενδιαφέροντα και έμπλεα ιστορικών και τεχνικών λεπτομερειών με μεγάλο ενδιαφέρον.

Η ιστορία του μεταξιού χάνεται στα βάθη των αιώνων και είναι συνυφασμένη με κινέζικους μύθους και παραδόσεις. Η πρώτη αναφορά γίνεται το 3000 π.Χ. σε έναν κινέζικο μύθο που λέει ότι ο αυτοκράτορας Φου-Χι, γεννημένος από την ένωση μιας παρθένας με το ουράνιο τόξο, είχε επινοήσει ένα είδος λύρας της οποίας οι είκοσι εφτά χορδές ήταν κατασκευασμένες από μεταξωτές κλωστές. Οι Κινέζοι συγγραφείς μαρτυρούν ότι την τέχνη της εκτροφής του μεταξοσκώληκα και της κατεργασίας του μεταξιού ανακάλυψε συμπτωματικά η αυτοκράτειρα Σι-Λιγκ-Τσι, σύζυγος του Χοάνγκ-Τι, όταν, ενώ έπινε στον κήπο της τσάι, ένα κουκούλι έπεσε μέσα στο βραστό νερό. Στην προσπάθειά της να το βγάλει τράβηξε μια πολύ ανθεκτική κλωστή, την πρώτη κατεργασμένη μεταξωτή κλωστή. Για την ανακάλυψη αυτή κέρδισε την εκτίμηση του λαού της που την ανέβασε στο αξίωμα των θεοτήτων της ουράνιας αυτοκρατορίας, σαν προστάτιδα της σηροτροφίας.

Από τότε ονομάστηκε «θεά της μουριάς και του μεταξιού» και βασιλεύει στον αστερισμό του Σκορπιού, του οποίου τα τέσσερα αστέρια αντιπροσωπεύουν «το σπίτι του μεταξοσκώληκα». Έτσι άρχισε η ανάπτυξη της μεταξουργίας στην Κίνα, τέχνη που έμεινε μυστική για 20 περίπου αιώνες.

Από τον 9ο αιώνα π.Χ. οι Έλληνες άποικοι των πόλεων της Μικράς Ασίας γνώριζαν την ύπαρξη του μεταξιού και των μεταξωτών υφασμάτων, αλλά θεωρούσαν ότι είναι φυτική ίνα. Με τις εκστρατείες του Μ. Αλεξάνδρου (336-323 π.Χ.) το μεταξωτό ύφασμα έγινε γνωστό στην αρχαία Ελλάδα. Ο Μ. Αλέξανδρος μάλιστα έστειλε φούσκες μεταξοσκώληκα στο δάσκαλό του Αριστοτέλη, θέλοντας να μάθει το μυστικό της παραγωγής του μεταξιού, χωρίς όμως αποτέλεσμα. Ο Αριστοτέλης, εξάλλου, ήταν ο πρώτος που διαπίστωσε ότι το μετάξι είναι ζωικό προϊόν κι έκανε λόγο για ένα είδος «σκώληκος μεγάλου», του οποίου περιγράφει τις μεταμορφώσεις, αλλά και τη διαδικασία του τραβήγματος της κλωστής: «Εκ δε τούτου του ζώου και τα βομβύκια αναλύουσι των γυναικών τινές, αναπηνιζόμεναι κάπειτα υφαίνουσι» (Αριστοτέλης, Historia Animalium V.XIX, 551 b).

Μέχρι τον 5ο αιώνα οι Πέρσες έλεγχαν το εμπόριο του μεταξιού της ρωμαϊκής και μετέπειτα βυζαντινής αυτοκρατορίας. Η παράδοση θέλει τη διάδοση της μεταξοκαλλιέργειας, από την Ανατολή στη Δύση, από βυζαντινούς καλόγερους. Σύμφωνα με τον Προκόπιο, οι Έλληνες μοναχοί, με εντολή του Ιουστινιανού, περιηγήθηκαν την Περσία και την Κίνα, μεταδίδοντας τη χριστιανική θρησκεία. Συγχρόνως, όμως, μελετούσαν κάθε τι που είχε σχέση με τον μεταξοσκώληκα. Στο τέλος της περιοδείας τους, το 554 μ.Χ., μετέφεραν κρυφά, μέσα στα ραβδιά τους, αβγά μεταξοσκώληκα και σπόρους μουριάς. Έτσι η σηροτροφία μεταφέρθηκε στην Κωνσταντινούπολη και από εκεί διαδόθηκε πρώτα στην κοντινή Θράκη και μετά στη Μακεδονία, τη Θεσσαλία και την Πελοπόννησο. Όταν η βυζαντινή αυτοκρατορία, μετά τις σταυροφορίες έχασε τη δύναμή της, άρχισε και η παρακμή της σηροτροφίας. Κατά το 14ο αιώνα σταματά η παραγωγή από τα μεγάλα κέντρα υφαντουργίας.

Οι δρόμοι του μεταξιού χρονολογούνται από τον 1ο αιώνα π.Χ. Συνέδεαν την Κίνα με την Ευρώπη διασχίζοντας το κέντρο του ασιατικού οροπεδίου και καλύπτοντας πάνω από 8.000 χλμ.

Το 730 μ.Χ. οι Άραβες μετέφεραν τη σηροτροφία στην Ισπανία και στη Σικελία, αλλά η κυρίως καλλιέργεια παρέμεινε στη βυζαντινή αυτοκρατορία. Από το 16ο αιώνα και μετά η οργάνωση των εργαστηρίων γίνεται βιομηχανική και μετά τον 18ο αιώνα γνωρίζει μια συνεχή τεχνολογική εξέλιξη. Τον 19ο αιώνα το ακατέργαστο μετάξι χρησιμοποιήθηκε για την κατασκευή γυναικείων καλτσών, δημιουργώντας έτσι τον χρυσό αιώνα της μεταξοβιομηχανίας.

Στην Ελλάδα μέχρι τα τέλη του 19ου αιώνα μόνο οικοτεχνίες υπήρχαν στις σηροτροφικές περιοχές. Γύρω στα 1900 εμφανίζονται τα πρώτα νηματουργεία και υφαντήρια στην Αθήνα, στο Βόλο και κυρίως στο Σουφλί. Το Σουφλί μέχρι το 1870 δεν περιλαμβάνεται στα σημαντικότερα σηροτροφικά κέντρα της περιοχής. Όμως στις αρχές της δεκαετίας του 1880 εμφανίζεται, σύμφωνα με έγγραφα του ελληνικού προξενείου της Αδριανούπολης, ως σημαντικό σηροτροφικό κέντρο, που παράγει μόνο του το 40% των χλωρών κουκουλιών της περιοχής του βιλαετίου της Αδριανούπολης. Έτσι, στις αρχές του 20ού αιώνα χτίζονται στο Σουφλί οργανωμένες μονάδες – εργοστάσια επεξεργασίας μεταξιού, που απασχολούν αρκετές εργάτριες και εργάτες.

Α.Χ.

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.