Ο λογος για τα Μουσεια – Με αφορμη τη Διεθνη Ημερα Μουσειων

Διεθνής Ημέρα μουσείων χθες και οι χώροι που φιλοξενούν την ιστορία των τόπων και των λαών ήταν ανοιχτοί στο κοινό με ελεύθερη είσοδο.

Mε αφορμή τον εορτασμό της Διεθνούς Ημέρας Μουσείων το Εθνολογικό Μουσείο Θράκης διοργάνωσε στις 18 Μαΐου βιωματικό εργαστήριο με τίτλο «Παίζοντας μεσ’ το Μουσείο» για εκπαιδευτικούς της Α/θμιας Εκπαίδευσης Ν. Ροδόπης.

Αύριο άλλη μια εκδήλωση είναι προγραμματισμένη από τον Μορφωτικό Όμιλο Κομοτηνής, και ώρα 8.30 μ.μ. στην αίθουσα ομιλιών του νέου Λαογραφικού Μουσείου του Ομίλου και αφορά ομιλία της ιδρύτριας του Εθνολογικού Μουσείου Θράκης, Αγγελικής Γιαννακίδου, με θέμα «Διαφύλαξη, διαχείριση και προβολή του πολιτισμού της Θράκης».

Με κείμενό της η κ. Αγγελική Γιαννακίδου δίνει το δικό της στίγμα για την ημέρα αυτή των μουσείων επιχειρεί να δει την ξεχωριστή αυτή ημέρα μέσα από το πρίσμα της κρίσης, που όπως δηλώνει είναι «ηθική και πολιτιστική» εκτός από οικονομική. «Τα Μουσεία δεν πορεύονται ανάμεσα στο φαντασμαγορικό και το πολιτικώς ορθό, ανάμεσα στο χλιδάτο ψέμα και την κοινωνική υποκρισία, τα μουσεία είναι χώροι που σηματοδοτούν τις αλήθειες του κόσμου». Με οξυδέρκεια και απόλυτη επίγνωση των καιρών και των ανθρώπων η κ. Γιαννακίδου μιλά για τον ιδανικό τρόπο οργάνωσης και λειτουργίας των μουσείων και δη στην περιφέρεια και για εκθέματα που είναι εδώ «για να διαφυλάξουν τη μνήμη, να αποκαλύψουν να αποδομήσουν, και να αναδομήσουν την αλήθεια… τη γνώση, τη σκέψη τη δημιουργία… να ξαναδούν οι άνθρωποι τη σχέση τους με το χώρο και το χρόνο, να ενισχυθεί η ιστορική η κοινωνική και πολιτική τους συνείδηση»…

Αναστασία Χατζηνικολάου

Σήμερα που βιώνουμε την παγκόσμια χρηματοοικονομική κρίση με τον χειρότερο τρόπο, η παγκόσμια ημέρα των μουσείων, περισσότερο από κάθε άλλη φορά έχει μεγαλύτερη σημασία καθώς η οικονομική κρίση είναι ηθική και πολιτιστική. Ο πολιτισμός συνδέεται με την αισθητική, την ιδεολογία, τις νοοτροπίες και τα στερεότυπα μιας κοινωνίας, τις αντοχές και ανοχές της, τη σχέση της με το χώρο και το χρόνο τη σχέση και στάση του κάθε ενός απέναντι στο σύνολο. Από την άλλη πλευρά η ανάγκη και η προσπάθεια για πλουτισμό, που βέβαια ανέκαθεν διέτρεχε τη ζωή και τις κοινωνίες μας, σήμερα που ζούμε τον «μονοθεϊσμό της αγοράς» κατά τον Γκαροντί, έχει αναγορευθεί στο υπέρτατο μέτρο επιτυχίας και κύρους. Ο μονόδρομος της κατανάλωσης διαμόρφωσε, με την δική μας συμμετοχή, την καθημερινότητά μας, την έκφραση μας, τη σχέση μας με τους άλλους και με τον εαυτό μας, όλα όσα δηλαδή χαρακτηρίζουν και προσδιορίζουν, τη φυσιογνωμία, την εξέλιξη μιας κοινωνίας, την ιστορία της, όλα αυτά που ονομάζουμε πολιτισμό.

Αυτό όμως που συνιστά την πεμπτουσία του πολιτισμού, είναι η καλλιέργεια της γνώσης, και της ψυχής, η καλλιέργεια της προσωπικότητας του πολίτη μέσα από υποχρεώσεις και δικαιώματα μέσα από ιδανικά και αξίες ώστε αυτός να γίνει ένας ευαίσθητος, υπεύθυνος και ενεργός πολίτης. Επιπρόσθετα, σε μια εποχή όπου με πρόσχημα την ελευθερία της αγοράς και την ανταγωνιστικότητα, προωθήθηκε μια γενικευμένη εμπορευματοποίηση, θρέψαμε το υπερεγώ μας και η κοινωνική μας ζωή έφτασε να μιμείται τους ρυθμούς και τα χαρακτηριστικά της αγοράς, συμφιλιώθηκε με τον ευδαιμονισμό της κατανάλωσης, και με τη λογική της εντύπωσης που δεν είχε σχέση με την αλήθεια της ζωής.

Τα Μουσεία δεν πορεύονται ανάμεσα στο φαντασμαγορικό και το πολιτικώς ορθό, ανάμεσα στο χλιδάτο ψέμα και την κοινωνική υποκρισία, τα μουσεία είναι χώροι που σηματοδοτούν τις αλήθειες του κόσμου. Τα αντικείμενα που βρίσκονται στα μουσεία, και ήταν κάποτε συνδεδεμένα με την ανθρώπινη ζωή, τη γνώση, την ανάγκη ,την τέχνη, την εμπειρία και με το φυσικό περιβάλλον των ανθρώπων, παρουσιάζονται στο Μουσείο για να διαφυλάξουν τη μνήμη, να αποκαλύψουν να αποδομήσουν, και να αναδομήσουν την αλήθεια. Τα Μουσεία ως θύλακες πολιτισμού εξυπηρετούν τη γνώση, τη σκέψη τη δημιουργία, συμβάλλουν στο να ξαναδούν οι άνθρωποι τη σχέση τους με το χώρο και το χρόνο, να ενισχυθεί η ιστορική η κοινωνική και πολιτική τους συνείδηση.

Η λογική του 19ου αιώνα, που τα μουσεία ήταν προσανατολισμένα μόνο στη φύλαξη μελέτη και προστασία των μουσειακών αντικειμένων και όπου αυτά γίνονταν γνωστά με ένα τρόπο παθητικό, ανεξάρτητα από τις ατομικές κοινωνικές πολιτισμικές ιδιαιτερότητες, τα ερωτήματα και τους τρόπους θέασης, έχει τροποποιηθεί. Ο διαφορετικός χαρακτήρας των μουσείων, η εκπαιδευτική και επικοινωνιακή πολιτική συνδέεται με το ιδιαίτερο ιστορικό κοινωνικό και πολιτισμικό περιβάλλον των τόπων, μέσα στο οποίο ιδρύονται και λειτουργούν. Και οι παράγοντες αυτοί αποτελούν την κατευθυντήρια προϋπόθεση της εκθεσιακής τους λογικής, δηλαδή τι εκθέτουν και πως το εκθέτουν.

Αντίθετα, οι σύγχρονες απόψεις για την αξία της κάθε πολιτιστικής κληρονομιάς, η ανάπτυξη της θεωρίας του υλικού πολιτισμού, η εξέλιξη της επιστήμης της ιστορίας και της μουσειολογίας, οι επικοινωνιακές, πολιτιστικές και παιδευτικές αντιλήψεις ώθησαν τα μουσεία στην αναζήτηση ενός νέου ρόλου. Είναι αξιοσημείωτο ότι ενώ οι θεμελιώδεις στόχοι είναι η συλλογή, καταγραφή, συντήρηση, μελέτη, έρευνα και η έκθεση του υλικού, σήμερα τα μουσεία ενδιαφέρονται εξ ίσου για την αξιοποίηση της συλλογής τους προς όφελος της κοινωνίας. Σύμφωνα δε με τις σύγχρονες μουσειολογικές απόψεις τα αντικείμενα στα μουσεία παρουσιάζονται με βάση τη σχέση τους με τον άνθρωπο και τις ανθρώπινες κοινωνίες αλλά και με τρόπο που επιτρέπουν διαφορετικές ερμηνείες και αφηγήσεις και πολλαπλές εναλλακτικές προσεγγίσεις του παρελθόντος. Με άλλα λόγια καλούν τους επισκέπτες τους να κατανοήσουν τα εκθέματα, σύμφωνα με τα ιδιαίτερα ενδιαφέροντα και τις επιδιώξεις τους αλλά και να αξιοποιήσουν συνολικά τον μουσειακό χώρο, συμμετέχοντας ενεργητικά σε διάφορες διαδικασίες με στόχο, να αναπτυχθεί ένας διάλογος ανάμεσα στο εκθεσιακό υλικό και το κοινό, να δημιουργηθεί μια ζωντανή σχέση μεταξύ κοινού και Μουσείου ώστε να καταστεί αυτό ένας ευρύτερος χώρος παιδείας και ψυχαγωγίας.

Οι μοντέρνες εκπαιδευτικές θεωρίες, ότι η γνώση δεν μεταδίδεται ως έτοιμο αγαθό, αλλά δομείται μέσα από τις διαδραστικές σχέσεις που αναπτύσσει ο άνθρωπος μέσα στην σύνθετη πραγματικότητα και το περιβάλλον του επικράτησαν. Η θεώρηση αυτή επηρέασε την εκπαιδευτική και την επικοινωνιακή πολιτική των μουσείων, τόσο μάλιστα ώστε να αποτελεί προϋπόθεση για κάθε μουσειακή πράξη αλλά και βασική παράμετρο για τον σχεδιασμό ή την ανανέωση των μουσείων. Εν τέλει, να καθορίζει τη φυσιογνωμία και τη λειτουργία τους.

Σήμερα τα μουσεία δεν περιμένουν παθητικά το κοινό τους αλλά πηγαίνουν τα ίδια προς αυτό, μέσα από περιοδεύουσες εκθέσεις, εκπαιδευτικά προγράμματα και ποικίλο διαφημιστικό υλικό. Επίσης οι διαδικτυακοί τόποι και γενικά η τεχνολογία της πληροφόρησης, δίνουν τη δυνατότητα στα μουσεία να διασυνδέονται με άλλα μουσεία, ερευνητικά ή διάφορα πολιτιστικά κέντρα ανά τον κόσμο. να διευρύνοντας τον πολιτιστικό και εκπαιδευτικό τους ρόλο. Παράλληλα τα σύγχρονα μουσεία, διαθέτουν χώρους πολλαπλών χρήσεων για διάφορες πολιτιστικές εκδηλώσεις, προβολές, ομιλίες, συζητήσεις, συνέδρια και αντικείμενα όχι μόνον για παρατήρηση αλλά και επεξεργασία, καθώς και αντικείμενα εμπορεύματα για κατανάλωση, απευθυνόμενα σε έναν ευρύτερο κοινωνικό χώρο και επιδιώκοντας την ενεργή συμμετοχή του κοινού.

Στην ελληνική περιφέρεια τα μουσεία που ανταποκρίνονται στην σύγχρονη μουσειολογική πραγματικότητα είναι ελάχιστα. (μιλώ για τα νεώτερης πολιτιστικής κληρονομιάς) Το πάθος των ανθρώπων, που δραστηριοποιούνται είτε μέσω συλλόγων είτε ατομικά για τη συλλογή και τη διαφύλαξη του υλικού πολιτισμού ενώ είναι πολύ σημαντικό, δεν είναι αρκετό. Πολιτιστικοί σύλλογοι που με αγωνία συγκεντρώνουν υλικό, δεν έχουν τη γνώση και την δυνατότητα καταγραφής και τεκμηρίωσης του υλικού. Άλλοι φορείς αγωνίζονται να ανταποκριθούν στη στοιχειώδη και βασική προϋπόθεση ενός χώρου που λέγεται μουσείο, πληρώντας τις μουσειολογικές και επιστημονολογικές απαιτήσεις της έκθεσης του υλικού. Άλλοι πάλι αγωνίζονται να ανταποκριθούν στις τεράστιες ανάγκες που απαιτεί η νέα κοινωνική και πολιτιστική ταυτότητα των μουσείων. Για να γίνω σαφέστερη, αν δεν υπάρξει πολιτιστική πολιτική από την πλευρά της περιφερειακής διοίκησης και επαγγελματισμός από όσους εργάζονται στα μουσεία, το μουσείο της περιφέρειας θα χαρακτηρίζεται ως «επαρχιώτικο μουσείο» και όχι ως μουσείο στην επαρχία.

Συμπερασματικά, αν τα μουσεία δεν επαναπροσδιορίσουν το ρόλο τους, δε θα μπορέσουν να διατηρήσουν τη σημασία για τον τόπο τους, να αναπτερώσουν το ηθικό της τοπικής κοινωνίας, να αποτελέσουν πόλο δημιουργικότητας να συμβάλλουν στην εκπαίδευση, αλλά και στην προβολή του τόπου μας. Όπως λέει και η Ελεονώρα Σκουτέρη- Διδασκάλου έναν τόπο τον «αγαπάμε όχι γιατί είναι κτήμα μας αλλά γιατί είναι δικός μας, όχι γιατί τον συνηθίσαμε αλλά γιατί μάθαμε απ’ αυτόν, γιατί ζούμε με αυτόν».

Σημείωση: Οι φωτογραφίες από το χώρο του Εθνολογικού Μουσείου προέρχονται από το αρχείο του «Παρατηρητή της Θράκης» και από φωτογράφηση που μας επέτρεψε η ιδρύτριά του.

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.