Michael Seibel, σκηνοθετης «Τεραστια η συμβολη του φιλολογου στην υλοποιηση μιας τραγωδιας»

Την άποψη ότι ο ρόλος του φιλολόγου στην υλοποίηση μιας τραγωδίας είναι τεράστιος εξέφρασε μιλώντας στον «Παρατηρητή της Θράκης» ο σκηνοθέτης Michael Seibel, με αφορμή την παρουσία του στην Κομοτηνή και τη συνεργασία του με τον κ. Τσομή και την κ. Παπαδοπούλου. Μια διαφορετική προσέγγιση του αρχαίου λόγου και πώς αυτό μπορεί μόνο μέσω μιας παράστασης να γίνει κατανοητός στον θεατή εξέφρασε ο κ. Seibel που σημειωτέον θα βρεθεί στην πόλη μας τις δύο επόμενες ημέρες για ένα σεμινάριο υποκριτικής – workshop για ερασιτέχνες ηθοποιούς με θέμα «Status μέσα από τη δύναμη του «τώρα». Αυτοσχεδιασμός και απελευθέρωση του ηθοποιού μέσα από τη δύναμη του «τώρα».

Michael Seibel όμως…

ΠτΘ: Ο όρος παραστατική τέχνη εμφανίζεται πολλούς αιώνες αργότερα από την αρχαία τραγωδία. Θα μπορούσαμε να πούμε ότι η ιστορία των παραστατικών τεχνών ξεκινά από την αρχαία Ελλάδα και από την αρχαία τραγωδία;
M.S.: Όντως ο όρος εμφανίζεται αργότερα αλλά ουσιαστικά και οι αρχαίοι τραγικοί δεν έγραφαν τραγωδίες για να διαβαστούν. Τα έργα τους έπρεπε να είναι αντιληπτά μέσω όρασης και ακοής. Έπρεπε δηλαδή να παρασταθούν επί σκηνής.

ΠτΘ: Εννοείτε ότι η τραγωδία δεν αποτελεί μόνο λογοτεχνικό έργο…
M.S.: Είναι ένα έργο που γίνεται αντιληπτό από τον θεατή μέσα από τις αισθήσεις του και στη συγκεκριμένη περίπτωση μέσα από την όραση και την ακοή.

ΠτΘ: Πιστεύετε ότι η τραγωδία βρίσκεται σε ένα διαρκή διάλογο με τις άλλες τέχνες;
M.S.: Η αρχαία τραγωδία έτσι και αλλιώς είναι κάτι που περιέχει και τις άλλες τέχνες. Συνδέεται με τη μουσική, η οποία δεν παίζει μόνο σημαντικό ρόλο στα χορικά. Συνέχεια της τραγωδίας θα μπορούσε να πει κανείς ότι είναι η όπερα, όπου εκεί η μουσική διατρέχει ολόκληρο το έργο. Άλλωστε η όπερα στην Ιταλία ξεκίνησε ως αναβίωση της αρχαίας ελληνικής τραγωδίας.

Για να καταλάβει κανείς το μέγεθος του γραπτού λόγου πρέπει να τον δει μέσα από μια παράσταση

ΠτΘ: Βρεθήκατε στην Κομοτηνή για να δουλέψετε με φοιτητές. Ποιος ήταν ο στόχος;
M.S.: Ήθελα να πετύχω αυτό ακριβώς που με ρωτήσατε στην αρχή. Η αρχαία τραγωδία ανήκει στις παραστατικές τέχνες, δηλαδή ο λόγος δεν είναι μόνο γραπτός, είναι τρισδιάστατος, και αυτό πρέπει να γίνει αντιληπτό από τον θεατή μέσα από τις αισθήσεις του. Για να καταλάβει όμως κανείς το μέγεθος του γραπτού λόγου πρέπει να τον δει μέσα από μια παράσταση. Η παράσταση αποκωδικοποιεί, απελευθερώνει την πραγματική ενέργεια που υπάρχει μέσα στον αρχικό γραπτό λόγο.

ΠτΘ: Δεν την προσλαμβάνουμε όμως σήμερα με αυτό τον τρόπο την τραγωδία…
M.S.: Αυτό ισχύει, και νομίζω ότι για αυτό φταίμε και εμείς οι ίδιοι που κάνουμε θέατρο. Κανένα θεατρικό έργο δεν είναι γραμμένο για να διαβαστεί . Είναι γραμμένο για να το δει κάποιος μέσα από μια παράσταση. Ο γραπτός λόγος του θεατρικού έργου μετατρέπεται σε κίνηση είτε μέσα από τη φωνή – η φωνή δεν είναι τίποτα άλλο παρά κίνηση – είτε μέσα από το σώμα. Ο λόγος αυτός συγκεκριμενοποιείται μέσα από την παράσταση που φτιάχνει ένας θίασος.

ΠτΘ: Υπήρξε πραγματικό ενδιαφέρον από τους φοιτητές;
M.S.: Νομίζω πως ναι. Υπήρξε ενδιαφέρον και αυτό το κατάλαβα από κάποιες παρατηρήσεις στο τέλος του μαθήματος. Κατάλαβα ότι κάποια πράγματα ίσως αλλάξουν την αντίληψη των φοιτητών σχετικά με την αρχαία τραγωδία.

Η άμεση σχέση της φαινομενολογίας με το θέατρο εξηγείται μέσα από την ίδια τη λέξη θέατρο

ΠτΘ: Τι ακριβώς είναι ο όρος φαινομενολογία;
M.S.: Φαινομενολογία είναι η λογική των φαινομένων. Η λέξη “φαινόμενο” περιγράφει ήδη στα αρχαία ελληνικά ένα μοναδικό γεγονός που παρατηρείται και γίνεται αντιληπτό μέσα από τις αισθήσεις. Aποτελεί μια περιγραφική μέθοδο στη φιλοσοφία και εμφανίστηκε στις αρχές του εικοστού αιώνα. Ασχολείται με το «φαίνεσθαι» των πραγμάτων. Μια φαινομενολογική προσέγγιση θεωρεί ως πηγή την απόκτηση γνώσης μέσα από τα ίδια υπάρχοντα φαινόμενα. Ως εκ τούτου, μια τέτοια προσέγγιση εξετάζει τις συσχετίσεις μεταξύ αυτών των φαινομένων. Αυτός ο προσανατολισμός αποσκοπεί στο να εξασφαλίσει την πλήρη σαφήνεια των φαινομένων, η οποία προέρχεται από το άμεσο βίωμα της συνείδησης.

ΠτΘ: Τι σχέση έχει με το αρχαίο θέατρο;
M.S.: Έχει πολύ μεγάλη σχέση με το κομμάτι της παρατήρησης. Ο Αριστοτέλης θεωρείται ο πρόδρομος της σύγχρονης φαινομενολογίας. Ήταν ο πρώτος που ασχολήθηκε με την αντίληψη του θεατή σχετικά με αυτό που φαίνεται πάνω σε μια σκηνή. Η άμεση σχέση της φαινομενολογίας με το θέατρο εξηγείται μέσα από την ίδια τη λέξη θέατρο, που προέρχεται από το αρχαίο ρήμα θεάμαι, που σημαίνει βλέπω, παρατηρώ, κάτι με προσοχή, κάτι που διαδραματίζεται μπροστά μου. Η παρατήρηση πρώτα, μετά η αξιολόγηση, η ερμηνεία. Αφήνουμε πρώτα το φαινόμενο να λειτουργήσει μόνο του μέσα από τις αισθήσεις μας και μετά προβαίνουμε στην ερμηνεία.

Ένας σκηνοθέτης για οτιδήποτε κάνει πρέπει να έχει ένα προσωπικό όραμα

ΠτΘ: Ποιος είναι ο ρόλος του σκηνοθέτη σήμερα στην αρχαία τραγωδία; Πώς πρέπει να την προσεγγίζει;
M.S.: Ένας σκηνοθέτης για οτιδήποτε κάνει πρέπει να έχει ένα προσωπικό όραμα. Από τη στιγμή που δεν υπάρχει αυτό το όραμα, ακόμα και για την αντιμετώπιση της υποκριτικής, ο σκηνοθέτης δεν μπορεί να λειτουργήσει. Ο ίδιος ο σκηνοθέτης πρέπει να αποφασίσει πρώτα απ’ όλα για ποιο λόγο ασχολείται με την τραγωδία. Από εκεί ξεκινά όλο το θέμα. Έχει νόημα να ανεβάσω τραγωδία και αν το κάνω για ποιο λόγο επιλέγω αυτό το συγκεκριμένο έργο. Πρώτα απ’ όλα πρέπει να το δούμε πάντα σε σχέση με την πραγματικότητα που βιώνουμε σήμερα. Πού βρισκόμαστε σήμερα; Αυτό όμως είναι το κομμάτι που δεν έχει να κάνει με την υλοποίηση της ίδιας της τραγωδίας. Αυτό είναι το κομμάτι μέσα στο οποίο αρχίζει ο σκηνοθέτης να αιτιολογεί την απασχόλησή του με την συγκεκριμένη τραγωδία. Έχει να κάνει αυτό με το σήμερα, είναι επίκαιρο και με ποιο τρόπο είναι επίκαιρο και έπειτα αρχίζει να ασχολείται ίσως με τις αισθητικές λύσεις μέσα από τις οποίες θα ήθελε να φανερώσει αυτό που αρχικά ήθελε να δείξει. Στη συνέχεια ασχολείται με τις αισθητικές προσεγγίσεις για την υλοποίηση της παράστασης.

Η απόδοση του αρχαίου λόγου σε νεοελληνικό λόγο θέλει πάντα τη συμβολή του φιλολόγου

ΠτΘ: Στην παράσταση ενός αρχαίου ελληνικού δράματος θεωρείτε σημαντική την συμβολή των φιλολόγων;
M.S.: Εννοείται, γιατί και ο σκηνοθέτης πρέπει να ξεκινήσει με το αρχαίο κείμενο. Ο αρχαίος ελληνικός λόγος είναι θα λέγαμε απόλυτος και πιο συγκεκριμένος από τον νέο ελληνικό λόγο, ο οποίος γίνεται περιγραφικός για να αποδώσει τα νοήματα του αρχαίου λόγου. Η απόδοση του αρχαίου λόγου μέσα από τη μετάφραση σε νεοελληνικό λόγο θέλει πάντα τη συμβολή του φιλολόγου. Έτσι καταλαβαίνει ο σκηνοθέτης την αρχική έννοια του κειμένου και αν η μετάφραση, την οποία καλείται να παραστήσει είναι πιστή ή όχι. Είναι τεράστια η συμβολή του φιλολόγου στην υλοποίηση μιας τραγωδίας μέσα από καλλιτεχνικά δρώμενα.

ΠτΘ: Θεωρείτε δηλαδή πολύ σημαντική την προσφορά των φιλολόγων στη σκηνοθεσία αρχαίας τραγωδίας.
M.S.: Ναι, θεωρώ πολύ σημαντική την προσφορά των φιλολόγων. Αυτό μπορεί να έχει να κάνει με το γεγονός ότι μεγάλωσα σε μια άλλη χώρα, όπου η συνεργασία θεατρολόγου και φιλολόγου με τον σκηνοθέτη είναι αυτονόητη. Τα γερμανικά θέατρα διαθέτουν την δυνατότητα στον σκηνοθέτη να συμβουλεύεται είτε θεατρολόγους είτε φιλολόγους που έχουν ειδίκευση στο θέατρο. Έτσι τον αποτρέπουν από κάποια σκηνοθετικά ατοπήματα που σχετίζονται με την κατανόηση του έργου και τον βοηθούν σκηνοθετικά να φωτίσει με διάφορες αισθητικές λύσεις εκείνες τις πτυχές του έργου που θεωρούνται σημαντικές.

Το Μέγαρο Μουσικής αξίζει να λειτουργήσει με ένα τρόπο επαγγελματικό

ΠτΘ: Σας γνωρίσαμε στην Κομοτηνή και μέσα από τη δουλειά σας στο Μέγαρο Μουσικής για το οποίο υπάρχει μια συζήτηση στην τοπική κοινωνία για το πώς θα μπορούσε να αξιοποιηθεί. Θα θέλατε να συμμετέχετε σε αυτό το διάλογο και να καταθέσετε τις δικές σας προτάσεις;
M.S.: Το Μέγαρο Μουσικής Κομοτηνής αποτελεί μια «πονεμένη ιστορία». Εδώ και δύο χρόνια γίνεται πολύς λόγος για αυτό. Είναι ένα υπέροχο κτίριο που ελπίζω σύντομα ότι θα έχει εξοπλιστεί άρτια για να μπορέσει να λειτουργήσει κανονικά. Από ό,τι έχω καταλάβει αυτό ακόμη δεν μπορεί να γίνει από τη στιγμή που δεν έχει συσταθεί επίσημα ο οργανισμός. Από την στιγμή που δεν υφίσταται αυτό, όλες οι κουβέντες είναι μάταιες, γιατί δεν μπορεί να λειτουργήσει καλλιτεχνικά, όπως πρέπει. Μόνο αν συσταθεί Οργανισμός θα μπορέσει να ορισθεί καλλιτεχνικός διευθυντής, γιατί χωρίς αυτόν δεν μπορεί να υπάρξει καλλιτεχνικό έργο. Οι διαδικασίες είναι συγκεκριμένες και σε όλο τον
κόσμο είναι ίδιες. Από τη στιγμή που δεν υπάρχει Οργανισμός, εξ όσων έχω πληροφορηθεί, τα πράγματα παραμένουν σε ένα πρόχειρο επίπεδο και είναι κρίμα. Νομίζω ότι το Μέγαρο Μουσικής Κομοτηνής δεν αφορά μόνο στην Κομοτηνή, αλλά στη Θράκη και σε όλη την ευρύτερη περιφέρεια. Είναι ένα ίδρυμα που μπορεί να προσφέρει, και θα έπρεπε να προσφέρει, σε όλη την περιοχή. Και όχι μόνο αυτό. Η Κομοτηνή αποτελεί κόμβο. Θα μπορούσαν να υπάρξουν άψογες συνεργασίες και με τα γειτονικά κράτη. Και βέβαια δεν μιλώ για ένα χώρο που φιλοξενεί πράγματα από έξω. Είναι ένας χώρος που θα έπρεπε να λειτουργεί γιατί έχει όλες τις προδιαγραφές και για οικείες παραγωγές. Έχω δουλέψει σε αυτό το χώρο, τον έχω αγαπήσει στο βαθμό που μπορεί να το κάνει κανείς και πραγματικά αξίζει να λειτουργήσει με ένα επαγγελματικό τρόπο.

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.