Μια τεραστια κληρονομια για τη Ροδοπη

Η αρχαιολόγος Νικολίτσα Κοκοτάκη μας ξενάγησε πριν μερικές μέρες στους χώρους ανασκαφής για το έργο ανάδειξης των αρχαιολογικών χώρων Μαρώνειας – Ισμάρου. Το έργο είναι ενταγμένο στο Γ΄ΚΠΣ και σ’ αυτό υπάγεται η συντήρηση και η μερική αποκατάσταση του θεάτρου. Στο χώρο της ρωμαϊκής αγοράς, στον Άγιο Χαράλαμπο της Μαρώνειας, οι εργασίες είναι διαρκείς παρά τις υψηλές θερμοκρασίες και η ομάδα της κ. Κοκοτάκη, μαζί με την αρχαιολόγο Σούλα Τσόκα και τους εργάτες νιώθει την ικανοποίηση της σωστής δουλειάς.

«Θα γίνει ένα μονοπάτι για τη μεγαλιθική πύλη των τειχών του τείχους του Αγίου Γεωργίου. Έγινε μία τοπογράφηση και αποτύπωση του κλασικού τείχους της Μαρώνειας και θα γίνει μια διαμόρφωση προσβάσεων» μεταφέρει περιληπτικά η κ. Κοκοτάκη για να εστιάσει το ενδιαφέρον της στη ρωμαϊκή αγορά. «Προχωρήσαμε αρκετά. Από το 2002 που εντάχθηκε οριστικά το έργο συνεχίζουμε. Οι εργασίες είχαν ξεκινήσει από το Β΄ ΚΠΣ. Παράλληλα με την ανασκαφή αρχίσαμε εργασίες ανάδειξης. Γίνονται ξερολιθιές, παγκάκια, διαδρομές, θα τοποθετηθούν πληροφοριακές πινακίδες μόλις ολοκληρωθεί η οριστική τοπογράφηση και των νέων τομών». Η ανασκαφική εργασία εξαρτάται ως ένα βαθμό από την ύπαρξη ενός εγκαταλελειμμένου σπιτιού πάνω στο ρωμαϊκό πρόπυλο, στο οποίο παλιότερα κατοικούσε ο παπάς του χωριού. Η απαλλοτρίωσή του προωθείται. Το σπιτάκι πατάει πάνω στο ρωμαϊκό πρόπυλο, το οποίο συνδεόταν με την αγορά της πόλης. Είναι ένα πολύ σημαντικό σημείο γιατί είναι από τα πολύ καλά διατηρημένα της Μαρώνειας. Η περιοχή κατοικούνταν συνέχεια, από την αρχαιότητα μέχρι το 16ο αιώνα –οπότε οι Μαρωνίτες ανέβηκαν στο σύγχρονο χωριό- με αποτέλεσμα τα κτίσματα να καταστραφούν. Εδώ, λόγω των επιχώσεων κι επειδή οι τοίχοι με τα ρωμαϊκά κονιάματα είναι γεροί τούς βρίσκουμε αρκετά ψηλούς. Όταν γίνει η απαλλοτρίωση θα ολοκληρωθεί το πρόπυλο που είναι πολύ ωραίο.

Συζητάμε το πώς θα μετακινηθεί ο δρόμος για να ενοποιηθεί αυτό το κομμάτι». Η κ. Κοκοτάκη εκτιμά ότι αυτό θα γίνει μέχρι το τέλος του προγράμματος, το 2006.

Τα ευρήματα

Το κομμάτι στο οποίο έγιναν οι ανασκαφές ήταν το εμπορικό και όχι το Forum, είχε μαγαζιά. «Το πρώτο κτίριο που βρήκαμε από το 1996 που ξεκίνησε η έρευνα είναι μια μεγάλη αποθήκη σιτηρών. Το λιμάνι της Μαρώνειας στα ρωμαϊκά χρόνια ήταν κέντρο διαμετακομιστικού εμπορίου. Κατέβαιναν τα προϊόντα από τη θρακική ενδοχώρα, φορτώνονταν στα πλοία στο λιμάνι της Μαρώνειας κι έφευγαν για το Αιγαίο και τον υπόλοιπο ελληνικό κόσμο. Οπότε χρειάζονταν αποθήκες για να συγκεντρωθούν και παρόμοιες αποθήκες είχαμε στα ρωμαϊκά χρόνια. Η δική μας χρονολογείται στα τέλη 2ου με αρχές 3ου αιώνα μ.Χ. Είναι ένα τεράστιο συγκρότημα, το οποίο έχουμε αποκαλύψει σε μήκος 46 μ. Δεν έχουμε βρει το ανατολικό του τέλος κι αυτό σημαίνει ότι προχωρά κι άλλο. Το πλάτος είναι γύρω στα 9 μ. και έχει δύο χώρους. Το ένα του κομμάτι προφανώς ήταν υπόγειο γιατί βρήκαμε τριγωνικούς φωταγωγούς. Η σημαντικότερη αποκάλυψη είναι το πλακόστρωτο βόρεια αυτού του κτιρίου, που είναι βέβαιο ότι οδηγούσε από το ρωμαϊκό πρόπυλο στην αγορά.

Έχει ένα θαυμάσιο υπόγειο αποχετευτικό αγωγό ομβρίων υδάτων τον οποίο καθαρίσαμε ως ένα σημείο. Φέτος, με την έρευνα προχωρήσαμε βόρεια του δρόμου και βρήκαμε τα κτίσματα από τη βορινή πλευρά, που είναι επίσης μαγαζιά. Βρήκαμε πιθάρια, δωματιάκια που παραπέμπουν σε μαγαζιά».

Βεβαιωθήκαμε ότι το πλακόστρωτο είναι δρόμος όταν βρήκαμε τα παρόδια κτίσματα από τη βόρια πλευρά.

Τα ευρήματα των ανασκαφών θα μεταφερθούν στο αρχοντικό Ταβανιώτη που βρίσκεται στη Μαρώνεια και του οποίου η αποκατάσταση έχει γίνει, αλλά χρειάζονται χρήματα για να διαμορφωθεί εσωτερικά. «Σκεφτόμαστε να δημιουργηθεί ένα διαχρονικό μουσείο, στο οποίο θα εκθέτονται κυρίως μαρμάρινα αντικείμενα στο ισόγειό του, αγγεία από τα προϊστορικά χρόνια μέχρι τα βυζαντινά και πλούσιο φωτογραφικό εποπτικό υλικό με την ιστορία της Μαρώνειας. Προετοιμαζόμαστε αλλά απαιτείται να ενταχθεί σ’ ένα πρόγραμμα για να υπάρξει η ανάλογη χρηματοδότηση. Το κτίριο ήταν μια πολύ καλή επιλογή της περιφέρειας, που το ενέταξε στο Β΄ ΚΠΣ. Είναι σημαντικό γιατί σώθηκε το κτίριο –χαρακτηριστικό δείγμα αρχιτεκτονικής των τελών του 19ου αιώνα – και θα χρησιμοποιηθεί».

Αρχαίο θέατρο

Για το αρχαίο θέατρο έχει περάσει από πέρυσι η μελέτη από το Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο. «Την επιμελήθηκε ο Καθηγητής Καραδέδος από την Αρχιτεκτονική Σχολή του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου. Εγκρίθηκε η συντήρησή του, γιατί ως γνωστόν δε σώζεται σε καλή κατάσταση καθώς και μία μερική αποκατάσταση. Θα συμπληρωθούν κάποια εδώλια, θα γίνουν δυο σειρές καινούριων στη θέση των παλιών. Θα γίνουν από το ίδιο μάρμαρο. Έχουν γίνει μελέτες από το Κέντρο Λίθου στην Αθήνα και πιστεύουμε ότι είναι το κιτρινωπό μάρμαρο που βρίσκεται στους Προσκυνητές. Ολοκληρώθηκαν οι πρώτες εργασίες και θα προχωρήσουμε στην αποκατάσταση, τη συντήρηση με μαρμαράδες. Η χρηματοδότηση είναι η ενιαία, διαρκεί μέχρι το τέλος του 2006, και είναι ύψους 1.173.000 ευρώ. Από δω και πέρα θα δοθεί μεγάλη βαρύτητα στο θέατρο. Όσο οι καιρικές συνθήκες το επιτρέπουν θα το αξιοποιούμε, ίσως μέχρι και το Δεκέμβρη».

Το δαιμόνιο των Μαρωνιτών

Στη ρωμαϊκή αγορά έρχονται ήδη επισκέπτες, οι οποίοι θα διευκολύνονται ακόμη περισσότερο από την τοποθέτηση πινακίδων. Προς το παρόν υπάρχουν κάποια φυλλάδια, τα οποία μοιράζει η φύλακας στους επισκέπτες του θεάτρου.

Η κ. Κοκοτάκη τονίζει τη μεγάλη έκταση του αρχαιολογικού χώρου της Μαρώνειας και μεταφέρει την άποψη ότι η ρωμαϊκή πόλη είναι στον Άγιο Χαράλαμπο. «Ο αρχαιολογικός χώρος της Μαρώνειας είναι τόσο μεγάλος που χρειάζονται ανασκαφές ετών. Στον Άγιο Χαράλαμπο βρίσκεται η ρωμαϊκή και η βυζαντινή πόλη, γιατί στα βυζαντινά χρόνια η πόλη συρρικνώθηκε γύρω από το λιμάνι. Εδώ τα βυζαντινά είναι επιφανειακά αλλά υπάρχουν ιδιοκτησίες και χρειάζονται γενναίες απαλλοτριώσεις για να συνεχιστεί η έρευνα. Θα αναδείξουμε αυτά που έχουμε ήδη σκάψει.

Η έρευνα στη Θράκη άργησε να ξεκινήσει, γίνεται την τελευταία 35ετία. Τη Μαρώνεια την ξεκίνησε ο έφορος Βαγγέλης Πεντάζος, όπως και μια σειρά από χώρους στη Θράκη. Στη Μαρώνεια, είχε τη διορατικότητα όταν βρέθηκε το πρόπυλο –τη δεκαετία του ’70- να απαλλοτριώσει και τα γύρω αγροτεμάχια. Από τότε είχε σκεφτεί ότι επρόκειτο για πρόπυλο που οδηγούσε σε δημόσιο χώρο, πιθανόν στην αγορά και τώρα επαληθεύεται με την έρευνά μας. Το πρόπυλο είναι έργο του αυτοκράτορα Αδριανού, του 2ο μ.Χ. αιώνα. Ο Αδριανός είχε κάνει μια περιοδεία στη Θράκη και το βόρειο Αιγαίο από το 124 μέχρι το 130 μ.Χ. Βρέθηκε επιγραφή εντοιχισμένη σε μεταγενέστερο τοίχο στην Παλαιοχριστιανική Βασιλική που λέει ότι την επισκέφθηκε το 131 μ.Χ. Οι Μαρωνίτες τού αφιέρωσαν έναν ανδριάντα, τον οποίο δεν έχουμε βρει, αλλά ανακαλύψαμε το βάθρο πάνω στο οποίο ακουμπούσε και τώρα βρίσκεται στην αυλή του αρχαιολογικού μουσείου Κομοτηνής. Το βάθρο έλεγε «Τραϊανώ Αδριανώ Καίσαρι σεβαστώ σωτήρι ο δήμος». Οι Μαρωνίτες είχαν πολύ καλές σχέσεις με τους Ρωμαίους, είχαν σπεύσει να κάνουν συμμαχία. Μετά τη μάχη της Πύδνας το 168 π.Χ., οπότε καταλύθηκε το κράτος των Μακεδόνων από τους Ρωμαίους και οι μακεδονικές κτήσεις μοιράστηκαν, η Θράκη έγινε μια ολόκληρη μερίδα, από την οποία εξαιρέθηκαν τα Άβδηρα, η Μαρώνεια και η Αίνος και κηρύχτηκαν αυτόνομες πόλεις. Οι Μαρωνίτες, το 167 π.Χ. έκαναν συμμαχία με τους Ρωμαίους περί αμοιβαίας ουδετερότητας και αμοιβαίας βοήθειας σε περίπτωση κινδύνου. Το κείμενο της συμμαχίας το βρήκαμε εντοιχισμένο σε λίθινη στήλη στο βυζαντινό τοίχος κάτω από τις κατασκηνώσεις της Μητρόπολης και υπάρχει στο μουσείο της Κομοτηνής. Είναι πολύ σημαντικό κείμενο γιατί δείχνει τις σχέσεις των Ρωμαίων στον ελληνιστικό κόσμο.

Στα ρωμαϊκά χρόνια, η Μαρώνεια είχε άνθιση γιατί ήταν ελεύθερη. Είχε την αποκλειστικότητα του ρου του Έβρου. Ο Έβρος ήταν πλωτός μέχρι κάποιο σημείο. Έβαζαν την ξυλεία από την ενδοχώρα στον Έβρο, κατέβαινε μέχρι την παραλία, την έπαιρναν οι Μαρωνίτες με τα πλοία τους ή ανέβαζαν ποταμόπλοια μέχρι ένα σημείο».

Αρχαιοκαπηλία

Το ψαροντούφεκο απαγορεύεται σε ενάλιους αρχαιολογικούς χώρους, δηλαδή σε χώρους όπου αρχαιότητες έχουν βυθιστεί στη θάλασσα. Η κ. Κοκοτάκη επισημαίνει ότι αυτούς τους χώρους οφείλει να τους καθορίσει η Εφορεία Εναλίων Αρχαιοτήτων. «Η υπηρεσία βρίσκεται στην Αθήνα και ασχολείται μ’ όλη την Ελλάδα. Οι κατά τόπους εφορείες αρχαιοτήτων γνωρίζουν ότι στην αρχαία Στρύμη, στη Μολυβωτή, ένα κομμάτι της πόλης είναι βυθισμένο. Εκεί δεν επιτρέπεται το ψαροντούφεκο. Στη Μαρώνεια, δεν υπάρχουν βυθισμένα κομμάτια της πόλης μέσα στη θάλασσα, αλλά υπάρχουν αρχαία. Η Εφορεία Ενάλιων πρέπει να κάνει τον καθορισμό».

Επισημαίνει ότι στη Θράκη έχουμε πολλά κρούσματα αρχαιοκαπηλίας στη στεριά, όπως για παράδειγμα στα Άβδηρα όπου το νεκροταφείο είναι τεράστιο. «Πηγαίνουν συνήθως νύχτα. Την ημέρα φυλάσσεται. Έχουν ανιχνευτές και ψάχνουν κύρια για νομίσματα. Βρίσκουμε συχνά τρυπούλες, ειδικά στη Στρύμη. Στα Άβδηρα, κάνουν και τομές».

Η Νικολίτσα Κοκοτάκη επισημαίνει ότι ο αρχαιολογικός νόμος προβλέπει και ποινή για την κατοχή χωρίς άδεια του ανιχνευτή μετάλλων. «Την ώρα της αγοράς, υπάρχει μία έντυπη δήλωση που την έχουν όλα τα καταστήματα, η οποία προσκομίζεται στη συνέχεια από τον ενδιαφερόμενο στην τοπική αρχαιολογική υπηρεσία».

Βέβαια δεν αρκεί η δήλωση αλλά και απαιτείται και η μη χρήση τους σε αρχαιολογικούς χώρους.

Μαρία Αμπατζή

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.