«Ιστορικη αναγκη η κριση στην πολιτικη»

Υπήρξε δικαστής, δικηγόρος, υπουργός… Έγραψε και γράφει ποιήματα, διηγήματα, βιογραφίες, δοκίμια… Τα τελευταία χρόνια είναι από τους βασικούς συνεργάτες στην έκδοση ενός ενδιαφέροντος περιοδικού που κυκλοφορεί στην αγγλική γλώσσα…

Ο λόγος για τη Ρούλα Κακλαμανάκη, που με την ιδιότητα της συγγραφέως επισκέφθηκε την πόλη μας, προσκεκλημένη του 3ου Γυμνασίου, για να μιλήσει στα παιδιά με την ευκαιρία της Παγκόσμιας Ημέρας του Παιδικού Βιβλίου.

Είχε μόλις φθάσει στην πόλη μας όταν τη συνάντησα. Τη ρώτησα αν είναι κουρασμένη για να αναβάλουμε την συζήτησή μας για αργότερα. «Τι μου λέτε τώρα», μου απάντησε, «είναι πολύ ωραία η Κομοτηνή, την αγαπώ, έχει ένα χρώμα, μια μυρωδιά, μια αίσθηση, που σε ξεκουράζει».

Κι έτσι ξεκινήσαμε μια κουβέντα σε πολλά επίπεδα, με εκπλήξεις και ενδιαφέρουσες απόψεις…

ΠτΘ: κ. Κακλαμανάκη, βρίσκεστε στην πόλη μας για να μιλήσετε, με την ευκαιρία της Παγκόσμιας Ημέρας Βιβλίου, σε παιδιά Γυμνασίου. Είναι πρόκληση για εσάς αυτό;

Ρ.Κ. Είναι πρόκληση γιατί έχει τις δυσκολίες του. Δεν είμαι φιλόλογος, δεν ήμουν ποτέ καθηγήτρια, αλλά τουλάχιστον, σε μικρές παρέες, τα πάω πολύ καλά με τα παιδιά. Βέβαια, σε τάξεις γυμνασίου και πανεπιστημίου έχω μπει, αλλά κατά τη διάρκεια του μαθήματος, που και αυτό είναι εύκολο. Σε παρόμοια εκδήλωση δεν έχω συμμετάσχει, παρόλο που έχω λάβει μέρος σε τόσες άλλες εκδηλώσεις, ομιλίες, παρουσιάσεις βιβλίων, αλλά ποτέ δεν μου έτυχε να έχω τέτοιο ακροατήριο. Αυτό που αποκόμισα λοιπόν είναι ότι πρέπει κανείς να μη γίνεται και βαρετός, αλλά να προσπαθήσει να προσελκύσει τα παιδιά.

ΠτΘ: Το θέμα σας είναι «Η γυναίκα στη λογοτεχνία». Τι έχετε να σχολιάσετε προκαταβολικά γι΄ αυτό;

Ρ.Κ.: Αυτό είναι το θέμα της εισήγησης. Επιπλέον, μπορεί να διαβάσω κι εγώ ένα από τα μαθητικά μου αφηγήματα, να κουβεντιάσουμε πάνω σ΄ αυτό, να δούμε πως γράφεται ένα ποίημα, τι είναι ποίηση, τι προσφέρει στη ζωή… Θέματα γυναικεία ξέρω πάρα πολλά γιατί έχω ασχοληθεί μ΄ αυτά, έχω γράψει και ένα βιβλίο το οποίο ξαναβγαίνει τώρα βελτιωμένο, για την Ελληνίδα στην οικογένεια, την κοινωνία, και την πολιτεία, αλλά έχω υπ΄ όψιν μου και κείμενα που αναφέρονται στη γυναίκα, στη λογοτεχνία, πώς σιγά – σιγά άρχισε να εξελίσσεται και πού έχει φτάσει να είναι σήμερα.

ΠτΘ: Κατά την άποψή σας, ποια είναι η θέση της γυναίκας σήμερα;

Ρ.Κ.: Η γυναίκα στη λογοτεχνία σήμερα πάει πολύ καλά γιατί μπαίνει σε λεπτομέρειες, πιάνει πράγματα πολύ σημαντικά. Η Ελληνίδα σήμερα, αλλά και η γυναίκα στο εξωτερικό, έχει πυγμή – γνωρίζουμε άλλωστε πολλές σπουδαίες γυναίκες. Δεν θέλουμε η γυναίκα να ξεχωρίζει, να γίνει κάτι καλύτερο από τον άνδρα, θέλουμε να βρίσκουμε τρόπους συνεννόησης, επικοινωνίας, επαφής, να συμμετέχουμε όλοι σε όλα. Βέβαια, δεν είναι ίδιοι οι άνθρωποι, άλλος του ταιριάζει να κάνει αυτό, άλλος το άλλο. Όταν κάνει κανείς οτιδήποτε και το κάνει σωστά και το αγαπάει, είναι το ιδανικό. Δεν πρέπει ακόμη να ξεχνάμε τις γενιές των γυναικών που έζησαν διαφορετική ζωή, – αν και τώρα πάλι υπάρχουν προβλήματα, αυτά πολεμάμε άλλωστε – που έζησαν εντελώς διαφορετική ζωή, ας μη ξεχνάμε ότι ακόμα υπάρχουν γυναίκες οι οποίες δεν ψήφιζαν, αφού από το ΄52 άρχισαν να ψηφίζουν οι γυναίκες. Εξάλλου, πρέπει να ξέρουμε την ιστορία μας, να ξέρουμε αυτήν τη φοβερή εποχή που ξεχώριζε τον άνθρωπο σε άνδρα και γυναίκα και που εξακολουθεί να τον ξεχωρίζει, αν και όχι δηλωμένα, αλλά ως βίωμα στην καθημερινότητα, δεν πρέπει ούτε να το ξεχνάμε ούτε να το ανεχόμαστε.

ΠτΘ: Πιστεύετε ότι έχουμε να κάνουμε ακόμη πολλά βήματα;

Ρ.Κ.: Έχουμε να κάνουμε βήματα στην πράξη. Έχουμε κερδίσει τη νομική ισοτιμία, παραβιάζονται όμως πολλά πράγματα και μέσα στην οικογένεια, και στην πολιτεία, και στην κοινωνία, γιατί αλλιώς αντιμετωπίζεται η γυναίκα αλλιώς ο άνδρας. Πάντα η γυναίκα πρέπει να προσπαθεί σε όλα πολύ περισσότερο, ακόμα και στις σχέσεις τις προσωπικές. Ενώ κατά κάποιο τρόπο ισχυρός – δηλαδή αυτός που έχει το πάνω χέρι – είναι ο άνδρας, και τελικά από την γυναίκα εξαρτώνται τα πάντα και από τον τρόπο που εκείνη θα χειριστεί τα πράγματα. Αλλά αυτοί οι προβληματισμοί δεν θέλουμε να αποτελούν παρασκήνιο. Ο σκοπός είναι να φτάσουμε σε μια πραγματική ισότητα με τις ιδιαιτερότητες, γιατί οι ιδιαιτερότητες δίνουν το χρώμα στη ζωή μας.

ΠτΘ: Να μιλήσουμε τώρα για το έργο σας. Έχετε ασχοληθεί με ποίηση …

Ρ.Κ.: Ναι, ξεκίνησα με ποίηση που είναι το αίμα μου. Η ζωή μου είναι η ποίηση, αλλά η ποίηση σε οδηγεί και σε άλλα πράγματα.

ΠτΘ: Στη συνέχεια, λοιπόν, ασχοληθήκατε με τον πεζό λόγο και τα τελευταία χρόνια με την έκδοση περιοδικού. Ποια είναι η άποψή σας γενικότερα για το περιοδικό;

Ρ.Κ.: Αγαπάω πολύ το περιοδικό, και την εφημερίδα βέβαια, τον γραπτό λόγο γενικά, αλλά με το περιοδικό έχω μια ιδιαίτερη σύνδεση. Δεν μπορεί να μην υπάρχει περιοδικό στο κομοδίνο μου ή οπουδήποτε μέσα στο σπίτι. Νομίζω ότι έχει μερικά προσόντα, όπως το ότι η επικαιρότητα από μόνη της είναι μεγάλη υπόθεση. Διάβαζα πάντα περιοδικά, γράφω σε περιοδικά. Κάποια στιγμή, λοιπόν, πριν πέντε χρόνια περίπου, πέντε-έξι άτομα αποφασίσαμε να εκδώσουμε ένα περιοδικό στα Αγγλικά, παρά το ότι αγαπάμε πολύ την Ελληνική γλώσσα και θέλουμε να την προστατεύσουμε σαν κόρη οφθαλμού. Θέλουμε όμως ελεύθερα και άνετα, χωρίς προκαταλήψεις, να μπορούμε να επικοινωνούμε και στις γλώσσες που μιλιούνται από τον περισσότερο κόσμο και θέλουμε να δείξουμε και τον πολιτισμό μας τον σημερινό, να θυμίσουμε με το δικό μας τρόπο, όπως εμείς τον βλέπουμε, όπως εμείς τον ξέρουμε και την πολιτιστική μας κληρονομιά, αλλά και τις σύγχρονες εξελίξεις, σε όλο τον κόσμο και την κοινωνία μας. Από την άλλη, δεν θέλουμε να είναι η Ελλάδα μόνο η πολιτιστική της κληρονομιά, η οποία ανήκει εξάλλου και σε όλον τον κόσμο, αλλά μας ενδιαφέρει και το τι κάνουμε σήμερα, ποια είναι η θέση μας στον κόσμο, τι παίρνουμε από τους άλλους, τι δίνουμε εμείς. Και έτσι βγάζουμε το περιοδικό στα Αγγλικά και το προωθούμε και έξω και στην Ελλάδα, σε αγγλόφωνους. Τώρα τελευταία ξεκινήσαμε συνεργασία και με ξένα περιοδικά και αυτό μας έχει ενθουσιάσει. Έχουμε προβλήματα, βέβαια, γιατί δεν είμαστε εμπορικοί, αν και αγαπιέται το περιοδικό, όλοι θέλουν να το έχουν μόνο που δεν θέλουν να το αγοράσουν!

ΠτΘ: Στην Ελλάδα πιστεύετε ότι για να έχει πέραση ένα περιοδικό πρέπει να είναι απαραιτήτως life style;

Ρ.Κ.: Όχι, αυτό δεν το θέλουμε. Από αυτά, άλλα είναι απαίσια, άλλα είναι καλά, άλλα καλούτσικα, έχουν τον δικό τους τρόπο, καμιά σχέση με το περιοδικό που εκδίδουμε εμείς…

ΠτΘ: Τι αγαπάτε περισσότερο, την ποίηση ή την πεζογραφία;

Ρ.Κ.: Την ποίηση την αγαπώ περισσότερο, αλλά όμως έχω την ανάγκη να γράφω και πεζογραφία. Τώρα που δεν κάνω άλλη εργασία, αλλά έχω επιδοθεί στο γράψιμο, έχω βγάλει δυο μυθιστορήματα και κάποια αφηγήματα, και δημοσιεύω εδώ και κάποια αφηγηματικά ή σε σειρές, σε σειρές όπως είναι «Επιστολή σε σένα», στην σειρά «Γραφές της αθωότητας», μια νουβέλα «Οι Γάμοι της Ροζαλίας» και ένα παλιότερο αφήγημα «Άμβλωση στο Τρίτο Τριμελές» το οποίο γράφτηκε με αφορμή τις αλλαγές που έγιναν επί του θέματος. Έχω γράψει και δοκίμια, νομικά και λογοτεχνικά, αλλά αυτό είναι το επιστημονικό μου έργο.

ΠτΘ: Στο έργο σας «Δαγκωμένο μήλο» ασχοληθήκατε με την ευθανασία. Τι σας ώθησε να ασχοληθείτε με αυτό το θέμα;

Ρ.Κ.: Αυτό το βιβλίο δεν αναφέρεται στην ευθανασία, είναι όμως ένας τρόπος να βγάλω εγώ αυτό που είχα μέσα μου. Ξεκινάω με μια νέα γυναίκα η οποία προχωράει, κατακτάει πράγματα, κάνει σχέσεις, πάει στην Αμερική το 2000 γιατί γίνονται εκεί διάφορες διεργασίες και σεμινάρια για το τι θα γίνει ο κόσμος και προκύπτει το θέμα της ευθανασίας, αλλά μπαίνει σε μια άλλη βάση, δηλαδή το θέμα τίθεται στη βάση του «ευθανασία για τον άνθρωπο ή ευθανασία για την οικονομία». Επειδή υπάρχουν δυο διαφορετικοί πολιτισμοί, πηγαίνει στην Αμερική, βλέπει τον Αμερικάνικο πολιτισμό, όπου αντιμετωπίζουν με διαφορετικό τρόπο αυτά τα ζητήματα, παλεύει με το δικό μας πολιτισμό για τον ανθρωπισμό, την αξιοπρέπεια του ατόμου που πηγάζει από μέσα του, από την ανάγκη να είναι αξιοπρεπής, όχι μόνο για την υπηρεσία μιας οικονομίας, μιας κοινωνίας και μιας δύναμης που θέλει να γίνει μεγάλη και να κυριαρχήσει τον κόσμο και άρα κανονίζει τον τρόπο ζωής των πολιτών της.

ΠτΘ: Διατελέσατε δικηγόρος, δικαστής. Τι σας άφησε η ενασχόλησή σας με τη νομική;

Ρ.Κ.: Μ’ αρέσουν τα νομικά, πώς δουλεύει το μυαλό του ανθρώπου και πώς οργανώνεται μια κοινωνία και πώς ερμηνεύει τόσα πολλά πράγματα, γιατί μην ξεχνάμε όλη αυτή η οργάνωση της κοινωνίας περνάει μέσα από την επιστήμη. Μ΄ άρεσε πάρα πολύ.

Με την νομική δεν ασχολούμαι, αλλά επειδή είναι ο γιος μου δικηγόρος παίρνω μια γεύση, κυρίως όμως έχω αφοσιωθεί στο γράψιμο.

ΠτΘ.: Αυτή τη στιγμή τι γράφετε;

Ρ.Κ.: Έχω αφήσει στη μέση διάφορα πράγματα. Καταρχήν έγραψα ένα δοκίμιο με θέμα «Η λειτουργία της μνήμης στη νεότερη ελληνική ποίηση» αναλύοντας το έργο 10 ποιητών της γενιάς του ΄70 ως δείγμα.

ΠτΘ.: Παρακολουθώντας την πορεία του βιβλίου στην Ελλάδα καταλήγουμε στο συμπέρασμα ότι βγαίνουν συνεχώς νέοι τίτλοι βιβλίων…

Ρ.Κ.: Είναι πολλά όντως, αλλά τα πιο πολλά είναι για να τα διαβάσεις και να περάσεις την ώρα σου. Υπάρχουν καλά βιβλία, συμπαθητικά, αλλά υπάρχουν όμως και πολύ καλά βιβλία.

ΠτΘ.: Η πολιτική σάς λείπει;

Κ.: Όχι, καθόλου. Είμαι όμως πολίτης, ενδιαφέρομαι, έχω άποψη.

ΠτΘ.: Πώς βλέπετε, λοιπόν, την παρούσα πολιτική κατάσταση;

Ρ.Κ.: Γενικά, η πολιτική περνάει μια κρίση που πρέπει να την περάσει, δεν γίνεται αλλιώς, είναι ιστορική ανάγκη. Βλέπω, βέβαια, ότι ο λαός με την έννοια του πολίτη, όχι της μάζας, μπορεί να παίξει σημαντικό ρόλο, μπορεί να κατευθύνει κάθε κυβέρνηση εκεί που θέλει. Και γι΄ αυτό παίζει μεγάλο ρόλο το πώς θα οργανωθούν όλες οι διεκδικήσεις. Πιστεύω ότι αν λειτουργήσει σωστά ο πολίτης και ατομικά και ομαδικά μπορεί να κατευθύνει. Από την πολιτική δεν περιμένω τίποτα. Από τους πολιτικούς, οι οποίοι είναι πολύ καλοί άνθρωποι αλλά παγιδευμένοι σε μια εξέλιξη, ανακυκλώνεται κι αυτή. Το μεγάλο θέμα είναι λοιπόν ο λαός, να αποδείξει στους πολιτικούς ότι μπορούν να μην είναι παγιδευμένοι.

ΠτΘ.: Ασχοληθήκατε όμως και με τη συγγραφή της ζωής πολιτικών ανδρών;

Ρ.Κ.: Του Ανδρέα Παπανδρέου ήταν κατόπιν παραγγελίας. Του Γεννηματά ήταν προσωπικό ζήτημα, γιατί είχα συνεργαστεί μαζί του και ήθελα να δώσω τη διάσταση της προσωπικότητάς του όπως εγώ δούλεψα μαζί του. Αυτό το βιβλίο το συμπαθώ. Ήταν ευαίσθητος και ευφυής, και τίμιος και σωστός. Δεν νομίζω πως μπορεί να βρει κανείς εύκολα τέτοιες προσωπικότητες, υπάρχουν όμως, αλλά αφήνει κανείς να προβληθούν αυτοί σήμερα; Για να προωθηθείς πρέπει να περάσεις από τέτοια στάδια και να κάνεις τέτοιους συμβιβασμούς και να μπεις σε τέτοιες περίπλοκες διαδικασίες και ανταγωνισμούς που δεν υποφέρονται…

ΠτΘ.: Έχετε ασχοληθεί και με το Ρίτσο. Είναι ο αγαπημένος σας ποιητής;

Ρ.Κ.: Όχι μόνο ο Ρίτσος. Ο Ρίτσος είναι αγαπημένος, και ως άνθρωπος και ως ποιητής, γιατί είναι πολύπλευρος. Ο Ρίτσος είναι κάτι περισσότερο από αυτό που ξέρουμε γενικά. Αλλά αγαπώ και άλλους ποιητές, πολλούς και αγαπώ βέβαια τον Καβάφη, και αγαπώ τον Ελύτη, αγαπώ τον Σεφέρη ως τρόπο γραφής, πάρα πολύ, αλλά αγαπώ και τους νέους ποιητές γιατί έχουμε πολύ καλούς ποιητές. Η γενιά του ΄70 που είναι καταπληκτική γενιά αλλά και οι νεότεροι.

ΠτΘ.: Των οποίων όμως το έργο δεν είναι προβεβλημμένο…

Ρ.Κ.: Δεν προβάλλεται σήμερα το ποιητικό έργο γιατί έχει μπει σε ένα βάθος η ποίηση. Έτσι και αλλιώς με άλλες διαδικασίες προβάλλεται σήμερα ο κάθε άνθρωπος σε όλους τους τομείς… Βλέπετε τώρα ξαφνικά κάποιος αρχίζει και γίνεται όνομα γιατί ανήκει σε χώρο πολιτικό ο οποίος έχει τα μέσα να τον προβάλλει ή ξαφνικά βλέπει να βγάζει βιβλίο κάποιος που έχει χρήματα, έχει μια θέση πολιτική. Βέβαια αυτά είναι μεν παροδικά, όμως εμποδίζουν το να φανεί αυτό που γίνεται πραγματικά, και γίνονται αλήθεια πολλά αξιόλογα πράγματα.

ΠτΘ: κ. Κακλαμανάκη σας ευχαριστούμε πολύ.

Ρ.Κ.: Κι εγώ σας ευχαριστώ για την όμορφη κουβέντα.

Α.Π.

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.