«Η οδυνη των ανεργων και το δικαιωμα στην τεμπελια»

Μια ακόμη θετική έκπληξη, και μάλιστα θεατρική, στην αρχή της χρονιάς, από το ΔΗΠΕΘΕ Καβάλας αυτή τη φορά, αφού στη σκηνή του ανεβαίνει ένα κείμενο-αποτέλεσμα συνάντησης του Νίκου Παναγιωτόπουλου, Καθηγητή Κοινωνιολογίας του Τμήματος Φιλοσοφικών και Κοινωνικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Κρήτης και συγγραφέα του βιβλίου «Η βία της ανεργίας» και του 2ου τεύχους του περιοδικού «Κοινωνικές Επιστήμες» που διευθύνει με θέμα «Η Κρίση στην Ελλάδα» (εκδόσεις Αλεξάνδρεια) με το ξακουστό εγχειρίδιο του γαμπρού του Μαρξ, Πωλ Λαφάργκ που έχει τίτλο «Το δικαίωμα στην τεμπελιά».

Το έργο ανεβαίνει σε σκηνοθεσία Θοδωρή Γκόνη, που θεωρεί τη σκηνική αυτή απόπειρα ως ικανή να προσφέρει μια λύση στη διαρκή εκκρεμότητα που μοιάζει να χωρίζει σε δυο διαφορετικούς κόσμους, άνεργους και εργαζόμενους, θεωρώντας όπως και ο συγγραφέας Νίκος Παναγιωτόπουλος ότι μοναδική αποτελεσματική λύση είναι η κοινή κινητοποίησή τους…

Για τη συγκεκριμένη σκηνική απόπειρα οι συντελεστές της, Νίκος Παναγιωτόπουλος, συγγραφέας και Θοδωρής Γκόνης, σκηνοθέτης και καλλιτεχνικός διευθυντής του ΔΗ.ΠΕ.ΘΕ Καβάλας δηλώνουν…

Νίκος Παναγιωτόπουλος, Καθηγητής Κοινωνιολογίας «Nα ανατραπεί η πολιτική που γεννά ανέργους μέσω μιας αποτελεσματικής κινητοποίησης που θα ενώσει εργαζομένους και ανέργους»

‘Όταν παρατηρούσα πριν κάποια χρόνια πως η ανεργία δεν αφαιρεί από τον άνεργο μόνο τα μέσα ύπαρξής του αλλά και το λόγο ύπαρξής του, πως υποβαθμίζει τη σχέση του με τον κόσμο, το χρόνο και το χώρο, πως η συνεχώς αυξανόμενη παρουσία της –καθιστώντας την εργασία κάτι το ανάρπαστο και περιμάχητο– τείνει να στοιχειώσει τις συνειδήσεις και τα ασυνείδητα όλων, να θέσει τους εργαζομένους στο έλεος των εργοδοτών που θα μπορούν να καταχρώνται την εξουσία τους, και πως, τελικά, θα οδηγήσει στη δημιουργία ενός αδυσώπητου ανταγωνισμού ακόμα και εντός της εργασίας, καταστρέφοντας όλες τις αξίες αλληλεγγύης και ανθρωπισμού, έλεγαν ότι υπερβάλλω.

Κι όμως, το ζούμε σήμερα…, ελάχιστα χρόνια μετά!

Όταν σημειώνω πως η μαζική παρουσία των ανέργων, σήμερα, μπορεί να υπενθυμίσει σε όλους τους εργαζομένους ότι έχουν κοινά συμφέροντα με αυτούς (καθώς η ύπαρξή τους επιβαρύνει τους ίδιους τους εργαζομένους και τις συνθήκες εργασίας τους), και πως είναι το προϊόν μιας πολιτικής που θα μπορούσε να ανατραπεί μέσω μιας αποτελεσματικής κινητοποίησης, η οποία θα ένωνε τους εργαζομένους και τους ανέργους τόσο στο εσωτερικό μιας χώρας όσο και μεταξύ άλλων χωρών, θα πουν, ίσως, πως είμαι απελπιστικά οπτιμιστής.

Κι όμως, μπορούμε να το ζήσουμε!»
15/12/2013

Θοδωρής Γκόνης, Σκηνοθέτης

I. Aπό το δελτίο τύπου της παράστασης

«Στην απροσδόκητη συνάντηση Λαφάργκ-Παναγιωτόπουλου το γιατί των αδικημένων βρίσκει, κι είναι από τις σπάνιες φορές, κάποια απάντηση»

«Μια παράξενη τρέλα κατέχει τις εργατικές τάξεις. […]Αυτή η τρέλα είναι η αγάπη για τη δουλειά, το πάθος για τη δουλειά, που φτάνει ως την εξάντληση των ζωτικών δυνάμεων του ατόμου και των απογόνων του.»

Ο Πωλ Λαφάργκ, γραμματέας και γαμπρός του Μαρξ, αποκαθηλώνει την κεντρική ιδέα του μαρξιστικού οράματος, το δικαίωμα στη δουλειά, και καλεί την εργατική τάξη να αγωνιστεί για ένα διαφορετικό ιδανικό: το δικαίωμα στην τεμπελιά.

Οι εκκεντρικές απόψεις του έρχονται να συναντήσουν την κραυγή οδύνης των σημερινών ανέργων, όπως αυτή φτάνει στ’ αυτιά μας μέσα από τις συνεντεύξεις που συνέλεξε ο Νίκος Παναγιωτόπουλος. Άνθρωποι που συνθλίβονται κάτω απ’ το βάρος της ανέχειας και της αγωνίας για το μέλλον, σύγχρονοι άθλιοι, ολόιδιοι με τους προγόνους τους.

Σ’ αυτή την απροσδόκητη συνάντηση το γιατί των αδικημένων δεν μένει μετέωρο αλλά βρίσκει, κι είναι από τις σπάνιες φορές, κάποια απάντηση. Μια λύση συγκεκριμένη που μπορεί να μην είναι άμεσα, πρακτικά εφαρμόσιμη, αλλά μας πηγαίνει πολύ πέρα από τη συνήθη πολιτική ρητορεία και μας αποκαλύπτει μια εικόνα ολοκληρωμένη κι οπωσδήποτε αληθινή.»

ΙΙ. Από συνέντευξή του στην «Ελευθεροτυπία»*

[…]
«Τι είναι το έργο αυτό;
– «Η οδύνη των ανέργων» είναι μια σειρά εξαιρετικών συνεντεύξεων με ανέργους που συνέλεξε ο Νίκος Παναγιωτόπουλος, στο πλαίσιο του ερευνητικού προγράμματος με θέμα τη σημερινή οικονομική και κοινωνική κρίση στην Ελλάδα και στην Ευρώπη, που διευθύνει μαζί με τον Fr. Schultheis, καθηγητή στο Πανεπιστήμιο του St. Gallen. Οι άνθρωποι αυτοί μιλάνε για τις αγωνίες τους και την αίσθηση ότι είναι εγκλωβισμένοι και ανήμποροι μπροστά στη συμφορά που τους βρήκε.
«Το δικαίωμα στην τεμπελιά» είναι ένα διάσημο δοκίμιο του Πολ Λαφάργκ, γαμπρού του Μαρξ, στο οποίο αποδομεί το «δικαίωμα στην εργασία» και εξηγεί με λίγα λόγια ότι η ποσότητα εργασίας που χρειάζεται η κοινωνία είναι περιορισμένη, τόσο από τις ανάγκες που υπάρχουν όσο κι από την αφθονία της πρώτης ύλης, και άρα αυτό που πρέπει να κάνουμε είναι να μοιράσουμε αυτή τη δουλειά, «όπως μοιράζουν το νερό σ’ ένα πλοίο που βρίσκεται σε κίνδυνο». Δηλαδή να δουλεύει ο κάθε πολίτης 5 ή 6 ώρες την ημέρα και να πληρώνεται αρκετά, για να ζει. Και να του μένει και χρόνος να σκέφτεται, να ερωτεύεται, να διασκεδάζει, να παίζει. Κι αν αληθεύει και η πληροφορία ότι δεν υπάρχει άλλη ζωή, καταλαβαίνετε…

* Ανεργία και αεργία…
– Ο Ρόμπερτ Λούις Στίβενσον στην «Αρχή της υπεράσπισης των αργόσχολων» είναι σαφής. Αεργία δεν είναι να μην κάνεις τίποτα, αλλά να κάνεις πολλά απ’ αυτά που δεν ακολουθούν τις δογματικές φόρμες της κυρίαρχης τάξης. Δικαιούται να υποστηρίζει τη θέση της όσο και η ίδια η βιομηχανία.

*Πώς το εμπνευστήκατε;
– Είναι μια πολύ παλιά ιστορία. Το βιβλίο του Νίκου Παναγιωτόπουλου «Η οδύνη των ανέργων» είχε πέσει στα χέρια μου και με είχε γοητεύσει από το 2007, όταν κάναμε τη μουσικοθεατρική παράσταση «Εχω άνθρωπο», με τη Γιώτα Νέγκα και τον Κώστα Λειβαδά. Εκεί χρησιμοποιήσαμε έναν συγκλονιστικό μονόλογο μιας άνεργης κοπέλας από την Αρτα, ένα κείμενο που το έχουμε συμπεριλάβει και στην τωρινή παράσταση. Βέβαια, ο καιρός πέρασε από τότε και τα πράγματα στην πατρίδα μας έγιναν πολύ χειρότερα. Προέκυψαν εν τω μεταξύ και καινούργια κείμενα, από το περιοδικό «Κοινωνικές επιστήμες», που διευθύνει ο Νίκος, και φτιάχτηκε από αυτά το σώμα της παράστασης.
Καθώς δουλεύαμε την παράσταση, όμως, βλέπαμε ότι χρειαζόταν και κάτι άλλο. Στην αρχή σκεφτήκαμε την «Αρχή της υπεράσπισης των αργόσχολων», που ανέφερα και πιο πάνω, τελικά καταλήξαμε στο εμβληματικό «Δικαίωμα στην τεμπελιά» και είδαμε με έκπληξη ότι αυτά τα δύο έδεναν θαυμάσια. Εκεί που έδυε το ένα, ανέτελλε το άλλο. Κι όπως γίνεται συχνά πυκνά στο θέατρο, ξεκινάς για τα Τρίκαλα της Κορινθίας και βρίσκεσαι στα Τρίκαλα της Θεσσαλίας, ευτυχώς…»

*Συνέντευξη στον Γιώργο Κιούση, http://www.enet.gr/

Πωλ Λαφάργκ

«Μια αλλόκοτη τρέλα διακατέχει τις εργατικές τάξεις των εθνών στα οποία βασιλεύει ο καπιταλιστικός πολιτισμός. Η τρέλα αυτή είναι ο έρωτας για τη δουλειά, το θανατηφόρο πάθος για τη δουλειά, που φτάνει μέχρι την εξάντληση των ζωτικών δυνάμεων του ατόμου και των απογόνων του.

Για να δοθεί δουλειά σε όλους τους ακαμάτηδες της τωρινής κοινωνίας, για να μπορέσει να αναπτυχθεί απεριόριστα ο βιομηχανικός εξοπλισμός, θα πρέπει η εργατική τάξη να αναπτύξει απεριόριστα τις καταναλωτικές της ικανότητες.

Αν η εργατική τάξη, ξεριζώνοντας από την καρδιά της το διεστραμμένο πάθος που την κυβερνά και διαστρεβλώνει τη φύση της, ύψωνε το ανάστημά της για να σφυρηλατήσει έναν ατσάλινο νόμο που θα απαγόρευε σε όλους να δουλεύουν περισσότερο από τρεις ώρες την ημέρα, η γη θα ένιωθε να γεννιέται πάνω της ένας καινούριος κόσμος…».

Η ταυτότητα της παράστασης

Σκηνοθεσία: Θοδωρής Γκόνης
Σκηνικά: Ελένη Στρούλια
Φωτισμοί: Τάσος Παλαιορούτας
Βοηθός σκηνοθέτη: Κατερίνα Συμεωνίδου
Ερμηνεύουν: Ίρις Νικολάου, Αντώνης Πριμηκύρης,
Κλέα Σαμαντά, Παύλος Σταυρόπουλος
****
Παραστάσεις 8 – 12 Ιανουαρίου
Ώρες παράστασης: Τετάρτη έως Σάββατο 9μμ-Κυριακή 8μμ

Επιμέλεια: Τζένη Κατσαρή-Βαφειάδη
[email protected]

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.