ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ Ο ΣΤΑΓΕΙΡΙΤΗΣ

Μιχαήλ Διατσίδη, επιτίμου συμβολαιογράφου

Ελάχιστοι είναι οι θνητοί κατά την μακραίωνη ιστορία του ανθρωπίνου γένους, οι οποίοι κατόρθωσαν με την ρωμαλεότητα της σκέψεως τους και το γιγαντιαίο έργο τους, να επηρεάσουν τόσο σημαντικά την εξέλιξη και την περαιτέρω πορεία της ανθρωπότητος και ν’αναδειχθούν μεγάλοι διδάσκαλοι και φωτισμένοι οδηγοί του ανθρωπίνου γένους. Ανάμεσα στους εξαιρετικούς και σπάνιους αυτούς ανθρώπους, τις εξέχουσες διάνοιες και τα φωτεινά πνεύματα, που επηρέασαν τόσο σημαντικά την ανθρώπινη μοίρα και κατέκτησαν την αιωνιότητα και την αθανασία, συμπεριλαμβάνεται και κατέχει αναμφισβήτητα περίοπτη θέση και το μέγα και ένδοξο τέκνό της Μακεδονίας, ο Αριστοτέλης Και άλλες κορυφαίες διάνοιες, και μάλιστα ο φωτεινός, μεγαλοφυής και ουρανοβάμων διδασκαλός του ο Πλάτων, (το πραγματικό του όνομα είναι Αριστοκλής και ονομάσθηκε Πλάτων από το γυμναστή του για το αθλητικό και ευρύ στέρνο που είχε), επέδρασαν σημαντικά και βαθύτατα στη φιλοσοφική σκέψη, την επιστήμη και γενικά την ανθρώπινη διανόηση, και δίκαια αποτελούν τη φωτεινή δυάδα της φιλοσοφίας του αρχαίου κόσμου, όμως ο Αριστοτέλης είναι εκείνος, που χρησίμευσε ως ο αναγνωρισμένος οδηγητής και διδάσκαλος σε κάθε κλάδο της επιστήμης.

Τον Αριστοτέλη δεν τον ξεπέρασε ποτέ κανείς. Στην ιστορία του ανθρωπίνου πνεύματος, δεν υπήρξαν επιστήμονες, όπως ο Αριστοτέλης, που κατείχαν όλες τις επιστήμες του καιρού τους και που από το μηδέν δημιούργησαν και άλλες ακόμα.

Πράγματι ο Αριστοτέλης αποτελεί μια από τις φωτεινότερες διάνοιες του αρχαίου Ελληνικού κόσμου και την εξοχώτερη και πιο υπέροχη φυσιογνωμία της αρχαίας Ελληνικής σοφίας, αλλά και το μοναδικό φαινόμενο σοφού πανεπιστήμονα σ’ ολόκληρη την διαδρομή του κοινωνικού γίγνεσθαι και της ανθρώπινης ιστορίας. Είναι ο μοναδικός μέχρι σήμερα στην ανθρωπότητα διανοούμενος και σοφός, που κατόρθωσε, μέσα στα περιορισμένα χρονικά όρια μιας ανθρώπινης ζωής, να παρουσιάσει και να φέρει σε πέρας μόνος τόσο τεράστιο και αληθινό αθάνατο και αιώνιο έργο, το οποίο για να γίνει χρειάζεται φυσιολογικά την σύμπραξη και συνεργασία εκατοντάδων ερευνητών.

Ο Αριστοτέλης ο οποίος δίκαια απεκλήθη “ηγεμών των φιλοσόφων” και “ο καθολικώτερος εγκέφαλος μεταξύ των άρχαίων φιλοσόφων”, με την πολυεδρικότητα της προσωπικότητος του, την πολυμέρεια των γνώσεών του και την καθολικότητα της σοφίας, που τον χαρακτηρίζει, επεξέτεινε τις διερευνήσεις του επί παντός φιλοσοφικού και επιστημονικού πεδίου και σε όλες τις σφαίρες και τους χώρους του επιστητού, πραγματευθείς με κύρος και γνώση και καταπληκτική βαθύτητα και οξύνοια και με κρυστάλλινη διαύγεια και εμβρίθεια – προσόν που προσιδιάζει μόνο στην Ελληνική σκέψη – όλο τα κοσμικά και ζωτικά προβλήματα και αναδείχθηκε επάξια ως ο πολυμαθέστερος σοφός όχι μόνον της αρχαιότητος, αλλά και των μετέπειτα μέχρι σήμερα εποχών. Οι παρατηρήσεις του δε και οι έρευνες του, παρά το περιορισμένο των τότε γνώσεων και τεχνικών μέσων, παραμένουν εν πολλοίς και σήμερα αναλλοίωτες και αποτελούν τα βάθρα για τους σημερινούς επιστήμονες και ερευνητές.

Συγκέντρωσε και συστηματοποίησε τις μέχρι τις εποχής του ασυστηματοποίητες επιστημονικές γνώσεις και φιλοσοφικές θεωρίες, ώστε δίκαια και εύλογα θεωρείται ο πρώτος και ο μεγαλύτερος εγκυκλοπαιδιστής και συμπυκνωτήρας των προ αυτού, πνευματικών κτήσεων της Ελληνικής αρχαιότητος και δημιουργός ενός από τα πιο υπέροχα μνημεία της ανθρωπίνης διανοήσεως. Τόσο είναι το πλήθος των γνώσεων, οι οποίες συμπεριελήφθηκαν στο Αριστοτελικά συγγράμματα και τόσες προδήλως είναι οι νέες παρατηρήσεις και θεωρίες που προστέθηκαν από τον Αριστοτέλη στο καθ’έκαστον θέματα των μελετών του και τόση είναι η πολυμέρεια του, ώστε δίκαια ελέχθη από Γερμανό σοφό ότι «άλλος Αριστοτέλης ούτε γεννήθηκε, ούτε θα γεννηθεί αλλά ούτε και είναι ανάγκη να γεννηθεί».

Έθεσε τις βάσεις όλων των μεταγενεστέρων επιστημών και φιλοσοφικών θεωριών και επέδρασε στη σκέψη των στοχαστών και την εξέλιξη των επιστημών, της τέχνης και της φιλοσοφίας, τόσο όσο κανείς άλλος διανοούμενος και σοφός και δίκαια θεωρείται ως ο θεμελιωτής όλων των συγχρόνων επιστημών και μέγας διδάσκαλος και νομοθέτης της επιστημονικής γνώσεως και φιλοσοφικής σκέψεως . Είναι ο ιδρυτής της Λογικής, της Ψυχολογίας, της Ηθικής, της Αισθητικής, της Παιδαγωγικής, των Οικονομικών Επιστημών, της Πολιτειολογίας, της Κοινωνιολογίας και ο πρώτος συνταγματολόγος και θεωρητικός του δημοκρατικού πολιτεύματος και του συγχρόνου αντιπροσωπευτικού κοινοβουλευτικού συστήματος και πολλών άλλων επιστημών. Στα σωζόμενα συγγράμματα του, τα οποία σημειωτέον, αποτελούν μόλις το 1/3 ή κατ’ άλλους το 1/4 του όλου έργου του, προσέρχονται επί 20 και πλέον αιώνες όλοι οι ερευνητές και στοχαστές για να λύσουν τα δυσχερή προβλήματα τους και ν’αντλήσουν πολύτιμες πληροφορίες και γνώσεις.

Γι’ αυτό και οι σημερινοί ερευνητές που τόσο ωφελούνται από το κολοσσιαίο έργο του, αλλά και εμείς οι απλοί άνθρωποι οφείλουμε άπειρη ευγνωμοσύνη προς τον μεγάλο Μακεδόνα, ο οποίος, με τα καταπληκτικά πνευματικά του επιτεύγματα, μας βοηθά να συνεχίσουμε ευκολότερα την πορεία μας στην αναζήτηση της αλήθειας και στην επιδίωξη της σοφίας και της αρετής.

Γεννήθηκε ο Μακεδόνας φιλόσοφος το 384 π.Χ στα Στάγειρα ή Στάγιρο της Χαλκιδικής, πόλη Ελληνική, αποικία των Ανδρείων. Πατέρας του ήταν ο Νικόμαχος, γιατρός του βασιλέα της Μακεδονίας Αμύντα Β, πατέρα του Φιλίππου. Ή μητέρα του Φαιστιάς καταγόταν από τη Χαλκίδα και ανήκε κι’ αυτή, όπως και ο πατέρας του, στο γένος των Ασκληπιαδών. Το γένος του Αριστοτέλη ήταν συνεπώς γνήσια ελληνικό και ή πόλη της καταγωγής του Ελληνική.

Κατά την εποχή της μεγάλης ακμής και επιρροής των Αθηνών, προ του Πελοποννησιακού πολέμου, η Στάγιρος είχεν προσχωρήσει στην Αθηναϊκή συμμαχία. Όταν δε ο Βρασίδας κατέλαβε την Αμφίπολη, η Στάγιρος προσχώρησε στους Λακεδαιμονίους, βραδύτερα επανήλθε στους Αθηναίους. Κατά τον 4ο π.Χ αιώνα έλαβε μέρος στη συνένωση των Χαλκιδικών πόλεων, οι οποίες υπό την αρχηγία της Ολύνθου, αντιτάχθηκαν κατά του Φιλίππου. Η Όλυνθος, ως γνωστόν, και η Στάγιρος καταστράφηκαν από το Φίλιππο. Στην εκπόρθηση της Ολύνθου συνείργησαν και δύο Ολύνθοι, οι οποίοι και κατέφυγαν στο στρατόπεδο του Φιλίππου. Εκεί οι αξιωματικοί και οι στρατιώτες τους αποκαλούσαν προδότες. Παραπονέθηκαν στο Φίλιππο κι’ εκείνος απάντησε ότι έτσι είναι οι Μακεδόνες «τα σύκα, σύκα και την σκάφην, σκάφην λέγουσιν»

Η Στάγιρος με την μεσίτευση του Αριστοτέλη, που έτρεφε μεγάλη αγάπη για την πατρίδα του, ανοικοδομήθηκε από το Φίλιππο, κατ’ άλλους από τον Αλέξανδρο και έτσι «της πατρίδος οικιστήν γενέσθαι»

Για τα πρώτα έτη της ζωής του δεν γνωρίζουμε και πολλά πράγματα. Οι βιογραφικές ειδήσεις βεβαιώνουν ότι ο Αριστοτέλης σε νεαρή ηλικία είχε την ατυχία να χάσει τον πατέρα του. Πολύ νωρίς επίσης πέθανε και η μητέρα του. Την φροντίδα και την κηδεμονία του ανέλαβε ο φίλος του πατέρα του Πρόξενος από τον Αταρνέα της Αιολίδας.

Το 367 π.Χ ο Αριστοτέλης στάλθηκε από τον κηδεμόνα του, στην Αθήνα για να φοιτήσει στην Σχολή, που είχε ιδρύσει ο Πλάτων στην Ακαδημία.

Η παράδοση αναφέρει ότι η μετάβαση του στην Αθήνα έγινε καθ’ υπόδειξη της Πυθίας, κατόπιν από ερώτημα, κατά την κρατούσα τότε συνήθεια, που υπέβαλε ο κηδεμόνας του Πρόξενος. Στην Πλατωνική Ακαδημία έμεινε ο Αριστοτέλης επί είκοσι χρόνια από το 367 μέχρι το 348 π.Χ Το γεγονός αυτό της μακρόχρονης μαθητείας του στην Πλατωνική Ακαδημία θεωρείται πρωτοφανές για τα χρονικά της πνευματικής ιστορίας, δεδομένου ότι ο Αριστοτέλης ήταν προσωπικότητα με καταπληκτική οξυδέρκεια, δημιουργικότητα και πνευματική ακτινοβολία.

Ο Πλάτων, ο οποίος ήταν μεγάλος παιδαγωγός, έδινε πάντοτε την ευκαιρία και τη δυνατότητα σε καθένα από τους μαθητές του να αναπτύξει δημιουργικότητα σύμφωνα με τα ατομικά του προτερήματα και τις κλίσεις του. Ο Αριστοτέλης διακρινόταν μεταξύ των μαθητών στην Πλατωνική Ακαδημία. Ο δάσκαλός του τον ονόμασε για την αγχίνοια του «νουν» της σχολής και για την φιλοαναγνωστία του «αναγνώστην», Ο Αριστοτέλης παρακολουθούσε και την έξω της Ακαδημίας πνευματική κίνηση. Πάντοτε όμως εκινείτο μέσα στο πλαίσιο των ελευθέρων συζητήσεων στην Ακαδημία, διατυπώνοντας και δικές του απόψεις. Το θαυμαστό είναι ότι μαθητής ων μιας τόσο ισχυρής πνευματικής προσωπικότητας, κατόρθωσε, ως μεγαλοφυΐα που ήταν, να διατυπώσει και αναπτύξει και δικές του φιλοσοφικές αντιλήψεις και επιστημονικές απόψεις .

Το έτος 346 π.Χ πέθανε ο Πλάτων και στη διεύθυνση της Ακαδημίας τον διαδέχθηκε ο γιος της αδελφής του Ποτώνης, Σπεύσιππος, καίτοι ο Αριστοτέλης ήταν αξιολογώτερος. Ο Αριστοτέλης με τον Ξενοκράτη τον Χαλκηδόνιο εγκατέλειψαν την Αθήνα και εγκαταστάθηκαν στην ΄Ασσο, στην νότια Τρωική ακτή, απέναντι από τη Λέσβο, την οποία Άσσο κυβερνούσαν οι Πλατωνικοί φιλόσοφοι Έραστος και Κορίσκος. Εκεί ο Αριστοτέλης και ο Ξενοκράτης ίδρυσαν φιλοσοφική σχολή, όπου σε ευρύ κύκλο μαθητών γινόταν διδασκαλία φιλοσοφικών και επιστημονικών μαθημάτων. Τότε συνδέθηκε με φιλία και με τον κατοπινό, τύραννο τον Αταρνέα, Ερμία.

Μετά τριετή διαμονή στην Άσσο διεκπεραιώθηκε στη Μυτιλήνη, όπου διέμεινε διδάσκοντας μέχρι το 342 π.Χ. Το έτος αυτό προσκλήθηκε ο από το Φιλίππο για να αναλάβει τη διαπαιδαγώγηση του νεαρού Αλεξάνδρου. Ο Αριστοτέλης χρημάτισε παιδαγωγός του Αλεξάνδρου μέχρι το 335 π.Χ στη Μίεζα, κοντά στη Νάουσα. Τον 1ο μ.Χ αιώνα περνώντας ο Πλούταρχος από την περιοχή είδε τα πέτρινα καθίσματα του υπαίθριου σχολείου.

Μετά το 335 π.Χ, όταν εν τω μεταξύ έγινε βασιλιάς της Μακεδονίας ο Αλέξανδρος με τη δολοφονία του Φιλίππου από τον Παυσανία στο θεάτρο των Αιγών μετά τη περιφανή νίκη του στη Χαιρώνεια της Βοιωνίας, ο Αριστοτέλης εγκαταστάθηκε στην Αθήνα και ίδρυσε το Λύκειο, στη θέση σήμερα πίσω από τη στρατιωτική Λέσχη, στην οδό Ρηγίλλης διδάσκοντας και συγγράφοντας. Με το θάνατο του Αλέξανδρου το 323 π.Χ οι οπαδοί του αντιμακεδονικού κόμματος ενόμισαν ότι βρήκαν την ευκαιρία να εκδικηθούν τους Μακεδόνες στο πρόσωπο του Αριστοτέλη. Το ιερατείο εκπροσωπούμενο από τον Ιεροφάντη της Ελευσινίας Δήμητρας Ευρυμέδοντα και ή αντίπαλη σχολή του Ισοκράτη με τον Δημόφιλο, υπέβαλαν καταγγελία κατά του Αριστοτέλη για ασέβεια και προσβολή των θεών. Γνωρίζοντας το άσπονδο μίσος εναντίον του, είχε αντιληφθεί ότι δεν είχε ελπίδα να αντιμετωπίσει με επιτυχία τις εναντίον του κατηγορίες και για να μη δώσει την ευκαιρία στους Αθηναίους να διαπράξουν και δεύτερο έγκλημα κατά της φιλοσοφίας, αποσύρθηκε στη Χαλκίδα σε κτήμα της μητέρας του. Εκεί πέθανε το επόμενο έτος 322π.Χ από στομαχικό νόσημα. Οι Σταγειρίτες μετέφεραν και έθαψαν τη σορό του στην πατρώα γη.

Μετά τον Β Παγκόσμιο Πόλεμο το Δημοτικό Σύμβούλιο Θεσσαλονίκης θέλοντας να τιμήσει τον «πατέρα της νίκης» Ουίνστον Τσώρτσιλ με ψήφισμα του αποφάσισε την μετονομασία της Πλατείας Αριστοτέλους σε Πλατεία Τσώρτσιλ. Ο μεγάλος πολιτικός, όπως ήταν φυσικό, δεν δέχθηκε και απάντησε ότι «εγώ δεν είμαι άξιος να λύσω τους ιμάντες των υποδημάτων του Αριστοτέλη και κατά μείζονα δε λόγο δεν είμαι άξιος να τον εξώσω από την κεντρική πλατεία της πρωτεύουσας της Μακεδονίας».

Κυριότερα διασωθέντα έργα του ενδεικτικά αναφερόμενα είναι : Πολιτικά, Αθηναίων Πολιτεία, Οικονομικά, Ηθικά Νικομάχεια, Ηθικά Ευδήμεια, Ηθικά μεγάλα, Ρητορική τέχνη, Ποιητική, Μετά τα Φυσικά ,(Πρώτη Φιλοσοφία), Περί Ψυχής, Μικρά φυσικά, Φυσική ακρόασις ή Φυσικά, Περί Ουρανού, Περί γενέσεως και φθοράς, Μετεωρολογικά, Περί τα ζώα ιστορίαι, Περι ζώων μορίων, Περί ζώων πορείας, Περί ζώων κινήσεως, Περί ζώων γενέσεως, Λογικά ή Όργανον κλπ.

Ο Διογένης ο Λαέρτιος έχει κατάλογο, στον οποίο περιέχονται 142 τίτλοι συγγραφών και 158 πραγματείες με τα πολιτεύματα ισάριθμων πολιτειών. Διασώθηκε μόνο η Αθηναίων Πολιτεία. Στον κατάλογο αυτό του Δ.Λαερτίου, άγνωστο για ποιο λόγο, δεν περιλαμβάνονται τα Ηθικά Νικομάχεια, Αι περί ζώων ιστορίαι, Τα Μετεωρολογικά, Αι Ανατομαί. Στον κατάλογο του Ησυχίου περιλαμβάνονται 197 τίτλοι συγγραφών, Ουσιαστικά συμπίπτει με τον κατάλογο του Δ. Λαερτίου. Και να σκεφθεί κανείς ότι τα σωζόμενα έργα ανέρχονται μόλις στο 1/3 ή κατ’ άλλους το 1 /4 του συνολικού έργου του Αριστοτέλη και ότι ο Αριστοτέλης απεβίωσε σε ηλικία 62 ετών.

Και σήμερα τα έργα του μεγάλου Μακεδόνα μελετώνται από τους λαούς σε όλα τα μήκη και πλάτη της γης, ιδιαίτερα δε τα τελευταία χρόνια μελετούν ευρύτατα τον Αριστοτέλη οι πολίτες και ειδικότερα οι νέοι των Αφρικανικών χωρών.

Το παρόν σύντομο άρθρο από ένα μη ειδικό στη φιλοσοφία δεν έχει καμία απολύτως επιστημονική αξίωση. Είναι ένα ταπεινό αφιέρωμα στο μεγάλο Σταγειρίτη 2320 χρόνια από το θάνατο του και μια απλή παρότρυνση προς τους νέους να στραφούν στη μελέτη των έργων του Αριστοτέλη,ο οποίος με την υψιπετή σκέψη του και την ανυπέρβλητη σοφία του θα παραμένει διαχρονικά ο μεγάλος διδάσκαλος και σοφός που θα ικανοποιεί και θα φωτίζει τους ανθρώπους στον αιώνιο πόθο τους για μάθηση «πάντες άνθρωποι του ειδέναι ορέγονται φύσει». Και θα βοηθά όλους στην προαγωγή της επιστήμης, την αναζήτηση της αλήθειας και την πορεία μας στην οδό της σοφίας και της αρετής. Ιδιαίτερα στη σύγχρονη εποχή της πνευματικής και ηθικής αναρχίας και παρακμής και του παραγκωνισμού των αθανάτων αξιών του πολιτισμού, οι θαυμάσιες ιδέες και διδασκαλίες του Αριστοτέλη αποτελούν λίαν αποκαλυπτικά και ελπιδοφόρα μηνύματα.

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.