Υπαρχει οραμα για τη νεολαια;
Στη Γαλλία η επαναστατική κουλτούρα είναι έντονη και ενεργεί ως υποβολέας. Δεν είναι ριζωμένη μόνον στην Επανάσταση του 1789 και του 1833, είναι και στις προλεταριακές επαναστάσεις του 1848 και της Παρισινής Κομμούνας του 1871, αλλά και στην «πολιτιστική» του 1968. Όμως, αυτό που συμβαίνει σήμερα έχει εντελώς διαφορετικό χαρακτήρα. Ο πολιτικός επιστήμονας Γιώργος Σεφερτζής, διαχρονικά συνδεδεμένος με τη Γαλλία, ερμηνεύοντας τη μαθητική εξέγερση εκεί, είπε ότι: «Είναι κοινοί οι κίνδυνοι που απειλούν τη νέα γενιά, την πρώτη μεταπολεμική που θα ζήσει χειρότερα από τους γονείς της. Βιώνει την τεράστια ανασφάλεια που προκαλεί η εισβολή της τεχνητής νοημοσύνης στα εργασιακά θέματα, δημιουργώντας μια νέου τύπου ανταγωνιστικότητα για ένταξη στην αγορά εργασίας». Αναφερόμενος στις πολιτικές αιτίες για τις απειλές που βιώνει η νεολαία, ο ψυχίατρος-ψυχαναλυτής Νίκος Γκουγκουλής πρόσθεσε: «Εδώ και χρόνια το μοντέλο της σοσιαλδημοκρατίας έχει καταρρεύσει. Κανείς δεν φροντίζει κανέναν και ο πολίτης αισθάνεται μια συνεχή εγκατάλειψη ή ακόμη και περιφρόνηση. Οι ελίτ είναι τελείως αποκομμένες από τον λαό· ζουν σε ξεχωριστούς κόσμους. Το σχολείο έχει πάψει να είναι χώρος μάθησης και μετάδοσης αξιών και έχει γίνει μικρογραφία μιας κοινωνίας σε αδιέξοδο» («Η Καθημερινή», 15/10/2026). Γι’ αυτό όλα τα κοινωνικά και πολιτικά κινήματα μετά το 1989 βάζουν στο επίκεντρο της δράσης τους την κριτική του καπιταλισμού.
«Γιατί κατέρρευσε το μοντέλο της σοσιαλδημοκρατίας, που έδωσε τα καλύτερα αποτελέσματα στις χρυσές μεταπολεμικές δεκαετίας από το 1945-1973; Παιδεία, υγεία, κοινωνική πρόνοια, ευημερία γενικότερα και ασφάλεια στους εργαζόμενους; Διότι η σοσιαλδημοκρατία υπήρξε χάριν του κομμουνισμού. Μπορούσε να υπερασπιστεί την ελευθερία, τη δημοκρατία και το κράτος πρόνοιας στις καπιταλιστικές χώρες, μόνο επειδή υπήρχε η ΕΣΣΔ και επειδή ο ίδιος ο καπιταλισμός είχε υποχρεωθεί να μετασχηματιστεί στο πλαίσιο του Ψυχρού Πολέμου. Η σοσιαλδημοκρατία, ο ρεφορμισμός δηλαδή, η πολιτική που υποσχόταν ότι με τις μεταρρυθμίσεις θα φθάσει στον σοσιαλισμό αναπτύχθηκε και λειτούργησε ως ανάχωμα προς τον κομμουνισμό. Με το τέλος του Ψυχρού Πολέμου εξέλιπε ο λόγος ύπαρξής της, και ο καπιταλισμός ξαναβρήκε το αρχικό του πρόσωπο, πολύ πιο ωμό»
Είτε μιλάμε για το “Occupy Wall Street” και το “Black Lives Matter” στις ΗΠΑ είτε για τα κινήματα στη Γαλλία, από το «Nuit Debout» επί Ολάντ μέχρι τα «Κίτρινα Γιλέκα» και τις σημερινές αντιδράσεις των μαθητών, κανένα δεν έδειξε ενδιαφέρον για τις σοσιαλιστικές αναζητήσεις του παρελθόντος. Είναι αυτοοργανωμένα αντικαπιταλιστικά κινήματα που γίνονται για τα κοινά αγαθά, τα οποία κατακτήθηκαν όταν ο καπιταλισμός είχε αντίπαλο δέος τον υπαρκτό σοσιαλισμό της ΕΣΣΔ και τα οποία πρέπει να διασωθούν απέναντι στην εμπορευματική πραγμοποίηση. Μας λέει ο Ένζο Τραβέρσο:
«Ωστόσο, [τα κινήματα αυτά] δεν αποτελούν κάποια αντίδραση προς τον 20ό αιώνα, αλλά ενσαρκώνουν κάτι το νέο. Κι επειδή είναι ορφανά, πρέπει να επινοήσουν την ταυτότητά τους. […] Τα μέλη των κομμουνιστικών κομμάτων είχαν την αυταπάτη να πιστεύουν ότι τους ανήκει το μέλλον, γνώριζαν ωστόσο ότι ανήκαν σε ένα κίνημα που ξεπερνούσε το ατομικό τους πεπρωμένο. Τα νέα κινήματα έχουν διαφορετική σχέση με την πολιτική, τη χρησιμοποιούν χωρίς να τρέφουν ψευδαισθήσεις. […] Ξέρουν ότι η δημοκρατία χρειάζεται να επινοηθεί από την αρχή και άρα δεν ιεροποιούν τους κούφιους θεσμούς της. Η οργανωτική μορφή που ταιριάζει περισσότερο σε αυτά τα νέα κινήματα είναι ίσως ο φεντεραλισμός της Πρώτης Διεθνούς. Η Πρώτη Διεθνής (Διεθνής Ένωση Εργατών) συγκέντρωνε κάθε είδους ιδεολογικά ρεύματα που εκτείνονταν από τον μαρξισμό έως τον αναρχισμό, στους κόλπους των οποίων συνυπήρχαν κόμματα, συνδικάτα, εθνικοαπελευθερωτικά κινήματα και ποικίλες ομάδες. Σήμερα, πρέπει να συνασπίσουμε και να φέρουμε σε διάλογο πολλαπλές εμπειρίες, χωρίς ιεραρχία, με “εξεγερσιακό” τρόπο, αντί να τις περιχαρακώνουμε πάνω σε ιδεολογικές βάσεις. Ίσως γι’ αυτόν τον λόγο, η Παρισινή Κομμούνα θεωρείται σήμερα πρωτοφανέρωτη εμπειρία αυτοδιακυβέρνησης και κοινοτικής πρακτικής. Οι πρωταγωνιστές της είχαν μικρή σχέση με τη βιομηχανική εργατική τάξη του 20ού αιώνα. Ήταν τεχνίτες, εποχιακοί εργάτες, νεαροί διανοούμενοι, μποέμ καλλιτέχνες, ανεπάγγελτες γυναίκες ή άνεργοι. Η ετερογένεια και η αβεβαιότητα του κοινωνικού τους κόσμου θυμίζει τις συνθήκες που βιώνει η σημερινή νεολαία».
Τι επιδιώκουν, λοιπόν, οι εξεγερμένοι των Παρισίων; Πριν κάποια χρόνια, ο Τζον Χολογουέι, βεβαίωνε σε ένα βιβλίο του ότι μπορούμε «να αλλάξουμε τον κόσμο χωρίς να πάρουμε την εξουσία».
Γιατί κατέρρευσε το μοντέλο της σοσιαλδημοκρατίας, που έδωσε τα καλύτερα αποτελέσματα στις χρυσές μεταπολεμικές δεκαετίας από το 1945-1973; Παιδεία, υγεία, κοινωνική πρόνοια, ευημερία γενικότερα και ασφάλεια στους εργαζόμενους; Διότι η σοσιαλδημοκρατία υπήρξε χάριν του κομμουνισμού. Μπορούσε να υπερασπιστεί την ελευθερία, τη δημοκρατία και το κράτος πρόνοιας στις καπιταλιστικές χώρες, μόνο επειδή υπήρχε η ΕΣΣΔ και επειδή ο ίδιος ο καπιταλισμός είχε υποχρεωθεί να μετασχηματιστεί στο πλαίσιο του Ψυχρού Πολέμου. Η σοσιαλδημοκρατία, ο ρεφορμισμός δηλαδή, η πολιτική που υποσχόταν ότι με τις μεταρρυθμίσεις θα φθάσει στον σοσιαλισμό αναπτύχθηκε και λειτούργησε ως ανάχωμα προς τον κομμουνισμό. Με το τέλος του Ψυχρού Πολέμου εξέλιπε ο λόγος ύπαρξής της, και ο καπιταλισμός ξαναβρήκε το αρχικό του πρόσωπο, πολύ πιο ωμό, ανακάλυψε και πάλι την ορμή των απαρχών του. Γι’ αυτό όλα τα κοινωνικά και πολιτικά κινήματα μετά το 1989 βάζουν στο επίκεντρο της δράσης τους την κριτική του καπιταλισμού.
Στην Ελλάδα; Μπορεί στη χώρα μας να σημειωθούν μαθητικές αντιδράσεις της δυναμικής στη Γαλλία; Ο Γιώργος Σεφερτζής υπογραμμίζει ότι «στην Ελλάδα επικρατεί ατομισμός ακόμη και στις νεαρές ηλικίες. Στη Γαλλία η πλειοψηφία των μαθητών στηρίζει τον Μελανσόν, ενώ εδώ στρέφονται περισσότερο στην αποχή. Στη Γαλλία είναι ισχυρή η κοινωνική υποχρέωση της αλληλεγγύης ‒ εδώ αυτό συνέβη με τα Τέμπη, αλλά ήταν εξαίρεση».
Αλεξανδρούπολη, 17/10/2026
Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
