Κοινωνικη βια και τραυματικες επιπτωσεις: Αντικτυπος στην ψυχικη και κοινωνικη ευημερια
Η κοινωνική βία είναι ένα φαινόμενο που εκδηλώνεται με διάφορες μορφές και επηρεάζει σε βάθος τις κοινωνίες και τα άτομα που την υφίστανται. Περιλαμβάνει ενέργειες που ασκούνται σε βάρος ατόμων ή ομάδων, με σκοπό να προκαλέσουν σωματική, ψυχική ή και συναισθηματική βλάβη. Αυτή η βία μπορεί να έχει πολλές μορφές, όπως φυσική βία, ψυχολογική κακοποίηση, σεξουαλική βία, εκφοβισμό, ρατσισμό και άλλες μορφές καταπίεσης και εκμετάλλευσης. Η κοινωνική βία επηρεάζει όχι μόνο τα άμεσα θύματα, αλλά και τους κοινούς παρατηρητές, με τις συνέπειες να είναι βαθιές και σε βάθος χρόνου. Η θεωρία του λειτουργισμού υποστηρίζει ότι η κοινωνία λειτουργεί ως ένα σύστημα που διατηρεί την ισορροπία και τη συνοχή μέσω των θεσμών και των κανόνων. Ωστόσο, όταν αυτά τα συστήματα αποτυγχάνουν ή παρουσιάζουν ανισότητες, η βία και το τραύμα μπορούν να προκύψουν ως συνέπειες των κοινωνικών εντάσεων και διαταραχών στην κοινωνική τάξη.
Ένα από τα πιο σημαντικά αποτελέσματα της έκθεσης στην κοινωνική βία είναι η εμφάνιση της Διαταραχής Μετατραυματικού Στρες, η οποία εμφανίζεται σε άτομα που έχουν βιώσει ή υπήρξαν μάρτυρες ενός τραυματικού γεγονότος. Η συγκεκριμένη διαταραχή έχει σημαντικές επιπτώσεις τόσο στην ψυχική όσο και στη σωματική υγεία των ατόμων που την εκδηλώνουν. Συχνά, συνδέεται με συναισθηματική αποδιοργάνωση, υπερκινητικότητα, άγχος, κατάθλιψη, αλλά και σωματικά συμπτώματα, όπως κεφαλαλγίες, πόνους στο σώμα και δυσπεψία.
Οι επιπτώσεις της Διαταραχής Μετατραυματικού Στρες στην κοινωνική και προσωπική ζωή ποικίλλουν. Κάποιες από τις επιπτώσεις μπορεί να είναι:
―Συναισθηματική και ψυχολογική απομόνωση: Τα άτομα με Διαταραχή Μετατραυματικού Στρες απομονώνονται συχνά από το κοινωνικό τους περιβάλλον και αποφεύγουν τις καταστάσεις που τους θυμίζουν το τραύμα τους. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να αποκοπεί η επικοινωνία τους με άλλους ανθρώπους, κάτι που ενδέχεται να προκαλέσει συναισθηματική απομόνωση και μοναξιά.
―Διαταραχές συμπεριφοράς: Η Διαταραχή Μετατραυματικού Στρες μπορεί να προκαλέσει την εκδήλωση έντονων συναισθημάτων θυμού, ανησυχίας και φόβου, με αποτέλεσμα να δημιουργούνται προβλήματα στις κοινωνικές σχέσεις και την αλληλεπίδραση με άλλους. Αυτές οι διαταραχές συμπεριφοράς μπορεί να εκδηλωθούν με επιθετικότητα, παρορμητικότητα ή ακόμα και κοινωνική απομόνωση.
―Αυτοκαταστροφικές συμπεριφορές: Στην προσπάθειά τους να διαχειριστούν την ψυχική τους κατάσταση, κάποια άτομα με Διαταραχή Μετατραυματικού Στρες μπορεί να καταφύγουν σε επιβλαβείς συμπεριφορές, όπως η κατανάλωση αλκοόλ, ναρκωτικών ή άλλων ουσιών, προκειμένου να ξεφύγουν από τα συναισθηματικά τους τραύματα.
―Αυτοεκτίμηση και αίσθημα ενοχής: Η θυματοποίηση και η κακοποίηση οδηγούν συχνά τα άτομα να νιώθουν μειονεκτικά ή ένοχα για τα όσα έζησαν. Αυτό προκαλεί σοβαρές επιπτώσεις στην αυτοεκτίμησή τους και την προσωπική τους εικόνα, που με τη σειρά τους οδηγούν σε απογοήτευση και απομάκρυνση από την κοινωνία.
―Σωματικά προβλήματα: Εκτός από τα ψυχικά συμπτώματα, η Διαταραχή Μετατραυματικού Στρες έχει και σωματικές συνέπειες. Αυτές μπορεί να περιλαμβάνουν μυϊκούς πόνους, προβλήματα με τον ύπνο, αυξημένα επίπεδα άγχους και υψηλή πίεση. Αυτά τα σωματικά συμπτώματα κάνουν συχνά τη διαχείριση της καθημερινότητας ακόμη πιο δύσκολη.
Στο κοινωνικό πλαίσιο, οι επιπτώσεις δεν περιορίζονται μόνο στα άτομα που υφίστανται τραύματα. Αντιθέτως, επηρεάζουν συνολικά την κοινωνία, καθώς προκαλούν αύξηση της βίας, του εκφοβισμού και της ανομίας, με τις κοινότητες να πλήττονται από την κατακερματισμένη κοινωνική συνοχή και την απώλεια εμπιστοσύνης. Δεύτερον, υπάρχουν επιπτώσεις στην οικογενειακή ζωή. Συγκεκριμένα, η κοινωνική βία και τα ψυχικά τραύματα που προκύπτουν από τη Διαταραχή Μετατραυματικού Στρες επηρεάζουν βαθιά τις οικογενειακές σχέσεις. Τα παιδιά που βιώνουν ή είναι μάρτυρες βίαιων περιστατικών εκδηλώνουν συχνά συμπτώματα που ενδέχεται να επηρεάσουν τη λειτουργία της οικογένειας. Παραδείγματος χάριν, οι γονείς που πάσχουν από Διαταραχή Μετατραυματικού Στρες μπορεί να έχουν δυσκολία στην παροχή συναισθηματικής υποστήριξης και καθοδήγησης, κάτι που μειώνει την ικανότητά τους να δημιουργήσουν έναν ασφαλή και σταθερό οικογενειακό χώρο.
Η κοινωνική βία, όταν παραμείνει ανεξέλεγκτη, έχει τη δυνατότητα να οδηγήσει σε αύξηση της εγκληματικότητας και της κοινωνικής ανομίας. Αυτό σημαίνει ότι, όταν τα άτομα τα οποία υφίστανται βία δεν έχουν τις κατάλληλες ψυχικές υποστηρίξεις, είναι πιθανό να καταφύγουν σε παραβατικές συμπεριφορές, είτε ως τρόπο εκδίκησης είτε ως μέσο για να αντιμετωπίσουν την εσωτερική τους αγωνία και το άγχος. Η έντονη και συνεχής έκθεση στη βία μπορεί να προκαλέσει, ιδιαίτερα στους νέους, την ανάπτυξη παραβατικών συμπεριφορών, όπως η χρήση ναρκωτικών, η κλοπή ή η εμπλοκή σε βίαιες συγκρούσεις. Η αδυναμία του κράτους και των κοινωνικών δομών να προσφέρουν υποστήριξη και πρόληψη συμβάλλει στην αύξηση των κρουσμάτων βίας και της κοινωνικής αναταραχής, με συνέπειες τόσο για την προσωπική ασφάλεια όσο και για τη σταθερότητα των κοινωνικών θεσμών
Ωστόσο, είναι πολύ σημαντικό να αναφερθεί ότι η κοινωνική βία, όταν παραμείνει ανεξέλεγκτη, έχει τη δυνατότητα να οδηγήσει σε αύξηση της εγκληματικότητας και της κοινωνικής ανομίας. Αυτό σημαίνει ότι, όταν τα άτομα τα οποία υφίστανται βία δεν έχουν τις κατάλληλες ψυχικές υποστηρίξεις, είναι πιθανό να καταφύγουν σε παραβατικές συμπεριφορές, είτε ως τρόπο εκδίκησης είτε ως μέσο για να αντιμετωπίσουν την εσωτερική τους αγωνία και το άγχος. Η έντονη και συνεχής έκθεση στη βία μπορεί να προκαλέσει, ιδιαίτερα στους νέους, την ανάπτυξη παραβατικών συμπεριφορών, όπως η χρήση ναρκωτικών, η κλοπή ή η εμπλοκή σε βίαιες συγκρούσεις. Η αδυναμία του κράτους και των κοινωνικών δομών να προσφέρουν υποστήριξη και πρόληψη συμβάλλει στην αύξηση των κρουσμάτων βίας και της κοινωνικής αναταραχής, με συνέπειες τόσο για την προσωπική ασφάλεια όσο και για τη σταθερότητα των κοινωνικών θεσμών.
Βεβαίως, επόμενο ακόλουθο είναι και οι οικονομικές, πολιτικές και πολιτιστικές επιπτώσεις. Όταν τα άτομα ή οι κοινότητες πλήττονται από τραυματικά γεγονότα, η ικανότητά τους να λειτουργούν παραγωγικά μειώνεται. Η απώλεια εργασίας και η οικονομική πίεση δημιουργούν μια αλυσιδωτή αντίδραση, η οποία εντείνει τη φτώχεια και τις κοινωνικές ανισότητες. Η συνεχής παρουσία κοινωνικής βίας επηρεάζει σε βάθος τις πολιτιστικές και κοινωνικές αξίες. Η κοινωνία μπορεί να υιοθετήσει έναν κυνικό και αποξενωμένο τρόπο σκέψης, με τον φόβο να κυριαρχεί στην καθημερινότητα των ατόμων. Ο φόβος και η αβεβαιότητα δημιουργούν κοινωνικές εντάσεις και δυσκολίες στην ενσωμάτωση ατόμων που έχουν βιώσει τραύματα, καθιστώντας τα πιο επιρρεπή στην αποδοχή ή τον ενστερνισμό αρνητικών πολιτιστικών και κοινωνικών προτύπων, όπως ο ρατσισμός ή η κοινωνική απομόνωση.
Η ψυχική υγεία των θυμάτων βίας απαιτεί την κινητοποίηση των κοινωνικών δομών για την παροχή υποστήριξης, τόσο σε επίπεδο ατομικό όσο και συλλογικό. Η κοινωνία, επίσης, πρέπει να αναγνωρίσει τις αιτίες της κοινωνικής βίας και να παρέμβει σε διαφορετικά επίπεδα, ξεκινώντας από την πρόληψη και την εκπαίδευση για την ανάγκη σεβασμού των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και την αναγνώριση των ψυχικών συνεπειών της βίας. Η δημιουργία ενός ασφαλούς και υποστηρικτικού περιβάλλοντος για τα άτομα που έχουν υποστεί βία είναι ζωτικής σημασίας για την αποκατάσταση και την αποδοχή τους στην κοινωνία. Σημαντική είναι η ολιστική προσέγγιση που θα περιλαμβάνει τη θεραπεία του τραύματος μέσω ψυχολογικών και ψυχιατρικών υποστηρίξεων, την εκπαίδευση και την ενδυνάμωση των θυμάτων, καθώς και την ανάπτυξη πολιτικών πρόληψης και στήριξης.
*Η Χρύσα Καλτσώνη είναι Κοινωνική Εγκληματολόγος, Εγκληματολογική Ψυχολόγος και εξειδικευμένη στη Διαχείριση Κρίσεων στις Ένοπλες Δυνάμεις. Με σπουδές σε Ελλάδα και εξωτερικό, είναι μέλος του Κέντρου Μελέτης του Εγκλήματος (ΚΕΜΕ), έχει συνεργαστεί και μαθητεύσει στο πλάι τού διακεκριμένου επιστήμονα, Ψυχιάτρου Δρ. Γεώργιου Λουκά. Έχει, επίσης, βραβευθεί από τον Γενικό Διευθυντή Σύγχρονου Πολιτισμού του Υπουργείου Πολιτισμού, με το βραβείο «Κυβέλη», ως μία από τις γυναίκες επιστήμονες που αναδεικνύονται τον 21ο αιώνα στον τομέα της Εγκληματολογίας. Έχει συμμετάσχει δε με πλήθος ομιλιών σε συνέδρια και ημερίδες, καθώς και με παρεμβάσεις σε τηλεοπτικές και ραδιοφωνικές εκπομπές.
Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
