Η σχεση με το σωμα μας

Συχνά, μέσα στο θεραπευτικό δωμάτιο, εμείς οι ψυχολόγοι ζητούμε από τους πελάτες να μας πουν σε ποιο σημείο του σώματός τους νιώθουν την μεγαλύτερη ένταση, πώς το σώμα τους αντιδρά απέναντι στο άγχος και το στρες της καθημερινότητας, πόσο συχνά ακούν το σώμα τους και τις ανάγκες του. Οι απαντήσεις σε αυτές τις ερωτήσεις δεν είναι εύκολες ούτε αυτονόητες. Αντιθέτως, δεν είναι καθόλου οικείο να σκεφτούμε και να νιώσουμε το σώμα μας μέσα στην καθημερινότητα. Ένα στομάχι σαν κόμπος, ένας αυχένας που πονάει, μύες που δυσκολεύονται να κινηθούν και μάτια θολά που τσούζουν. Όλα αυτά μοιάζουν με συμπτώματα που δύσκολα θα μας τραβούσαν την προσοχή. Ένα παυσίπονο θα έκανε την δουλειά του και θα προσπερνούσαμε αυτή την κραυγαλέα πρόσκληση του σώματός μας για παύση και αναστοχασμό.

Τον τελευταίο καιρό δεν μπορώ να θυμηθώ μία μέρα κατά τη διάρκεια της οποίας κανένα μέρος του σώματός μου δεν πονούσε. Ο πόνος έγινε σύντροφός μου. Αντί για προειδοποιητική σήμανση προσοχής, έγινε ένας ενοχλητικός συνοδοιπόρος στην αέναη καθημερινότητα. Μου φαίνεται πως αυτή η δήλωση (μπορεί και συνειδητοποίηση) θα ταίριαζε στις μαρτυρίες πολλών ανθρώπων γύρω μου. Άραγε γιατί τείνω να αγνοώ το σώμα μου όταν μου μιλάει; Γιατί τείνω να προσπερνώ τις προσκλήσεις του για προσοχή και φροντίδα; Πώς και μεταφράζω την κόπωση ως σημάδι επιτυχίας και επιβραβεύω τον εαυτό μου γι’ αυτό;

Μέσα σε μία καθημερινότητα γεμάτη υποχρεώσεις και ρόλους που πλέκονται μεταξύ τους σαν χριστουγεννιάτικα λαμπάκια, το σώμα μας μοιάζει περισσότερο με επιτελεστικό όργανο παρά με το σπίτι μας, με τόπο εμπειρίας και (συν)κατοίκησης. Όταν όλα γύρω μας μάς καλούν να αντέξουμε λίγο παραπάνω, να ξεπεράσουμε τα όρια μας, να υπερβούμε τις δυνάμεις μας και έτσι να επιτύχουμε τους στόχους μας, τότε η μοναδική επιλογή που μας δίνεται είναι να αγνοήσουμε την πολύ δική μας ανθρώπινη φύση. Άλλωστε, έχουμε εκπαιδευτεί ώστε να επιβραβεύουμε την αντοχή που συνοδεύεται με ατέρμονη κόπωση, ενώ η ξεκούραση και η παύση μοιάζουν πολυτέλεια αεργίας.

Καθημερινά υπερβαίνουμε τις δυνατότητες μας, τόσο τις σωματικές όσο και τις ψυχικές. Καθημερινά σπρώχνουμε και λίγο παραπάνω τα όρια μας. Δίνουμε λίγο χρόνο παραπάνω πριν την ώρα του ύπνου, μένουμε λίγη ώρα παραπάνω νηστικοί, τρώμε λίγο πιο αργά το βράδυ, πίνουμε λιγότερο νερό, τρώμε λιγότερο φρέσκα φαγητά, ασκούμαστε λιγότερο μέσα στην εβδομάδα και πολλά ακόμα παραδείγματα μικρών εκπτώσεων, τα οποία αναδεικνύουν την αποκομμένη σχέση που έχουμε με το σώμα μας. Όσο μεγαλώνουμε, τείνουμε να αντιλαμβανόμαστε το σώμα μας περισσότερο ως εργαλείο παρά ως έναν φιλικό συνοδοιπόρο, ως ένα συνομιλητή που μπορεί να μας ενημερώνει για τις ανάγκες, τα όρια και τις επιθυμίες μας. Και όταν αυτό δυσφορεί, πονά ή διαμαρτύρεται, συχνά το αντιμετωπίζουμε ως εμπόδιο που πρέπει ξεπεραστεί.

Ίσως, λοιπόν, το ερώτημα να μην είναι μόνο “γιατί πονάει το σώμα μου;” αλλά και “τι προσπαθεί να μου επικοινωνήσει;”. Όχι απαραίτητα με μία μυστικιστική λογική ότι κάθε πόνος συμβολίζει μία βαθύτερη ψυχική ανάγκη ή ότι κάθε σύμπτωμα έχει αποκλειστικά ψυχολογική βάση και κάποιο αξεπέραστο, ασυνείδητο τραύμα, αλλά με την παραδοχή ότι το σώμα αποτελεί ένα σημαντικό φορέα εμπειρίας, μνήμης και νοήματος. Είναι αυτό που πρώτο θα νιώσει τον θυμό μας, την απογοήτευσή μας, την χαρά και την έκπληξή μας. Είναι το πρώτο που θα αντιληφθεί ότι χρειαζόμαστε ένα διάλειμμα.

Ας το φροντίσουμε λοιπόν, αληθινά και ουσιαστικά, όχι μέσα από τις καταναλωτικές εκδοχές του “self care” που μετατρέπουν τις ανάγκες του σώματος για παύση σε προϊόν και την ευεξία σε ακόμη μία υποχρέωση που χρειάζεται να βάλουμε στο πρόγραμμά μας. Η φροντίδα του σώματός μας είναι πρωτίστως μία πράξη σχέσης, μία προσπάθεια να αποκαταστήσουμε την ισορροπία ανάμεσα στις διαφορετικές φωνές που συμμετέχουν στο  εσωτερικό μας συμβούλιο. Η φροντίδα του σώματός μας μοιάζει περισσότερο με εκδημοκρατισμό σε μία εποχή όπου η μοναρχία του εσωτερικού μας συμβουλίου τείνει να απολυταρχίσει. Η πολυφωνία, και ένα σώμα που ακούγεται δεν αποτελεί εμπόδιο στην πορεία της καθημερινότητας μας, αλλά προϋπόθεση για μία καθημερινότητα με μεγαλύτερη σύνδεση και παρουσία.

*Η Φαίδρα Γατσαρούλη είναι ψυχολόγος και συστημική ψυχοθεραπεύτρια.

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.