Η ψηφιακη κοινωνια δεν πρεπει να αφηνει κανεναν πισω
Ζούμε σε μια εποχή κατά την οποία η τεχνολογία εξελίσσεται με ταχύτατους ρυθμούς και η καθημερινότητά μας γίνεται ολοένα και πιο ψηφιακή. Ηλεκτρονικά ραντεβού, πληρωμές λογαριασμών, δημόσιες υπηρεσίες και τραπεζικές συναλλαγές μεταφέρονται σταδιακά στις οθόνες των κινητών τηλεφώνων. Αυτό που παρουσιάζεται ως πρόοδος και διευκόλυνση, όμως, δεν είναι αυτονόητο ότι εξυπηρετεί όλους τους πολίτες.
Μια κοινωνία που υποχρεώνει τον πολίτη να διαθέτει smartphone για να έχει πρόσβαση στα δικαιώματά του δεν είναι απαραίτητα μια σύγχρονη κοινωνία. Είναι μια κοινωνία που κινδυνεύει να συγχέει την τεχνολογική εξέλιξη με τον κοινωνικό αποκλεισμό.
Το 2026, ολοένα και περισσότερες δραστηριότητες της καθημερινής ζωής απαιτούν μια εφαρμογή, έναν προσωπικό κωδικό ή την πρόσβαση σε μια ψηφιακή πλατφόρμα. Για έναν άνθρωπο που είναι εξοικειωμένος με την τεχνολογία, αυτές οι διαδικασίες μπορεί να είναι απλές και γρήγορες. Για έναν ηλικιωμένο, έναν πολίτη με περιορισμένες ψηφιακές δεξιότητες ή κάποιον που δεν διαθέτει τον απαραίτητο εξοπλισμό, η ίδια διαδικασία μπορεί να μετατραπεί σε πραγματικό εμπόδιο. Και τότε προκύπτει ένα εύλογο ερώτημα: είναι δυνατόν η εξυπηρέτηση ενός πολίτη από το κράτος ή η πρόσβασή του σε βασικές υπηρεσίες να εξαρτάται από το αν διαθέτει ένα σύγχρονο κινητό τηλέφωνο και γνωρίζει να το χρησιμοποιεί;
Όταν η εξυπηρέτηση γίνεται εξάρτηση
Ας σκεφτούμε έναν ηλικιωμένο άνθρωπο που θέλει να κλείσει ένα ιατρικό ραντεβού, να πληρώσει έναν λογαριασμό ή να διεκπεραιώσει μια απλή διοικητική υπόθεση. Εάν η διαδικασία δεν μπορεί να ολοκληρωθεί εύκολα χωρίς ψηφιακά μέσα, τότε ενδέχεται να αναγκαστεί να απευθυνθεί στα παιδιά ή στα εγγόνια του για βοήθεια. Η οικογένεια, ασφαλώς, μπορεί να αποτελέσει ένα πολύτιμο δίκτυο υποστήριξης. Δεν είναι, όμως, δυνατόν να θεωρείται δεδομένο ότι κάθε ηλικιωμένος έχει συγγενείς διαθέσιμους να τον εξυπηρετήσουν. Ούτε είναι δίκαιο η αυτονομία ενός ανθρώπου να εξαρτάται από την παρουσία ενός νεότερου μέλους της οικογένειάς του.
Οι άνθρωποι που εργάστηκαν επί δεκαετίες, μεγάλωσαν παιδιά, στήριξαν οικογένειες και συνέβαλαν στην οικοδόμηση της κοινωνίας μας δικαιούνται να εξυπηρετούνται με αξιοπρέπεια. Δεν πρέπει να αισθάνονται ανεπαρκείς ή εξαρτημένοι επειδή δεν μπορούν να χειριστούν μια εφαρμογή. Η ψηφιακή αδυναμία δεν πρέπει να μετατρέπεται σε κοινωνική αδυναμία.
«Η πραγματική καινοτομία δεν μετριέται μόνο από τον αριθμό των εφαρμογών που δημιουργούμε ή των υπηρεσιών που μεταφέρουμε στο διαδίκτυο. Μετριέται και από το κατά πόσο αυτές οι υπηρεσίες είναι προσβάσιμες, κατανοητές και λειτουργικές για όλους. Χρειαζόμαστε, επομένως, δημόσιες και ιδιωτικές υπηρεσίες που να προσφέρουν ουσιαστικές εναλλακτικές: τηλεφωνική εξυπηρέτηση, φυσική παρουσία όπου είναι απαραίτητη, απλές διαδικασίες και ανθρώπους που μπορούν να βοηθήσουν όσους δυσκολεύονται. Παράλληλα, η εκπαίδευση στις ψηφιακές δεξιότητες πρέπει να είναι διαθέσιμη σε όλους, χωρίς αποκλεισμούς και χωρίς να αντιμετωπίζεται ως υποκατάστατο της ανθρώπινης υποστήριξης»
Πρόοδος για όλους, όχι μόνο για τους εξοικειωμένους
Κανείς δεν αμφισβητεί τα οφέλη της ψηφιοποίησης. Οι ηλεκτρονικές υπηρεσίες μπορούν να μειώσουν τη γραφειοκρατία, να εξοικονομήσουν χρόνο, να περιορίσουν τις μετακινήσεις και να κάνουν την εξυπηρέτηση αποτελεσματικότερη. Η τεχνολογία μπορεί πράγματι να βελτιώσει την ποιότητα ζωής. Το πρόβλημα αρχίζει όταν η ψηφιακή εξυπηρέτηση από εναλλακτική λύση μετατρέπεται σε υποχρεωτική προϋπόθεση. Όταν καταργούνται οι παραδοσιακοί τρόποι εξυπηρέτησης χωρίς να διασφαλίζονται ισότιμες εναλλακτικές, ένα μέρος της κοινωνίας κινδυνεύει να μείνει πίσω.
Η πραγματική καινοτομία δεν μετριέται μόνο από τον αριθμό των εφαρμογών που δημιουργούμε ή των υπηρεσιών που μεταφέρουμε στο διαδίκτυο. Μετριέται και από το κατά πόσο αυτές οι υπηρεσίες είναι προσβάσιμες, κατανοητές και λειτουργικές για όλους. Χρειαζόμαστε, επομένως, δημόσιες και ιδιωτικές υπηρεσίες που να προσφέρουν ουσιαστικές εναλλακτικές: τηλεφωνική εξυπηρέτηση, φυσική παρουσία όπου είναι απαραίτητη, απλές διαδικασίες και ανθρώπους που μπορούν να βοηθήσουν όσους δυσκολεύονται. Παράλληλα, η εκπαίδευση στις ψηφιακές δεξιότητες πρέπει να είναι διαθέσιμη σε όλους, χωρίς αποκλεισμούς και χωρίς να αντιμετωπίζεται ως υποκατάστατο της ανθρώπινης υποστήριξης.
Η αξιοπρέπεια δεν είναι ψηφιακή υπηρεσία
Το ζητούμενο δεν είναι να επιστρέψουμε στο παρελθόν ούτε να απορρίψουμε την τεχνολογική πρόοδο. Είναι να αποφασίσουμε τι είδους κοινωνία θέλουμε να οικοδομήσουμε μέσα από αυτήν. Θέλουμε μια κοινωνία στην οποία ο πολίτης εξαρτάται από έναν κωδικό, μια συσκευή ή τη βοήθεια ενός τρίτου για να διεκπεραιώσει βασικές ανάγκες; Ή μια κοινωνία στην οποία η τεχνολογία προσφέρει περισσότερες δυνατότητες, χωρίς να αφαιρεί από κανέναν την ανεξαρτησία του;
Η απάντηση θα έπρεπε να είναι αυτονόητη. Η πρόσβαση στις δημόσιες υπηρεσίες, στην υγεία και στις βασικές συναλλαγές δεν πρέπει να γίνεται προνόμιο όσων διαθέτουν τον κατάλληλο εξοπλισμό ή τις απαραίτητες ψηφιακές γνώσεις. Μια πραγματικά σύγχρονη κοινωνία δεν εγκαταλείπει όσους δυσκολεύονται να προσαρμοστούν. Προσαρμόζει και η ίδια τις υπηρεσίες της στις ανάγκες των ανθρώπων της. Γιατί ο πολιτισμός μιας κοινωνίας δεν κρίνεται μόνο από το πόσο γρήγορα προχωρά μπροστά, αλλά και από το αν φροντίζει να μη μένει κανείς πίσω.
Η τεχνολογία πρέπει να υπηρετεί τον άνθρωπο, όχι να αποφασίζει ποιος αξίζει να εξυπηρετηθεί, και η πρόοδος έχει πραγματική αξία μόνο όταν χωράει όλους τους πολίτες, ανεξαρτήτως ηλικίας, γνώσεων ή οικονομικών δυνατοτήτων.
*Ο Θεόδωρος Κ. Ορδουμποζάνης είναι νομικός και συγγραφέας, με πιο πρόσφατο βιβλίο του το μυθιστόρημα «Οι καστανιές της μνήμης» (εκδ. Επικοινωνία ΑΕ, Κομοτηνή 2026).
Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
