Τα Καλογιαννια των Σαρακατσανων της Ροδοπης στο Ευρετηριο Αυλης Πολιτιστικης Κληρονομιας της Ελλαδας

Ένα από τα δέκα νέα στοιχεία που εντάχθηκαν στο Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ελλάδας είναι η δημόσια αναπαράσταση του εθίμου «Καλογιάννια» των Σαρακατσάνων στην ΠΕ Ροδόπης.

Το έθιμο τελείται στις 24 Ιουνίου, και είναι μια δημόσια αναπαράσταση τελετουργίας λαϊκής λατρείας προς τιμή του Ιωάννη του Προδρόμου, που τελούσαν οι Πολίτες Σαρακατσάνοι της Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης, οι οποίοι κατά το παρελθόν μετακινούνταν σε περιοχές κοντά στην Κωνσταντινούπολη.

Όπως δήλωσε η Υπουργός Πολιτισμού κ. Λίνα Μενδώνη «με την εγγραφή δέκα νέων στοιχείων στο Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς, ενισχύουμε έμπρακτα τη διαρκή προσπάθεια του Υπουργείου Πολιτισμού για την καταγραφή, τη διαφύλαξη και την ανάδειξη του ανεκτίμητου πλούτου της άυλης πολιτιστικής μας κληρονομιάς. (…). Με τις νέες εγγραφές, το Εθνικό Ευρετήριο αριθμεί πλέον 199 στοιχεία, αναδεικνύοντας την πολυμορφία, τη δημιουργικότητα και τη συνέχεια του ελληνικού πολιτισμού. (…).».

Το έθιμο του Κλήδονα – Καλογιάννια

Το έθιμο του Κλήδονα, που έχει τις ρίζες του στην αρχαιότητα, είναι μια λαϊκή μαντική διαδικασία, από τις πιο τελετουργικές όλων των παραδόσεων του τόπου μας.

Την παραμονή της γιορτής, από όλα τα κονάκια του τσελιγκάτου, συγκεντρώνονταν τα ανύπαντρα κορίτσια και οι γυναίκες και όριζαν μια γυναίκα, που είχε στο εξής την πρωτοβουλία της γιορτής. Σε αυτήν, κάθε κορίτσι, πήγαινε ένα προσωπικό της τιμαλφές δεμένο σε ένα μπουκέτο «καλογιάννια» -μυρωδάτο φυτό, που φυτρώνει σε ανάβρες στα βουνά κι έχει μοβ μικρά λουλουδάκια και οδοντωτά φύλλα.

Αφού έβαζαν προσεκτικά όλα μαζί τα μπουκέτα, το ένα δίπλα στο άλλο, μέσα σ’ ένα «κακκάβι», σκέπαζαν το κακκάβι με ένα κόκκινο μαντήλι, μιας κοπέλας, που έπρεπε να έχει εν ζωή και τους δυο γονείς της και το πήγαιναν στη βρύση, τραγουδώντας.

Στη βρύση η κοπέλα κατέβαζε το κακκάβι και το γέμιζε τρεις φορές με νερό και το άδειαζε, ενώ οι συνοδοί τραγουδούσαν. Σε κάθε γέμισμα κλωτσούσε τρεις φορές το κακκάβι και το ξαναγέμιζε. Την τρίτη φορά το έπαιρνε γεμάτο, το σκέπαζε πάλι με την μαντίλα και το έβαζε στο κεφάλι της και επέστρεφαν σε πομπή, στην πλατεία του τσελιγκάτου, όπου έβαζαν ένα σοφρά και πάνω τοποθετούσαν το κακκάβι με τα καλογιάννια, ξεσκέπαζαν το κακκάβι και έμενε όλη νύχτα κάτω από τον έναστρο ουρανό, ενώ γυναίκες και άνδρες τραγουδούσαν και χόρευαν έως αργά.

Την επομένη, ανήμερα της γιορτής του Αϊ-Γιαννιού, άνδρες και γυναίκες πήγαιναν στη βρύση όπου ακολουθούνταν το ίδιο τυπικό. Χόρευαν άντρες γυναίκες όλη τη μέρα και το βράδυ του Αϊ-Γιαννιού, αφού πιο πριν έφευγαν οι άντρες στις «δ’λειές», μαζεύονταν όλες γύρω από κακκάβι και η γυναίκα που ‘χε το κουμάντο της γιορτής έβγαζε προσεκτικά ένα ένα τα μπουκέτα από το κακκάβι.

Η κοπέλα που πρώτη θα έβλεπε να βγαίνει το δικό της μπουκέτο, που το αναγνώριζε από το τιμαλφές (δαχτυλίδι, σκουλαρίκι, κ,ά.) θα παντρευόταν πρώτη, ενώ βάζοντας το μπουκέτο κάτω από το μαξιλάρι της, ίσως να έβλεπε στο όνειρο της και το παλικάρι που θα παντρευόταν!

Ευχαριστίες από τον Σύλλογο των εν Θράκη διαβιούντων Σαρακατσαναίων

Με ανακοίνωσή τους τα μέλη του Διοικητικού Συμβουλίου του Συλλόγου των εν Θράκη διαβιούντων Σαρακατσαναίων, εξέφρασαν τις θερμές τους ευχαριστίες σε όλους όσοι συνέβαλαν ώστε να φτάσει η ξεχωριστή ημέρα όπως την χαρακτήρισαν ημέρα για τους Σαρακατσαναίους της Θράκης.

«Με ιδιαίτερη χαρά και συγκίνηση υποδεχόμαστε την εγγραφή της αναπαράστασης του εθίμου «Καλογιάννια» των Σαρακατσαναίων στην Π.Ε. Ροδόπης στο Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ελλάδας.

Πρόκειται για μια σημαντική αναγνώριση ενός εθίμου που αποτελεί ζωντανό κομμάτι της σαρακατσάνικης παράδοσης και της συλλογικής μας μνήμης. Μια παράδοση που δεν έμεινε μόνο στις αφηγήσεις των παλαιότερων, αλλά συνεχίζει να ζωντανεύει μέσα από την αναπαράσταση, τη συμμετοχή και τη μεταλαμπάδευσή της στις νεότερες γενιές.

Ένα μεγάλο ευχαριστώ στη Νάγια Δαλακούρα, για τη σημαντική συμβολή της και για τη συνεργασία της στην όλη προσπάθεια.

Θερμές ευχαριστίες αξίζουν επίσης στο προηγούμενο Διοικητικό Συμβούλιο του Συλλόγου μας, το οποίο έκανε τις απαραίτητες ενέργειες και έβαλε τις βάσεις για αυτή τη σημαντική εξέλιξη. Ως νέο Διοικητικό Συμβούλιο, παραλαμβάνουμε αυτή την προσπάθεια ως μια πολύτιμη παρακαταθήκη και αισθανόμαστε την ευθύνη να τη συνεχίσουμε.

Ιδιαίτερη αναφορά αξίζει σε όλους όσοι εργάστηκαν για την τεκμηρίωση και την καταγραφή του εθίμου, καθώς και στον Βασίλη Χ. Σερμπέζη, για την πολύτιμη και πλούσια καταγραφή του εθίμου, που αποτέλεσε σημαντικό μέρος της τεκμηρίωσης.

Η αναγνώριση μας γεμίζει περηφάνια, αλλά ταυτόχρονα μας υπενθυμίζει και την ευθύνη που έχουμε απέναντι στην παράδοσή μας.

Γιατί τα Καλογιάννια δεν είναι απλώς μια αναπαράσταση. Είναι μνήμη, παράδοση, ταυτότητα και ένας ζωντανός δεσμός ανάμεσα στις γενιές.

Και αυτόν τον δεσμό έχουμε χρέος να τον κρατήσουμε ζωντανό.

Με σεβασμό σε αυτούς που μας παρέδωσαν την παράδοση, ευγνωμοσύνη σε όσους εργάστηκαν για τη διαφύλαξή της και ευθύνη απέναντι στις επόμενες γενιές, συνεχίζουμε.

Θερμά συγχαρητήρια σε όλους όσοι συνέβαλαν σε αυτή τη σημαντική στιγμή για τον σαρακατσάνικο πολιτισμό μας» αναφέρουν.

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.