Αντιο Μαργαριτα…

Σήμερα στεκόμαστε με συγκίνηση μπροστά στην απώλεια της Μαργαρίτας Παπανδρέου.

Μιας γυναίκας που έζησε κοντά στην Ιστορία, αλλά δεν αρκέστηκε να την παρακολουθεί. Μιας γυναίκας που θέλησε να την επηρεάσει και, σε σημαντικό βαθμό, να την αλλάξει.

Η Μαργαρίτα υπήρξε η νύφη του Γεωργίου Παπανδρέου, του Γέρου της Δημοκρατίας, η σύζυγος του Ανδρέα Παπανδρέου, Προέδρου και Πρωθυπουργού του ΠΑΣΟΚ, σε μια εποχή που η Ελλάδα πάσχιζε να σταθεί στα πόδια της, μετά από μια δικτατορία και ο κόσμος διψούσε για την «ΑΛΛΑΓΗ», παντού, αλλά και μητέρα του πρωθυπουργού Γιώργου Παπανδρέου. Θα ήταν όμως άδικο να περιορίσουμε τη μνήμη της σε αυτούς τους τίτλους και στις οικογενειακές της σχέσεις.

Η ζωή της, πολυκύμαντη. ΜΙΑ ΓΥΝΑΙΚΑ ΠΟΥ ΔΕΝ ΓΕΝΝΗΘΗΚΕ ΕΛΛΗΝΙΔΑ, ΕΠΕΛΕΞΕ ΝΑ ΕΙΝΑΙ ΕΛΛΗΝΙΔΑ και να αγωνίζεται για χώρα που ζούσε. Γιατί η Μαργαρίτα Παπανδρέου , δεν αρκέστηκε να ζει στη σκιά των πολιτικών της οικογένειας. Απέκτησε τη δική της θέση στη δημόσια ζωή της χώρας. Και την απέκτησε μέσα από τον αγώνα της για τις γυναίκες.

Ως πρόεδρος της Ένωσης Γυναικών Ελλάδας, της ΕΓΕ, την οποία ίδρυσε το 1975, έδωσε φωνή σε ένα αίτημα που για πολλές γυναίκες της εποχής, παρέμενε ακόμη δύσκολο να εκφραστεί: Το αίτημα για πραγματική ισότητα, για ίσα δικαιώματα, για μια κοινωνία στην οποία η γυναίκα δεν θα αντιμετωπίζεται ως πολίτης δεύτερης κατηγορίας, με νόμους του Οικογενειακού Δικαίου από το 1948, όπου κυρίαρχος στην οικογένεια ήταν ο άνδρας και μόνον αυτός αποφάσιζε. Η θέση της γυναίκας στην κοινωνία του 1980 ήταν υποτιμητική και αυτό έπρεπε να αλλάξει!

Η περίοδος εκείνη υπήρξε μια μεγάλη καμπή για την ελληνική κοινωνία. Και η Μαργαρίτα βρέθηκε στην πρώτη γραμμή αυτής της αλλαγής. «Τι έκανες Ανδρέα σήμερα για τις γυναίκες;» Αυτό υπενθύμιζε κάθε μέρα στον πρωθυπουργό της χώρας.

Με μεγάλους αγώνες και κινητοποιήσεις ευαισθητοποίησε την κοινωνία. Ανέδειξε τα ζητήματα της ενδοοικογενειακής βίας, της ανισότητας στην εργασία, των μισθών και της υποτιμημένης  θέσης της γυναίκας στην παραδοσιακή ελληνική οικογένεια.  Λειτούργησε ως μοχλός πίεσης προς την κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ (μετά το 1981) για τη νομική και θεσμική κατοχύρωση των δικαιωμάτων των γυναικών. 

■ Με τον ΝΟΜΟ 1329/1983 έγινε ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ, που αποτέλεσε το μεγαλύτερο ορόσημο. Καταργήθηκε η πατριαρχική δομή της οικογένειας και αντικαταστάθηκε από την αρχή της ισότητας των συζύγων: 

―Καταργήθηκε η προίκα (θεσμός που υποτιμούσε τη γυναίκα οικονομικά). 

―Καθιερώθηκε ο πολιτικός γάμος ως ισιότιμος με τον θρησκευτικό και λύθηκε το πρόβλημα των μακροχρόνιων διαδικασιών, στα διαζύγια.

―Η λήψη αποφάσεων για την οικογένεια και τα παιδιά έγινε από κοινού και από τους δύο γονείς (ενώ παλαιότερα αποφάσιζε αποκλειστικά, ο «πατέρας-αρχηγός».

―Καθιερώθηκε η ισότητα μεταξύ των παιδιών (κατάργηση διακρίσεων μεταξύ «γεννημένων σε γάμο» και «εκτός γάμου»). 

―Η γυναίκα διατηρούσε το επώνυμό της μετά τον γάμο. 

■ Υπήρξαν αγώνες και νομοθετικές ρυθμίσεις (στα μέσα της δεκαετίας του ’80) που αποδέσμευσαν τις γυναίκες από τη δίωξη για την άμβλωση, δίνοντάς τους ΤΟΝ ΕΛΕΓΧΟ ΤΟΥ ΣΩΜΑΤΟΣ ΤΟΥΣ. 

■ Προωθήθηκαν νομοσχέδια για την απαγόρευση των απολύσεων εγκύων, την επέκταση των αδειών μητρότητας και τη δημιουργία δομών στήριξης της οικογένειας. 

■ Η δράση της Μαργαρίτας Παπανδρέου και της ΕΓΕ οδήγησε επίσης στη δημιουργία κρατικών μηχανισμών για την παρακολούθηση και εφαρμογή πολιτικών ισότητας, με αποκορύφωμα την ίδρυση της ΓΕΝΙΚΗΣ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑΣ ΙΣΟΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΦΥΛΩΝ ΤΟ 1985 και τη δημιουργία γραφείων ισότητας στις Νομαρχίες.

Η συμβολή της στον αγώνα για την ισότητα των φύλων και στην αναμόρφωση του Οικογενειακού Δικαίου, που κορυφώθηκε με τις μεγάλες μεταρρυθμίσεις του 1983, συνδέθηκε με μια βαθιά αλλαγή στην ελληνική κοινωνία. Η γυναίκα αποκτούσε περισσότερο χώρο, περισσότερη αυτονομία, περισσότερα δικαιώματα. Η οικογένεια έπαυε να αντιμετωπίζεται μόνο μέσα από παλιές αντιλήψεις και ρόλους που θεωρούνταν αυτονόητοι. ΚΑΙ ΠΙΣΩ ΑΠΟ ΑΥΤΕΣ ΤΙΣ ΑΛΛΑΓΕΣ ΥΠΗΡΧΑΝ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΠΟΥ ΑΓΩΝΙΣΤΗΚΑΝ, ΔΙΕΚΔΙΚΗΣΑΝ, ΕΠΕΜΕΙΝΑΝ. Η ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ ΗΤΑΝ ΜΙΑ ΑΠΟ ΑΥΤΕΣ.Ίσως γι’ αυτό η παρακαταθήκη της δεν βρίσκεται μόνο σε όσα έκανε τότε. Βρίσκεται και σε όσα σήμερα θεωρούμε αυτονόητα, χωρίς πάντοτε να θυμόμαστε ότι κάποτε χρειάστηκε αγώνας, για να γίνουν πραγματικότητα.

Η ζωή της είχε και μια άλλη, ιδιαίτερη διάσταση. Βρέθηκε στο επίκεντρο μιας μεγάλης πολιτικής οικογένειας και μιας ταραγμένης περιόδου της ελληνικής πολιτικής ζωής. Γνώρισε από κοντά την εξουσία, τις ευθύνες, τις συγκρούσεις, τις μεγάλες προσδοκίες αλλά και τις μεγάλες απογοητεύσεις μιας ολόκληρης εποχής. Λοιδορήθηκε, κατηγορήθηκε άδικα, καθυβρίστηκε, προδόθηκε…

Κι όμως, μέσα σε όλα αυτά, κράτησε τη δική της ταυτότητα. Αυτό είναι ίσως που αξίζει περισσότερο να θυμόμαστε σήμερα. Όχι μόνο τη Μαργαρίτα που στεκόταν δίπλα σε έναν μεγάλο πολιτικό άνδρα. Αλλά ΤΗ ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ ΠΟΥ ΣΤΑΘΗΚΕ Η ΙΔΙΑ ΟΡΘΙΑ, ΜΕ ΤΙΣ ΔΙΚΕΣ ΤΗΣ ΠΕΠΟΙΘΗΣΕΙΣ, ΤΟΥΣ ΔΙΚΟΥΣ ΤΗΣ ΑΓΩΝΕΣ ΚΑΙ ΤΗ ΔΙΚΗ ΤΗΣ ΦΩΝΗ. Η Ιστορία θα την καταγράψει ως μια γυναίκα που συμμετείχε ενεργά στη διεκδίκηση της ισότητας των γυναικών με τους άνδρες, για μπορούν να περπατούν μαζί, κοντά ο ένας με τον άλλον. Ούτε πίσω, ούτε μπροστά. ΜΑΖΙ!

Οι άνθρωποι που τη γνώρισαν, όμως, θα τη θυμούνται και για κάτι πιο απλό και πιο ουσιαστικό: Για την ανθρώπινη παρουσία της, για τις σχέσεις που δημιούργησε, για τις στιγμές που μοιράστηκε και για τα ίχνη που άφησε στις ζωές τους. Είχα την μεγάλη τιμή και χαρά να την γνωρίσω, λίγα χρόνια πριν, ένα καυτό καλοκαιριάτικο μεσημέρι, στην Αλμυρή. Εκεί, στο ησυχαστήριό της, που ακόμη και γι’ αυτό, συκοφαντήθηκε, ότι ζούσε σε έπαυλη… Και ΔΕΝ ΗΤΑΝ. Γνώρισα μια γυναίκα γλυκύτατη με λαμπερά γαλάζια μάτια, που παρόλο το προχωρημένο της ηλικίας της, είχε πλήρη διαύγεια, συζητούσε για πολιτική, για το τι έζησε, αλλά μπορούσε να τραγουδά και να χορεύει σαν παιδούλα!

Σήμερα, λοιπόν, δεν ΑΠΟΧΑΙΡΕΤΟΥΜΕ μόνο ένα πρόσωπο μιας σημαντικής πολιτικής οικογένειας. ΑΠΟΧΑΙΡΕΤΟΥΜΕ ΜΙΑ ΓΥΝΑΙΚΑ που έγινε μέρος της ιστορίας του γυναικείου κινήματος στην Ελλάδα. Μια γυναίκα ΠΟΥ ΠΙΣΤΕΨΕ ΟΤΙ Η ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΑΛΛΑΞΕΙ. ΚΑΙ ΠΟΥ, ΜΕ ΤΟΝ ΔΙΚΟ ΤΗΣ ΤΡΟΠΟ, ΣΥΝΕΒΑΛΕ ΩΣΤΕ ΝΑ ΑΛΛΑΞΕΙ.

Μαργαρίτα,

σήμερα σου λέμε αντίο με σεβασμό και ευγνωμοσύνη.

―ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΑΓΩΝΕΣ ΣΟΥ.

―ΓΙΑ ΤΗ ΦΩΝΗ ΣΟΥ.

―ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΜΟΝΗ ΣΟΥ.

―ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΙΣΤΗ ΣΟΥ ΣΤΗΝ ΙΣΟΤΗΤΑ.

Και πάνω απ’ όλα, για την παρακαταθήκη που αφήνεις.Οι εποχές αλλάζουν. Οι άνθρωποι φεύγουν. Οι αγώνες όμως συνεχίζονται. Και κάθε φορά που μια γυναίκα διεκδικεί την ισότητα, την ελευθερία, την αξιοπρέπεια και τη θέση που δικαιούται στην κοινωνία, ένα κομμάτι εκείνων των αγώνων ξαναζωντανεύει.

ΚΑΛΟ ΣΟΥ ΤΑΞΙΔΙ, ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ.

Η ΜΝΗΜΗ ΣΟΥ ΑΣ ΜΕΙΝΕΙ ΖΩΝΤΑΝΗ.

ΚΑΙ ΤΟ ΕΡΓΟ ΣΟΥ,  ΑΣ ΣΥΝΕΧΙΣΕΙ ΝΑ ΜΙΛΑ ΣΤΙΣ ΕΠΟΜΕΝΕΣ ΓΕΝΙΕΣ.

TOΕΡΓΟ ΣΟΥ, Η ΑΛΗΘΕΙΑ, TΗΕ TRUTH.

*Η Νικολέττα Πετκίδου είναι πολιτισμολόγος.

Πηγή Φωτογραφίας: Αρχείο Ιδρύματος Ανδρέα Παπανδρέου

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.