ΑΠΕ στη Θρακη: Η επομενη ημερα του νεου Χωροταξικου

Η ενεργειακή μετάβαση δεν είναι πλέον μια επιλογή του μέλλοντος. Είναι μια πραγματικότητα που εξελίσσεται ήδη με μεγάλη ταχύτητα και αλλάζει τον ενεργειακό, παραγωγικό και χωρικό χάρτη της χώρας.

Η θεσμοθέτηση του νέου Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας έρχεται να αντικαταστήσει ένα πλαίσιο σχεδόν δύο δεκαετιών και να θέσει νέους κανόνες για τη χωροθέτηση των έργων ΑΠΕ. Το νέο πλαίσιο επιχειρεί να απαντήσει στις σημερινές ανάγκες, θέτοντας αυστηρότερους κανόνες, ενισχύοντας την περιβαλλοντική προστασία και καθορίζοντας σαφέστερα τις προϋποθέσεις εγκατάστασης των έργων.

Όμως, από τη στιγμή που το νέο Χωροταξικό αποτελεί πλέον θεσμικό δεδομένο, η συζήτηση δεν πρέπει να επιστρέψει στο τι θα μπορούσε ή θα έπρεπε να είχε προβλεφθεί διαφορετικά.

Η πραγματική συζήτηση αρχίζει τώρα.

Πώς θα εφαρμοστεί;

Και ακόμη περισσότερο:

Πώς θα διασφαλίσουμε ότι η ενεργειακή μετάβαση θα αποτελέσει αναπτυξιακό πλεονέκτημα για τις περιοχές που τη φιλοξενούν;

Το ερώτημα αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία για τη Θράκη.

Η Ανατολική Μακεδονία και Θράκη έχει βρεθεί τα τελευταία χρόνια στο επίκεντρο της ενεργειακής ανάπτυξης. Αιολικά και φωτοβολταϊκά πάρκα, υποσταθμοί, γραμμές μεταφοράς και συνοδά έργα δημιουργούν ένα νέο ενεργειακό τοπίο. Η περιοχή διαθέτει σημαντικό ενεργειακό δυναμικό και είναι λογικό να συμμετέχει ενεργά στην προσπάθεια της χώρας για απανθρακοποίηση και ενεργειακή ασφάλεια.

Δεν πρέπει, όμως, να κάνουμε το λάθος να μετράμε την επιτυχία μόνο σε εγκατεστημένα MW.

Για μια Περιφέρεια όπως η Θράκη, το κρίσιμο ερώτημα είναι ποιο είναι το συνολικό χωρικό και αναπτυξιακό αποτύπωμα αυτής της δραστηριότητας.

Γιατί μια ανεμογεννήτρια ή ένα φωτοβολταϊκό πάρκο δεν υπάρχει απομονωμένο στον χώρο. Συνδέεται με οδικά έργα, υποσταθμούς, γραμμές μεταφοράς, έργα σύνδεσης και άλλες υποδομές. Παράλληλα, συνυπάρχει με γεωργικές και κτηνοτροφικές δραστηριότητες, δασικά οικοσυστήματα, προστατευόμενες περιοχές, τουριστικές δραστηριότητες και οικισμούς.

Επομένως, η αξιολόγηση δεν μπορεί να περιορίζεται στο αν ένα συγκεκριμένο έργο πληροί αυτοτελώς τους όρους του νέου Χωροταξικού.

Πρέπει να εξετάζεται και η συσσώρευση των έργων στον ίδιο χώρο.

Αυτό είναι, κατά τη γνώμη μου, ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα της επόμενης ημέρας.

Η χωροταξία δεν μπορεί να λειτουργεί μόνο μεμονωμένα, έργο προς έργο. Οφείλει να αποκτήσει περισσότερο τη λογική του συνολικού σχεδιασμού.

Πόση ενεργειακή δραστηριότητα μπορεί να φιλοξενήσει μια περιοχή χωρίς να διαταράσσεται η ισορροπία των υπόλοιπων χρήσεων γης;

Πότε η συγκέντρωση πολλών έργων παύει να αποτελεί απλώς άθροισμα επενδύσεων και αρχίζει να δημιουργεί ένα νέο, διαφορετικό χωρικό αποτύπωμα;

Και τελικά, ποια είναι η φέρουσα ικανότητα κάθε περιοχής;

Αυτά είναι ερωτήματα που δεν απαντώνται μόνο με την εξέταση ενός φακέλου περιβαλλοντικής αδειοδότησης. Απαιτούν συνολικό χωρικό σχεδιασμό.

Και εδώ βρίσκεται η ιδιαίτερη αξία του νέου ΕΧΠ: όχι μόνο στους κανόνες που θεσπίζει, αλλά στο κατά πόσο αυτοί οι κανόνες θα εφαρμοστούν σε συνδυασμό με τον υπόλοιπο χωρικό σχεδιασμό της χώρας.

Τα Τοπικά Πολεοδομικά Σχέδια, τα Περιφερειακά Χωροταξικά Πλαίσια και τα υπόλοιπα Ειδικά Χωροταξικά δεν μπορούν να λειτουργούν ως παράλληλες και ασύνδετες διαδικασίες.

Ο χώρος είναι ένας.

Και οι δραστηριότητες που τον διεκδικούν είναι πολλές.

Η ενεργειακή ανάπτυξη πρέπει, συνεπώς, να συνδέεται με την παραγωγική ανασυγκρότηση της περιοχής.

Αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο στοίχημα για τη Θράκη.

Η περιοχή δεν μπορεί να περιοριστεί στον ρόλο του χώρου παραγωγής ενέργειας για την υπόλοιπη χώρα.

Πρέπει να μπορεί να αξιοποιήσει την ενεργειακή της δυναμική για να δημιουργήσει τοπική προστιθέμενη αξία.

Η ανάπτυξη των ΑΠΕ μπορεί να συνδεθεί με τη βιομηχανία, την αγροτική παραγωγή, την έρευνα και την καινοτομία, την αποθήκευση ενέργειας, τις ενεργειακές κοινότητες και τη μείωση του ενεργειακού κόστους για τις τοπικές επιχειρήσεις.

Μπορεί, με άλλα λόγια, να αποτελέσει τμήμα μιας νέας αναπτυξιακής στρατηγικής.

Υπό μία προϋπόθεση:

Να μη μετράμε μόνο πόση ενέργεια παράγεται, αλλά και πόση αξία παραμένει στον τόπο.

Αυτό αφορά και τις τοπικές κοινωνίες.

Η αποδοχή των ΑΠΕ δεν μπορεί να θεωρείται δεδομένη απλώς επειδή πρόκειται για έργα καθαρής ενέργειας. Η κοινωνική αποδοχή χτίζεται όταν οι πολίτες βλέπουν ότι η ενεργειακή ανάπτυξη συνδέεται με οφέλη για τον τόπο τους, με προστασία του περιβάλλοντος και με σεβασμό στις υπόλοιπες παραγωγικές δραστηριότητες.

Η Θράκη έχει ήδη συμβάλει και μπορεί να συμβάλει ακόμη περισσότερο στην ενεργειακή μετάβαση της χώρας.

Δεν χρειάζεται, επομένως, να αποδείξει ότι μπορεί να φιλοξενήσει ενεργειακές επενδύσεις.

Το επόμενο βήμα είναι να αποδείξει ότι μπορεί να μετατρέψει την ενεργειακή της θέση σε συγκριτικό αναπτυξιακό πλεονέκτημα.

Αυτό απαιτεί στοιχεία, παρακολούθηση και τεκμηρίωση.

Απαιτεί να γνωρίζουμε ανά πάσα στιγμή ποια έργα λειτουργούν, ποια έχουν αδειοδοτηθεί, ποια βρίσκονται σε εξέλιξη και ποια σχεδιάζονται. Να γνωρίζουμε πού συγκεντρώνονται, ποιες υποδομές απαιτούν και ποια είναι η συνολική επίδρασή τους στον χώρο.

Με άλλα λόγια, απαιτεί μια διαρκή χωρική παρακολούθηση της ενεργειακής ανάπτυξης.

Και εδώ ο ρόλος του τεχνικού κόσμου είναι κρίσιμος.

Το Τεχνικό Επιμελητήριο δεν μπορεί να είναι ούτε απέναντι στην ενεργειακή μετάβαση ούτε απλώς θεατής της. Οφείλει να συμβάλλει στον τεκμηριωμένο διάλογο, να αναδεικνύει τις πραγματικές επιπτώσεις στον χώρο και να

υπερασπίζεται την ανάγκη για επιστημονικά τεκμηριωμένο και ολοκληρωμένο χωρικό σχεδιασμό.

Το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις ΑΠΕ αποτελεί πλέον το νέο θεσμικό πλαίσιο.

Η αξιολόγησή του, επομένως, δεν θα γίνει σήμερα στα χαρτιά.

Θα γίνει στην πράξη.

Θα κριθεί από το αν θα οδηγήσει σε πιο οργανωμένη ανάπτυξη, σε λιγότερες συγκρούσεις χρήσεων γης, σε μεγαλύτερη περιβαλλοντική προστασία και σε ουσιαστικότερη συμμετοχή των τοπικών κοινωνιών.

Και για τη Θράκη θα κριθεί από κάτι ακόμη:

Αν θα παραμείνει ένας τόπος που απλώς παράγει ενέργεια ή αν θα γίνει ένας τόπος που αξιοποιεί την ενέργεια για να παράγει ανάπτυξη.

Αυτό είναι το πραγματικό στοίχημα της επόμενης ημέρας.

Και είναι ένα στοίχημα που αφορά όχι μόνο την ενεργειακή πολιτική, αλλά το ίδιο το μέλλον της Θράκης.

*Το άρθρο δημοσιεύτηκε στην ηλεκτρονική έκδοση της εφημερίδας “Εμπρός” της Ξάνθης

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.