«Η Εξοδος των Θρακων», ενα μυθιστορημα – «φορος τιμης» στον βαναυσο ξεριζωμο των Ανατολικοθρακιωτων συγκινησε το Σουφλι
Του Κωνσταντίνου Τριανταφυλλάκη*
Τις πόλεις τις νοιώθεις το πρωί… Όταν οι πρώτες αντανακλάσεις του ήλιου στα παραθύρια δημιουργούν εικόνες. Όταν τα μαγαζιά ανοίγουν τις πόρτες, βγάζουν τα τραπεζάκια έξω και το άρωμα του καφέ αιχμαλωτίζει τον αέρα και τον πλημμυρίζει με γεύσεις. Όταν τα γεράνια και τα τριαντάφυλλα τεντώνονται από τη ραστώνη της νύχτας για να ερωτοτροπήσουν με τον ήλιο. Όταν ακούς τον ήχο από τα βήματά σου στο άδειο καλντερίμι και σε καλεί για να σου πει ιστορίες γεμάτες χαρμολύπη.
Φτάνοντας το πρωί της Κυριακής 24 Μαΐου στο Σουφλί, θυμήθηκα ότι είχα να περπατήσω σ’ αυτήν την πόλη σχεδόν πενήντα τόσα χρόνια. Από τότε που ήμουν έφηβος. Όμως, ένιωσα σαν να επέστρεφα σ’ έναν τόπο που είχε μείνει ακίνητος μέσα στη μνήμη, αλλά ταυτόχρονα είχε συνεχίσει αθόρυβα τη δική του πορεία μέσα στον χρόνο.
Από κάθε σημείο της πόλης, το βλέμμα σου σε ταξιδεύει απέναντι, προς τα χωριά της Ανατολικής Θράκης. Δεν μπορείς να κάνεις αλλιώς… Εκεί, σχεδόν μέσα στην πρωινή αχλή, ξυπνούν μνήμες προσφυγικές, ιστορίες που άκουγα από τους παλιούς για χαμένες πατρίδες και ανθρώπους που πέρασαν τον ποταμό και τη φωτιά, κουβαλώντας λίγα υπάρχοντα και μια ζωή ολόκληρη μέσα στην καρδιά τους. Για αυτά θα μιλούσαμε λίγο αργότερα. Στάθηκα για ώρα κοντά στον παλιό σιδηροδρομικό σταθμό. Εκεί που κάποτε έσφυζε από ζωή και σήμερα μοιάζει σχεδόν εγκαταλελειμμένος, σαν ένας ήσυχος μάρτυρας μιας άλλης εποχής. Θυμήθηκα τα τρένα, τις φωνές, τους αποχαιρετισμούς και τις αφίξεις που έδιναν παλμό στην πόλη.
Αίφνης, ήρθαν στο μυαλό μου αναμνήσεις από το 1975, τότε που μαθητές της ΣΤ΄ Γυμνασίου Διδυμοτείχου είχαμε έρθει στο Σουφλί για να περάσουμε από «Περιοδεύον». Νωρίς το απόγευμα είχαμε πάει να παρακολουθήσουμε ένα τοπικό ντέρμπυ ανάμεσα στον «Έβρο» Σουφλίου και την Αθλητική Ένωση Διδυμοτείχου. Τώρα μου φαίνεται απίστευτο πώς είχαν συγκεντρωθεί πέντε ή έξι χιλιάδες άνθρωποι. Θυμάμαι τις φωνές, τη σκόνη από το γήπεδο, τους πλανόδιους πωλητές και εκείνη τη μοναδική αίσθηση πως ολόκληρη η πόλη ζούσε και ανέπνεε γύρω από τον αγώνα. Εικόνες μιας άλλης εποχής, τότε που ήταν γεμάτες οι γειτονιές, ανοιχτές οι αυλές και οι άνθρωποι συναντιούνταν καθημερινά στις πλατείες και στα καφενεία.
«“Η Έξοδος των Θρακών” λειτουργεί ως υπενθύμιση της σημασίας της ιστορικής συνείδησης σε μια εποχή όπου η πληροφορία είναι άφθονη αλλά ανεξέλεγκτη και αποσπασματική. Το βιβλίο εντάσσει τα γεγονότα σε ένα συνεκτικό αφήγημα, προσφέροντας όχι μόνο γνώση αλλά και ερμηνεία. Με αυτόν τον τρόπο, βοηθά τον αναγνώστη να κατανοήσει τις αιτίες και τις συνέπειες των ιστορικών εξελίξεων, αποφεύγοντας την απλοποίηση ή τη λήθη. Ακόμη, η αξία του έργου είναι και ηθική, επειδή αναδεικνύει τον πόνο και την αντοχή των ανθρώπων, προβάλλοντας διαχρονικά ερωτήματα για τη δικαιοσύνη, την απώλεια και την ανθρώπινη αξιοπρέπεια»
Η πόλη, αμφιθεατρικά χτισμένη πάνω στις πλαγιές, με θέα προς την κοιλάδα του Έβρου, διατηρεί ακόμη εκείνη τη γαλήνια αρχοντιά που θυμόμουν από παιδί. Καθώς περπατούσα στα στενά της, ανάμεσα στα παλιά αρχοντικά των εμπόρων, στα πέτρινα «κουκουλόσπιτα» και στις σιωπηλές αποθήκες του μεταξιού, ένιωθα πως κάθε γωνιά κουβαλά ιστορίες ανθρώπων που έζησαν την ακμή της σηροτροφίας και του εμπορίου.
Το Σουφλί εξακολουθεί να μυρίζει άνοιξη, μπαχαρικά, μετάξι και φωτογραφίες παλιές. Κι όμως, παρά τη συγκίνηση και τη νοσταλγία, το Σουφλί δεν μοιάζει με τόπο που έχει παραιτηθεί από το μέλλον του. Μέσα στα μουσεία μεταξιού, στα αναπαλαιωμένα κτίρια, στα μικρά εργαστήρια και στους ανθρώπους που συνεχίζουν να μιλούν με περηφάνια για τον τόπο τους, διακρίνει κανείς μια ήρεμη δύναμη συνέχειας. Δεν είναι άλλωστε τυχαίο ότι το 2022 ο Παγκόσμιος Οργανισμός Τουρισμού το συμπεριέλαβε στα “Best Tourism Villages” του κόσμου.
Το Σουφλί δεν σ’ εντυπωσιάζει, σε κερδίζει αργά, σχεδόν ψιθυριστά, με τη μνήμη, την αυθεντικότητα και εκείνη τη βαθιά αίσθηση πως εδώ ο χρόνος δεν χάθηκε ποτέ πραγματικά, απλώς συνέχισε να κυλά πιο ανθρώπινα. Δεν είναι απλώς ένας τόπος που επισκέπτεσαι. Είναι ένας τόπος που σε καλεί να θυμηθείς. Έφυγα για να πάω στο χωριό, είχε ήδη πάει εννιά και κάτι. Η μέρα άρχιζε, οι θόρυβοι και οι άνθρωποι πλήθαιναν.
Επέστρεψα λίγο πριν το μεσημέρι, με τον φίλο σκηνοθέτη Δημήτρη Κιτσικούδη. Η παρουσίαση ήταν προγραμματισμένη στο ξενοδοχείο «Κουκούλι». Το παλιό «μπιτζικλίκι του Καλέση», που χτίστηκε το 1850 και λειτουργούσε ως «κουκουλόσπιτο» μέχρι το 1975. Το τριώροφο αυτό πέτρινο κτίριο, χτισμένο με στοιχεία βιομηχανικής αρχιτεκτονικής της εποχής, βρίσκεται σε μια παραδοσιακή γειτονιά στο κέντρο της πόλης, κοντά στα σημαντικότερα αξιοθέατα και στα μουσεία μεταξιού του Σουφλίου. Σήμερα λειτουργεί ως ένα ζεστό παραδοσιακό ξενοδοχείο, που συνδυάζει αρμονικά την ιστορική ατμόσφαιρα με τις σύγχρονες παροχές και την αυθεντική θρακιώτικη φιλοξενία.
Το «Κουκούλι» δεν αποτελεί απλώς έναν χώρο διαμονής, αλλά μια εμπειρία που συνδέει τον επισκέπτη με την ιστορία, την αρχιτεκτονική και την πολιτιστική ταυτότητα της πόλης του μεταξιού, διατηρώντας ζωντανή τη μνήμη του παρελθόντος και μεταφέροντάς τη δημιουργικά στο μέλλον. Δεν είναι πια «κουκολόσπιστο», αλλά ένα ιστορικό κουκλί. Ανοίγοντας την παραδοσιακή πόρτα, είναι σαν ανοίγεις την πόρτα της ιστορίας. Όταν πάτε στο Σουφλί, να μείνετε στο «Κουκούλι», γιατί είναι μια εμπειρία φιλοξενίας που αξίζει να τη ζήσετε.
Η παρουσίαση του βιβλίου
Η ιδέα να γίνει μια παρουσία του βιβλίου μου στο Σουφλί ήταν της Σίσσυς Μαμούγκα, φιλολόγου, με ΜΑ στη Νεοελληνική Φιλολογία και συγγραφέα. Τη Σίσσυ δεν την ήξερα, απλώς μου έστειλε μια μέρα ένα μήνυμα ότι θέλει να παρουσιάσουμε την «Έξοδο των Θρακών» (ΙΑΝΟΣ, 2023) στο Σουφλί. Δεν είχα παρουσιάσει κανένα βιβλίο μου στο Σουφλί και της είπα ότι θα πήγαινα ακόμα και… κολυμπώντας! Και η Σίσσυ τα οργάνωσε όλα. Χωρίς τη Σίσσυ αυτή η εκδήλωση δεν θα είχε πραγματοποιηθεί.
Ο Δήμος Σουφλίου, η Θρακική Εστία Σουφλίου, ο Απόστολος Αλεξούδης από το ξενοδοχείο «Κουκούλι» και το βιβλιοπωλείο «Περγαμηνή» στήριξαν όλοι τους την εκδήλωση. Ευχαριστώ θερμώς τον Δήμαρχο Σουφλίου Παναγιώτη Καλακίκο, ο οποίος στον συγκινητικό χαιρετισμό του αναφέρθηκε στην ιστορική αξία του βιβλίου. Ιδιαίτερη μνεία οφείλω στις Αλεξάνδρα Γκουλιάμα, φιλόλογο PhD, Σύμβουλο Εκπαίδευσης Φιλολόγων και Ανδριανή Δρίβα, Δρ. Λογοτεχνίας, Σύμβουλο Εκπαίδευσης Νηπιαγωγών, για τα όσα ωραία είπαν. Η Αλεξάνδρα περιέγραψε εξαιρετικά το ιστορικό πλαίσιο εντός του οποίου διαδραματίζονται οι ιστορίες του βιβλίου, ενώ η Ανδριανή ανέδειξε με γλαφυρό τρόπο τις γυναίκες ηρωίδες του βιβλίου και την ευχαριστώ πολύ για αυτό, γιατί κατάφερε να συγκινήσει ακόμα κι εμένα που έχω διαβάσει αυτές τις ιστορίες εκατοντάδες φορές.
Είμαι ευγνώμων στην Ομότιμη Καθηγήτρια του ΔΠΘ Πηνελόπη Καμπάκη-Βουγιουκλή για το εγκώμιο που έπλεξε για την «Έξοδο των Θρακών». Ο νεαρός Πρόεδρος της Θρακικής Εστίας Δημοσθένης Νικολτσιούδης μίλησε πολύ συγκροτημένα και οραματικά για την ηλικία του –όταν βλέπεις νέα παιδιά, αρχίζεις να ελπίζεις για το μέλλον. Ο συγγραφέας Μανώλης Παλαβούζης και η εκπαιδευτικός Αγάπη Σερετούδη μας συγκίνησαν με τον τρόπο που διάβασαν αποσπάσματα από το βιβλίο. Η Χρυσούλα Ιωαννίδου, συγγραφέας ενός εξαιρετικού βιβλίου με τίτλο «Ιστορίες Γυναικών – “Μακρινή Μητέρα * Ρόδο μου Αμάραντο”» (εκδ. Παρατηρητής της Θράκης, 2025) από την Ανατολική Ρωμυλία, κατέθεσε τις δικές της μαρτυρίες. Και ευχαριστώ για την πρόσκληση! Θα παρουσιάσουμε την «Έξοδο των Θρακών» και στο Ορμένιο!
Πηνελόπη Καμπάκη-Βουγιουκλή, «“Η Έξοδος των Θρακών” είναι ένα ακόμη εργαλείο κατανόησης, ενσυναίσθησης και αυτογνωσίας που θα έπρεπε να βρει τη θέση του στις τοπικές αλλά και πανελλήνιες βιβλιοθήκες»
Περισσότερο συγκεκριμένα, η Πηνελόπη Καμπάκη-Βουγιουκλή, η οποία ήταν δύσκολο να βρίσκεται στην εκδήλωση, λόγω έκτακτων υποχρεώσεων, έδωσε όμως το «παρών», μια και την ομιλία που είχε ετοιμάσει διάβασε η Μαρία Μανάκα. Στην ομιλία της λοιπόν ανέφερε: «Τα ιστορικά μυθιστορήματα που πραγματεύονται τραυματικές συλλογικές εμπειρίες, όπως “Η Έξοδος των Θρακών”, του φίλου Κωνσταντίνου Τριανταφυλλάκη, γεφυρώνουν τη γνώση με το βίωμα και για αυτό κατέχουν μια ιδιαίτερη θέση στη σύγχρονη αναγνωστική κουλτούρα. Κι αυτό γιατί, σε αντίθεση με τα καθαρά ιστορικά συγγράμματα, που συχνά περιορίζονται στην παράθεση γεγονότων, δίνουν “σάρκα και οστά” στην ιστορία, επιτρέποντας στο ευρύτερο κοινό να προσεγγίσει το παρελθόν μέσα από ανθρώπινες εμπειρίες, συναισθήματα και προσωπικές διαδρομές.
Συγκεκριμένα, η βασική προσφορά του ιστορικού μυθιστορήματος έγκειται στο ότι ενεργοποιεί τη μνήμη όχι ως αφηρημένη γνώση αλλά ως ζωντανή εμπειρία. Μέσα από την αφήγηση, ο αναγνώστης δεν μαθαίνει απλώς τι συνέβη αλλά συμμετέχει νοητά στα γεγονότα, κατανοεί τον φόβο, την απώλεια και την αβεβαιότητα που βίωσαν οι άνθρωποι μιας άλλης εποχής. Έτσι καλλιεργείται η ενσυναίσθηση, μια δεξιότητα κρίσιμη για τη συγκρότηση μιας κοινωνίας που δεν αντιμετωπίζει το παρελθόν με αδιαφορία ή επιφανειακό τρόπο.
Παράλληλα, τέτοια έργα συμβάλλουν στη διατήρηση της συλλογικής ταυτότητας. Σε περιπτώσεις όπως ο ξεριζωμός των Θρακών, η ιστορική εμπειρία δεν είναι μόνο ένα κεφάλαιο της εθνικής ιστορίας, αλλά και μέρος της πολιτισμικής μνήμης που μεταφέρεται από γενιά σε γενιά. Η λογοτεχνία λειτουργεί εδώ ως φορέας συνέχειας, διασώζοντας όχι μόνο τα γεγονότα αλλά και τις αξίες, τις συνήθειες και τον τρόπο ζωής που κινδύνευσαν να χαθούν. Ειδικότερα, το συγκεκριμένο μυθιστόρημα προσφέρει κάτι παραπάνω: εστιάζει στον “αφανή” άνθρωπο της ιστορίας. Δεν αναδεικνύει ηγετικές μορφές ή μεγάλες πολιτικές αποφάσεις, αλλά καθημερινούς ανθρώπους που βρέθηκαν αντιμέτωποι με δυνάμεις πέρα από τον έλεγχό τους. Αυτή η επιλογή καθιστά την αφήγηση πιο άμεση και ουσιαστική, καθώς επιτρέπει στον αναγνώστη να ταυτιστεί ευκολότερα και να αντιληφθεί το εύρος της ανθρώπινης διάστασης της τραγωδίας.
Επιπλέον, “Η Έξοδος των Θρακών” λειτουργεί ως υπενθύμιση της σημασίας της ιστορικής συνείδησης σε μια εποχή όπου η πληροφορία είναι άφθονη αλλά ανεξέλεγκτη και αποσπασματική. Το βιβλίο εντάσσει τα γεγονότα σε ένα συνεκτικό αφήγημα, προσφέροντας όχι μόνο γνώση αλλά και ερμηνεία. Με αυτόν τον τρόπο, βοηθά τον αναγνώστη να κατανοήσει τις αιτίες και τις συνέπειες των ιστορικών εξελίξεων, αποφεύγοντας την απλοποίηση ή τη λήθη. Ακόμη, η αξία του έργου είναι και ηθική, επειδή αναδεικνύει τον πόνο και την αντοχή των ανθρώπων, προβάλλοντας διαχρονικά ερωτήματα για τη δικαιοσύνη, την απώλεια και την ανθρώπινη αξιοπρέπεια. Μας υπενθυμίζει ότι πίσω από κάθε ιστορικό γεγονός υπάρχουν ζωές που διαμορφώθηκαν ή καταστράφηκαν, και ότι η κατανόηση του παρελθόντος αποτελεί προϋπόθεση για μια πιο συνειδητή στάση στο παρόν.
Συνολικά, “Η Έξοδος των Θρακών” δεν είναι απλώς αφήγηση του παρελθόντος αλλά αποτελεί ένα ακόμη εργαλείο κατανόησης, ενσυναίσθησης και αυτογνωσίας που θα έπρεπε να βρει τη θέση του στις τοπικές αλλά και πανελλήνιες βιβλιοθήκες και να αξιοποιηθεί στη διδασκαλία της τοπικής ιστορίας».
Αλεξάνδρα Γκουλιάμα, «Η ιστορία αυτή δεν διδάσκεται στα σχολικά βιβλία, αλλά κρίνω ότι οπωσδήποτε και επειγόντως πρέπει να μετακενωθεί στους νεότερους»
Στη συνέχεια, η Αλεξάνδρα Γκουλιάμα επισήμανε, μεταξύ άλλων, τα εξής: «Το βιβλίο του Κωνσταντίνου Τριανταφυλλάκη “Η Έξοδος των Θρακών” το παρουσιάζουμε σε μια εκδήλωση με αρχοντιά, γενναιοδωρία, σεβασμό και βροντερό “παρών” των αρχών του τόπου, πνευματικών ανθρώπων, επαγγελματιών και φορέων πολιτισμού που γέμισαν την αίθουσα στο “Κουκούλι”. Είναι η δεύτερη φορά που συμμετέχω στη βιβλιοπαρουσίαση αυτού του έργου και –μα την αλήθεια– κι άλλες εκατό φορές θα το επαναλάμβανα, κυρίως για τρεις λόγους: Πρώτον, γιατί συνταυτίζομαι με όσους συμπατριώτες μου έλκουν την καταγωγή τους από προσφυγική ρίζα. Οι ιστορίες αυτές μιλούν στην καρδιά μου. Δεύτερον, γιατί η ιστορία αυτή δεν διδάσκεται στα σχολικά βιβλία, αλλά κρίνω ότι οπωσδήποτε και επειγόντως πρέπει να μετακενωθεί στους νεότερους. Ατόφια κι από πρωτογενείς πηγές. Τρίτον, γιατί η εντιμότητα με την οποία περιγράφονται τα γεγονότα στο βιβλίο συνεισφέρει κυρίως στην ιστορική αποκατάσταση, και όχι στη διδαχή μίσους και τη συντήρηση του διαγενεακού τραύματος και, υπό την έννοια αυτή, η συγγραφική αποτύπωση είναι επωφελής, κατάλληλη και ειλικρινής με τον αναγνώστη που αναζητά αλήθειες».
Ανδριανή Δρίβα, «Το έργο αυτό είναι ένας καθρέφτης του παρελθόντος μας. Κατοπτρίζει την ίδια την ψυχή της Θράκης»
Τον λόγο έλαβε ακολούθως η Ανδριανή Δρίβα, σχολιάζοντας, μεταξύ άλλων: «Έπειτα απ’ την ανάγνωση του βιβλίου “Η Έξοδος των Θρακών” του Κωνσταντίνου Τριανταφυλλάκη, με στοιχειώνει το άηχο μοιρολόι των μανάδων, το βαρύ, κουρασμένο βήμα των ανδρών πάνω στη λασπωμένη γη της Ανατολικής Θράκης, το τρίξιμο απ’ τις ρόδες των αραμπάδων, που χάραζαν τον δρόμο της φυγής. Ριγώ απ’ τον παγωμένο αέρα που ανασαίνουν οι ψυχές των χαμένων και πετρώνει τις σκιές που σέρνονται ασθμαίνοντας στον αδυσώπητο δρόμο της φυγής. Υποκλίνομαι στο μεγαλείο των ανθρώπων που περπάτησαν μέσα στις φλόγες της ιστορίας, κρατώντας την αξιοπρέπειά τους όρθια. Τους χρωστάμε αυτό που είμαστε σήμερα.
Το έργο αυτό είναι ένας καθρέφτης του παρελθόντος μας. Κατοπτρίζει την ίδια την ψυχή της Θράκης την ώρα που ξεριζωνόταν από τις προγονικές της εστίες, μας γεμίζει πόνο, αλλά και ελπίδα. Μας θυμίζει πως οι ρίζες μας, όσο βαθιά κι αν κόπηκαν ή αν κοπούν, βρήκαν ή θα εύρουν τον τρόπο να φυτρώσουν ξανά, να ανθίσουν και να καρπίσουν».
Σίσσυ Μαμούγκα, «Ο συγγραφέας αξιοποιεί μαρτυρίες, οικογενειακές ιστορίες και ιστορικά γεγονότα για να ανασυνθέσει την πορεία των Θρακών από τα πατρογονικά εδάφη προς την προσφυγιά»
Ολοκληρώνοντας με τις ομιλίες, η Σίσσυ Μαμούγκα, αφού έκανε μια σύντομη αναφορά στο βιογραφικό του συγγραφέα, σχολίασε την εργογραφία του και την ειδολογική κατάταξη των πονημάτων του. Μεταξύ άλλων, επισήμανε: «Ερχόμενη στην παρουσίαση αναρωτήθηκα: πόσες φορές “Αλλιώς τα είχαμε σχεδιάσει” (ΙΑΝΟΣ, 2012) και αλλιώς ήρθαν τα πράγματα. Ο Κωνσταντίνος Τριανταφυλλάκης πιάνει με τα ακροδάχτυλά του τις “Ρωγμές του χρόνου” (ΙΑΝΟΣ, 2019) και τις μετατρέπει σε λογοτεχνικό έργο. Το βιβλίο αποτελεί ένα ιστορικό μυθιστόρημα – “φόρος τιμής” στον ξεριζωμό των Ελλήνων της Ανατολικής Θράκης το 1922.
Ο συγγραφέας αξιοποιεί μαρτυρίες, οικογενειακές ιστορίες και ιστορικά γεγονότα για να ανασυνθέσει την πορεία των Θρακών από τα πατρογονικά εδάφη προς την προσφυγιά. Η αφήγηση είναι βαθιά συγκινητική, με έντονο το στοιχείο της νοσταλγίας, της απώλειας, αλλά και της αντοχής ενός λαού που ξεριζώθηκε βίαια. Κεντρικά μοτίβα της αφήγησης είναι: η μνήμη και η ταυτότητα, η προσφυγιά ως υπαρξιακή κατάσταση, η οικογενειακή ιστορία ως συλλογική ιστορία κ.ά.».
Παρόντες φίλοι παλιοί και νέοι…
Η αγαπημένη φίλη Μαρία Μανάκα έχει κάνει πράγματα και θάματα για τα προηγούμενα βιβλία μου, αλλά στο Σουφλί ξεπέρασε τον εαυτό της. Όχι μονάχα συντόνισε την εκδήλωση, αλλά κατάφερε το… αδύνατο: όλη η παρουσίαση μεταδόθηκε ζωντανά από το ραδιοφωνικό δίκτυο της ΕΡΤ στη Θράκη και την Ανατολική Μακεδονία.
«Είναι η δεύτερη φορά που συμμετέχω στη βιβλιοπαρουσίαση αυτού του έργου και –μα την αλήθεια– κι άλλες εκατό φορές θα το επαναλάμβανα, κυρίως για τρεις λόγους: Πρώτον, γιατί συνταυτίζομαι με όσους συμπατριώτες μου έλκουν την καταγωγή από προσφυγική ρίζα. Οι ιστορίες αυτές μιλούν στην καρδιά μου. Δεύτερον, γιατί η ιστορία αυτή δεν διδάσκεται στα σχολικά βιβλία, αλλά κρίνω ότι οπωσδήποτε και επειγόντως πρέπει να μετακενωθεί στους νεότερους. Ατόφια κι από πρωτογενείς πηγές. Τρίτον, γιατί η εντιμότητα με την οποία περιγράφονται τα γεγονότα στο βιβλίο συνεισφέρει στην ιστορική αποκατάσταση κυρίως, και όχι στη διδαχή μίσους και τη συντήρηση του διαγενεακού τραύματος»
Είναι επίσης πάντα χαρά μου να βλέπω παλιούς συμμαθητές από το Γυμνάσιο Διδυμοτείχου, όπως τον βουλευτή Τάσο Δημοσχάκη, με τον οποίο γνωριζόμαστε από παιδιά, τον συμμαθητή μου Χατζάκη, με τον οποίο ήμασταν μαζί από την πρώτη μέχρι τη ΣΤ΄ Γυμνασίου και τη Δέσποινα Μπουρουτζίδου, την οποία την ξέρω από τότε που νεαρή δικηγόρος ήταν Πρόεδρος της Κοινότητας Δερείου και είχε συμβάλλει τα μέγιστα στην ανάδειξη των προβλημάτων του Έβρου, ήδη από τη δεκαετία του 1990. Παρόντες κι οι αγαπημένοι φίλοι Θώμη Καρακωνσταντίνου και Γιώργος Αποστολόπουλος, που ήρθαν από την Αλεξανδρούπολη. Η Φωτεινή Γραμμενίδου, που ήρθε από το Διδυμότειχο, στην οποία πάντα θα οφείλω ευγνωμοσύνη, γιατί συνέβαλε ουσιαστικά στην ιστορική τεκμηρίωση του βιβλίου –μαζί με τον Μάκη βέβαια. Ο Κώστας Ζαϊκίδης, Πρόεδρος της Ένωσης Λογοτεχνών Θράκης, που ήρθε από την Αλεξανδρούπολη με την κόρη του και φυσικά ο σκηνοθέτης Δημήτρης Κιτσικούδης με τον οποίο κάτι «ύποπτο» ετοιμάζουμε, αλλά αυτά θα τα πούμε αργότερα!
Μια από τις ωραιότερες συναντήσεις στην εκδήλωση ήταν όταν γνώρισα την κ. Κούλα. Δεν χρειάζεται άλλες συστάσεις. Η κ. Κούλα, στα 85 της χρόνια, είναι Αντιπρόεδρος της Θρακικής Εστίας, αεικίνητη, συμβολίζει τη χαρά της ζωής και είναι σαν τη μάνα μου! Εκεί παρούσα, όρθια, να τα παρακολουθεί και να τα βλέπει όλα. Είναι η ζώσα μνήμη του Έβρου. Είναι αυτή η διαχρονική Θρακιώτισσα που είναι ριζωμένη στον τόπο και κουβαλάει την ιστορία και το μέλλον! Γιαγιά Κούλα, ήταν μεγάλη μου τιμή που σας γνώρισα. Να σας έχει ο Θεός καλά!
Θρακιώτκα μαϊρέματα…
Φυσικά στον Έβρο καμιά εκδήλωση δεν τελειώνει χωρίς αυτήν την τελετουργία που κουβαλάμε από παλιά, με φαγητά, ποτά και τραπεζώματα! Ήδη με το που έμπαινες στο «Κουκούλι», αριστερά στην είσοδο, σ’ ένα στενόμακρο τραπέζι, ο Απόστολος Αλεξούδης, σε συνεργασία με τη Θρακική Εστία, είχαν ετοιμάσει τα γνωστά καλούδια της περιοχής, τόσο που ανυπομονούσες να τελειώσει η εκδήλωση για να γευτούμε τα μεζεκλίκια και το τσίπουρο που ο Απόστολος περιέφερε σαν αγιασμό! Εννοείται ότι η γευσιγνωσία δεν τελείωσε εκεί. Αμέσως μετά την παρουσίαση ανηφορίσαμε προς τη «Μεζεδοφωλιά» Σουφλίου. Η θέα από ψηλά σου κόβει την ανάσα, αλλά όταν καθίσεις στο τραπέζι, τα φαγητά που θα σου ετοιμάσει η κ. Σουλτάνα με τον Δημοσθένη είναι μια γευστική εμπειρία που όταν πας στο Σουφλί δεν πρέπει να χάσεις με τίποτα. Να τα δοκιμάσετε όλα! Και στο τέλος να ζητήσετε και γλυκά του κουταλιού! Θα με θυμηθείτε!
*Ο Κωνσταντίνος Τριανταφυλλάκης, με καταγωγή από το Ασημένιο ν. Έβρου, είναι σύμβουλος επιχειρήσεων σε θέματα Μarketing και Επικοινωνίας και συγγραφέας, με πιο πρόσφατο βιβλίο του αυτό με τίτλο «Η Έξοδος των Θρακών» (ΙΑΝΟΣ, 2023). Το παρόν κείμενό του, που αποτελεί προσωπική του αποτίμηση της εκδήλωσης παρουσίασης του βιβλίου που έλαβε χώρα στο Σουφλί την Κυριακή 24 Μαΐου 2026, σε διοργάνωση του Δήμου Σουφλίου, της Θρακικής Εστίας Σουφλίου, του βιβλιοπωλείου «Περγαμηνή», του ξενοδοχείου «Κουκούλι» και των εκδόσεων IANOS, δημοσιεύθηκε για πρώτη φορά στο προσωπικό του ιστολόγιο στο Facebook και αναδημοσιεύεται εδώ με την άδειά του. Σημειωτέον πως για διευκόλυνση της ανάγνωσης προστέθηκαν ή τροποποιήθηκαν οι μεσότιτλοι.
—Οι εικόνες του ρεπορτάζ προέρχονται από τη Θρακική Εστία Σουφλίου, την οποία και ευχαριστούμε θερμά για την παραχώρηση της άδειας δημοσίευσής τους, όπως και τη Σίσσυ Μαμούγκα για τον ανοιχτό δίαυλο επικοινωνίας.
Έξοδος θρακών και… μαρτυρίες προσφύγων από το Εφρέμ
και το Όρεσετς
Της Χρυσούλας Ιωαννίδου
Όταν με πήρε η Μαρία Μανάκα τηλέφωνο, για να πάω στην παρουσίαση του βιβλίου του Κωνσταντίνου Τριανταφυλλάκη, δέχτηκα αμέσως. Δέχτηκα γιατί έπρεπε κι εγώ να μιλήσω για τους δικούς μας πρόσφυγες, τους προγόνους μας, που δεν τους ξέρει κανείς, που δεν μας ξέρει κανείς. Δεν γνωρίζουν τίποτα για την ντοπιολαλιά μας, για τη γαστρονομία μας, για τα τραγούδια και τους χορούς μας. Έτσι λοιπόν, μετά από τριάντα χρόνια, ξαναπήγα στο Σουφλί και μάλιστα στο ξενοδοχείο «Κουκούλι». Θυμήθηκα ότι είχε γίνει μία εκδήλωση σε αυτό, όταν ήμουν Πρόεδρος της Κοινότητας Ορμενίου και Πρόεδρος του ΣΥΠΕ (Συμβούλιο Περιοχής) της 6ης εδαφικής περιφέρειας Έβρου.
Όταν έφτασα εκεί, οι μνήμες ζωντάνεψαν. Για να μπω μέσα στον χώρο της παρουσίασης, άνοιξα τη σιδερένια πόρτα και μπήκα. Δεν γνώριζα κανέναν άλλον εκτός από τη Μαρία Μανάκα. Έκατσα δίπλα της. Όταν άρχισαν να έρχονται οι επίσημοι, τους αναγνώριζα. Ο κ. Καλακίκος, ο Δήμαρχος του Σουφλίου, που είναι ο άντρας της Δέσποινας Μπουρουτζίδου –με τη Δέσποινα ήμασταν Πρόεδροι Κοινοτήτων, εγώ στο Ορμένιο και εκείνη στο Δέρειο, από το 1995 μέχρι το 1998. Κάποιος μου θύμιζε τον Παύλο Φυλλαρίδη όμως δεν ήμουν σίγουρη. Δεν τον αναγνώρισα αμέσως. Ρώτησα τελικά ένα ζευγάρι που καθόταν δίπλα και μου επιβεβαίωσαν ότι ήταν αυτός. Οι αείμνηστοι Θεόδωρος Γκουγκουσκίδης, Απόστολος Αλιμούδης, Δουδουλακάκης και Ευαγγελίδης ήρθαν και τάραξαν τις σκέψεις μου. Αλήθεια, πότε πέρασαν περίπου τριάντα χρόνια, από τότε που τρέχαμε όλοι μαζί για τα κοινά του τόπου;
Ακούγοντας όλες τις εισηγήσεις που έκαναν η Αλεξάνδρα Γκουλιάμα, η Ανδριανή Δρίβα, η Σίσσυ Μαμούγκα, η Πηνελόπη Καμπάκη-Βουγιουκλή, μέσα από την ανάγνωση του λόγου της από τη Μαρία Μανάκα και τα σχόλια που έκανε εκείνη, τις αναγνώσεις που έκαναν κάποιοι από τους παρευρισκόμενους από το βιβλίο του κ. Τριανταφυλλάκη, συγκινήθηκα. Πριν τελειώσουν οι αναγνώσεις, η Μαρία Μανάκα με φώναξε να ανέβω στο βήμα και να μιλήσω για τους δικούς μου προγόνους, που ήρθαν από το Εφρέμ και το Όρεσετς. Πρόσφυγες που μετακινήθηκαν από το 1925 έως το 1930 στο Ορμένιο. Είχα μεγάλη χαρά που θα μιλούσα για αυτούς και για τους υπόλοιπους που εγκαταστάθηκαν στο Ορμένιο. Οι πρόσφυγες από την Ανατολική Θράκη και τα παράλια της Μικράς Ασίας ήταν περίπου 1.000.0000. Οι δικοί μας πρόσφυγες ίσως έφταναν τους 2.000. Στο Ορμένιο εγκαταστάθηκαν 11 οικογένειες από την Ανατολική Θράκη, μορφωμένοι οι περισσότεροι. 40 οικογένειες από το Όρεσετς ήρθαν στο χωριό από το 1925 έως το 1930 και 80 ήρθαν από το Εφρέμ το 1925. Ο πρώτος ιερέας στο Ορμένιο ήταν ο Αντώνιος Φασολίδης. Η πρώτη δασκάλα η Φωτεινή Σπανοπούλου. Δάσκαλος ήταν και ο Κωνσταντίνος Σπανόπουλος. Στο χωριό μας κατέβηκαν και 12 οικογένειες από τα Πετρωτά και 25 οικογένειες από τον Πεντάλοφο, όταν έκλεισαν τα σύνορα και σταμάτησε το εμπόριο πέτρας από τα Πετρωτά και το εμπόριο κάρβουνου από τον Πεντάλοφο. Επίσης, 6 οικογένειες Γκαγκαούζηδων εγκαταστάθηκαν και αυτοί στο Ορμένιο.
Στην εκδήλωση είχα μαζί μου και «λειψό» ψωμί με μέλι που το γεύτηκαν σχεδόν όλοι. Έτσι γνώρισαν το «λειψό» ψωμί, το ψωμί της χαράς και της λύπης. Αναφέρθηκα και στις δικές μας προγιαγιάδες και γιαγιάδες, που είχαν τις δικές τους ιστορίες. Οι πρόγονοί μας, όταν πήραν τον δρόμο της προσφυγιάς, σταμάτησαν στα πρώτα χωριά που συνάντησαν, με την ελπίδα ότι θα γυρίσουν σύντομα στα παλιά τους σπίτια. Αυτή ήταν η δική μου εισήγηση. Αμέσως μετά, η Αγάπη Σερετούδη διάβασε για τον θέρο, το αλώνισμα, πώς κοσκίνιζαν το στάρι με το δριμόνι, πώς το λίχνιζαν στον αέρα για να μείνει ο καθαρός χρυσός σπόρος του. Ωραιότατες περιγραφές, λες και γίνονταν όλα μπροστά μου και με τον τρόπο που τα διάβαζαν έδιναν άλλη πνοή στο κείμενο.
Κάπως έτσι, λοιπόν, ξετυλίχθηκε το δικό μου «μεταξένιο» νήμα. Με την παρουσία μου στην εκδήλωση γνώρισα και τον συγγραφέα του βιβλίου «Η Έξοδος των Θρακών» Κωνσταντίνο Τριανταφυλλάκη, από τον οποίο και ζήτησα να μου υπογράψει το βιβλίο του. Του χάρισα μάλιστα και το δικό μου, «Ιστορίες Γυναικών – “Μακρινή Μητέρα * Ρόδο μου Αμάραντο”». Τότε εκείνος με ρώτησε πώς είναι το Ορμένιο σήμερα, σχολιάζοντας πως δεν έχει έρθει ποτέ. Έτσι, πήρα την πρωτοβουλία και τον προσκάλεσα στο χωριό να παρουσιάσουμε κι εκεί το βιβλίο του. Θα χαρούμε πολύ, κ. Τριανταφυλλάκη, να συναντηθούμε στο Ορμένιο. Θα σας περιμένουμε!
Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
