«Οι καστανιες της μνημης» ανθισαν στην Αλεξανδρουπολη

«Οι καστανιές της μνήμης», το νέο μυθιστόρημα του Θρακιώτη συγγραφέα Θεόδωρου Κ. Ορδουμποζάνη, που πριν λίγες ημέρες κυκλοφόρησε στις προθήκες των βιβλιοπωλείων από τις εκδόσεις Επικοινωνία ΑΕ –εγκαινιάζοντας τη νέα εκδοτική σειρά με την ονομασία «Τα Θράκια», παρετυμολογώντας, με  το κεφαλαίο Θ, τη λευκαδίτικη λέξη θράκια, που σημαίνει αναμμένα, φωτεινά, καρβουνάκια, για να αποδώσει την προέλευση από τη Θράκη των εκδιδόμενων έργων λόγου και τέχνης– παρουσιάστηκε στην Αλεξανδρούπολη την Τετάρτη 1 Απριλίου, στο ξενοδοχείο Grecotel Astir Palace.

Ήταν μια βραδιά όπου η μνήμη ξεδίπλωσε τα κλαδιά της, ο έρωτας ψιθύρισε τις δικές του ιστορίες και η προσφυγιά αναδύθηκε όχι μόνο ως τραύμα, αλλά και ως βαθιά ανάγκη επιστροφής στις ρίζες. Όψεις του νέου αυτού πεζογραφήματος του κ. Ορδουμποζάνη παρουσίασαν η κ. Άννα Δεληγιάννη-Τσιουλπά, φιλόλογος, συγγραφέας και κριτικός λογοτεχνίας, ο κ. Γιάννης Λασκαράκης, εκδότης – συγγραφέας και η κ. Πετρούλα Μαρίνου, φιλόλογος. Σημειωτέον πως την εκδήλωση, που διοργάνωσε η Ένωση Πολιτιστικών Φορέων Έβρου (Ε.ΠΟ.Φ.Ε.) και οι εκδόσεις Επικοινωνία ΑΕ, συντόνισε ο Πρόεδρος της Ε.ΠΟ.Φ.Ε., κ. Δημήτρης Κελεμίδης.

Επί της εκδήλωσης…

Φανή Μπαχαρίδου, «Βιβλία και εκδηλώσεις αυτού του χαρακτήρα έρχονται να αναδείξουν την ντόπια εκδοτική παραγωγή και τον εντυπωσιακό πλουραλισμό των πολιτιστικών και πνευματικών δυνάμεων όλης της ΠΑΜΘ»

Πριν την έναρξη της εκδήλωσης, εγκάρδιους χαιρετισμούς απηύθυναν ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Αλεξανδρουπόλεως, Τραϊανουπόλεως και Σαμοθράκης κ. Άνθιμος, καθώς και η Αντιπεριφερειάρχης Οικονομικών, Πολιτισμού και Εθελοντισμού της ΠΑΜΘ, κ. Φανή Μπαχαρίδου, η οποία, μεταξύ άλλων, ανέφερε: «Συγχαίρω την Ένωση Πολιτιστικών Φορέων Έβρου για την πρωτοβουλία της παρουσίασης του δεύτερου ιστορικού μυθιστορήματος του Θεόδωρου Ορδουμποζάνη υπό τον τίτλο “Οι καστανιές της μνήμης”. Οι καστανιές πάντα θα συμβολίζουν τη γη της Σταυρούπολης, στην οποία βρέθηκαν οι πρόσφυγες από το Ορτακιοϊ της Ανατολικής Ρωμυλίας. […].

Βιβλία και εκδηλώσεις αυτού του χαρακτήρα έρχονται να αναδείξουν την ντόπια εκδοτική παραγωγή, ως μια απολύτως καθετοποιημένη, παραγωγική και πνευματική διαδικασία, που υπογραμμίζει τον εντυπωσιακό πλουραλισμό των πολιτιστικών και πνευματικών δυνάμεων του Έβρου και όλης της Περιφέρειας Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης.

Συγχαρητήρια πολλά και στις εκδόσεις Επικοινωνία ΑΕ, που με τη σειρά “Τα Θράκια”, έρχονται να συμβάλλουν στην ανάδειξη και προβολή των ντόπιων δημιουργών, που είναι ένα ξεχωριστό κομμάτι του ανθρώπινου δυναμικού και κεφαλαίου του τόπου μας, που έχει μεγάλη συμβολή στην ανάδειξη του ιστορικού και πολιτιστικού αποθέματος της περιοχής μας.

Ως Περιφέρεια Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης στηρίζουμε τις δραστηριότητες της Ε.ΠΟ.Φ.Ε. και ίσως θα έπρεπε να δούμε αυτές οι παρουσιάσεις να γίνουν και σε άλλες πόλεις και χωριά του Έβρου».

Άννα Δεληγιάννη-Τσιουλπά, «“Οι καστανιές της μνήμης” είναι ένα ιστορικό-κοινωνικό μυθιστόρημα με θέμα τη μνήμη, τις ρίζες και την αναζήτηση ταυτότητας»

Η αρχή των ομιλιών σηματοδοτήθηκε με την κ. Άννα Δεληγιάννη-Τσιουλπά και την ιδιαίτερα μεστή σε νοήματα εισήγησή της, η οποία επικεντρώθηκε, μεταξύ άλλων, στους συμβολισμούς του τίτλου του μυθιστορήματος, καταλήγοντας πως: «Οι καστανιές στο βιβλίο μπορεί να λειτουργούν ως σύμβολο μνήμης, ριζών, αντοχής και συνέχειας. Οι καστανιές δεν είναι μόνο ένα στοιχείο του τοπίου. Συμβολίζουν τη μνήμη που αντέχει στον χρόνο και τις βαθιές ρίζες της ανθρώπινης ιστορίας, ακόμη και όταν οι άνθρωποι αναγκάζονται να ξεριζωθούν. Μέσα από την πορεία του ήρωα, ο συγγραφέας μάς ταξιδεύει από το παρόν στο παρελθόν, αναδεικνύοντας τη σημασία της ταυτότητας, των ριζών και της μνήμης. Και τι σημαίνει να αναζητάς ανθρώπους που δεν πρόλαβες να γνωρίσεις; Αναζητούμε τις ρίζες μας όχι για να μείνουμε στο παρελθόν, αλλά για να καταλάβουμε ποιοι είμαστε σήμερα».

Επίσης, η ίδια σχολίασε το οπτικό μήνυμα του εξωφύλλου, τα κεντρικά στοιχεία της αφήγησης, καθώς και τα ποικίλα ερωτήματα που δύναται να γεννήσει αυτό το πεζογράφημα στον αναγνώστη. Δεν παρέλειψε επίσης να του αποδώσει και μερικούς χαρακτηρισμούς, επισημαίνοντας πως: «Το μυθιστόρημα “Οι καστανιές της μνήμης” μπορεί να χαρακτηρισθεί:

—Ως λογοτεχνία προσφυγιάς και ιστορικό μυθιστόρημα: Διηγείται τις εμπειρίες ανθρώπων που έχουν χάσει τις πατρίδες τους και αναζητούν τις ρίζες τους. Συνδέεται με πραγματικά ιστορικά γεγονότα και περιοχές (Ανατολική Θράκη, Δυτική Θράκη, προσφυγικές μετακινήσεις).

—Ως οικογενειακό και κοινωνικό μυθιστόρημα: Εστιάζει στις σχέσεις μεταξύ γενεών, την αναζήτηση της ταυτότητας, την απώλεια και τη συμφιλίωση. Οι χαρακτήρες και οι οικογενειακές ιστορίες δίνουν το συναισθηματικό βάθος.

—Ως μυθιστόρημα ενηλικίωσης/αυτογνωσίας: Η πορεία του Αλέξη και της Ελίζας αντιπροσωπεύει την εσωτερική αναζήτηση, την προσωπική ανάπτυξη και την επανασύνδεση με τις ρίζες τους.

Συνοπτικά, μπορεί να χαρακτηρισθεί ως ιστορικό-κοινωνικό μυθιστόρημα με θέμα τη μνήμη, τις ρίζες και την αναζήτηση ταυτότητας».

[Μπορείτε να βρείτε ολόκληρη την εισήγηση της κ. Δεληγιάννη-Τσιουλπά ΕΔΩ]

Γιάννης Λασκαράκης, «Το βιβλίο του Θ. Ορδουμποζάνη είναι μια ιστορία γεμάτη εκπλήξεις, απρόοπτα και με πολύ μεγάλη συγκίνηση»

Ακολούθως, ο κ. Γιάννης Λασκαράκης αναφέρθηκε στην προσφυγιά των προγόνων μας από την Ανατολική Θράκη, αναδεικνύοντας, μεταξύ άλλων, τον δημιουργικό τρόπο με τον οποίο ο συγγραφέας του μυθιστορήματος αποτυπώνει εύστοχα την ανάγκη επανεύρεσης και ουσιαστικής επανασύνδεσης με τις ρίζες μας. Συγκεκριμένα, σχολίασε: «Η αναζήτηση από τον Αλέξη του τόπου καταγωγής των γονιών του βρίσκεται στον πυρήνα του βιβλίου του Θεόδωρου Ορδουμποζάνη. Μια ιστορία γεμάτη εκπλήξεις, απρόοπτα και με πολύ μεγάλη συγκίνηση. Μαγικός τόπος είναι πάντα ο τόπος της καταγωγής μας. Καιγια όσους δεν τον έχουμε γνωρίσει, είναι κάτι παραπάνω: Είναι ο τόπος της ουτοπίας, νιώθουμε μετέωροι, μεταξύ ουρανού και γης, χωρίς να έχουμε κάπου να πατήσουμε και να ριζώσουμε. Είναι μακάβριο, αλλά σε αυτόν τον τόπο προσβλέπουμε στο τέλος της ζωής μας να εναποθέσουμε για ανάπαυση το άψυχο κορμί μας. Έζησα μια παρόμοια ιστορία, που με οδήγησε στο πρώτο μου βιβλίο, με τίτλο “Κυνηγημένοι από την ιστορία” (εκδ. Επίκεντρο, 2020)».

Για την παρουσία της Ανατολικής Θράκης στο πεζογράφημα του κ. Ορδουμποζάνη, καθώς και για την τραγωδία της προσφυγιάς σημείωσε επίσης: «Η Ανατολική Θράκη είναι ο τόπος της κατάληξης των ερευνών του βιβλίου του Θόδωρου. […] Αργότερα, η ανταλλαγή των πληθυσμών σήμαινε ότι οι ανταλλάξιμοι πληθυσμοί θα εγκαθίσταντο στα ακίνητα που θα εγκατέλειπαν οι εκάστοτε ανταλλάξιμοι πληθυσμοί στην Ελλάδα και την Τουρκία αντίστοιχα. Με διάφορα κόλπα, εξέχοντες γηγενείς είχαν μεταφέρει στην κατοχή τους μουσουλμανικά ακίνητα μεγάλης αξίας. Με μακροχρόνιες μισθωτήριες συμβάσεις, με εικονικά προχρονολογημένα συμβόλαια, με ιδιωτικά πωλητήρια, με δήθεν παραχωρήσεις ακινήτων έναντι πλασματικών χρεών και άλλες ανώμαλες δικαιοπραξίες, οι ντόπιοι χριστιανοί και Εβραίοι αποκτούσαν τα μουσουλμανικά ακίνητα προς όφελος και των δύο πλευρών. […]  Τελικά, η τραγωδία των προσφύγων θα μετατραπεί σε εποποιία, που θα διαμορφώσει τη σύγχρονη ιστορία και την εθνική ταυτότητα της νέας τους πατρίδας. Οι “τουρκόσποροι” θα σπείρουν τον σπόρο για να ανθίσει η Νέα Ελλάδα. Εάν είχαν παραμείνει οι πρόγονοί μας στις λεγόμενες “χαμένες πατρίδες”, τότε άλλοι, αντί για μας, θα ζούσαν σε αυτόν τον τόπο. Δεν θα είχαμε γεννηθεί, διότι δεν θα είχαν γνωρισθεί οι γονείς μας. Ας αφήσουμε, λοιπόν, τους αλυτρωτισμούς, γιατί σε πολέμους και συμφορές οδηγούν συνήθως».

[Μπορείτε να βρείτε ολόκληρη την εισήγηση του κ. Λασκαράκη ΕΔΩ]

Πετρούλα Μαρίνου, «“Οι καστανιές της μνήμης” είναι ένα βιβλίο που δεν τελειώνει με την τελευταία του σελίδα. Συνεχίζει να υπάρχει μέσα μας, να μας καλεί να αναμετρηθούμε με τις δικές μας μνήμες»

Η κ. Πετρούλα Μαρίνου, από την άλλη, ξεδίπλωσε τα χαρακτηριστικά των ηρώων του μυθιστορήματος, που χάρη στη γραφή του κ. Ορδουμποζάνη αποκτούν σάρκα και οστά. Επίσης, μεταξύ άλλων, μνημόνευσε και τη δομή του βιβλίου και τη χρονικότητα των αφηγήσεων. Συγκεκριμένα, ανέφερε: «Οι ήρωες του έργου κινούνται ανάμεσα στο παρελθόν και το παρόν, κουβαλώντας ο καθένας το δικό του βάρος μνήμης και επιλογών. Ο Αλέξης, ανήσυχος και εσωστρεφής, παλεύει να συμφιλιωθεί με όσα άφησε πίσω του, ενώ η Ελίζα στέκεται ως αντίβαρο ευαισθησίας και δύναμης, φωτίζοντας τις πιο σκοτεινές του σκέψεις. Δίπλα τους, ο μπαρμπα-Βασίλης και ο μπαρμπα-Μήτσος, μορφές βαθιά ριζωμένες στη γη της Αλεξανδρούπολης ο πρώτος και  του Καρυόφυτου ο δεύτερος, γίνονται φορείς της συλλογικής μνήμης και σοφίας του τόπου. Μέσα από τις φωνές τους  ζωντανεύει μια ολόκληρη  κοινωνία  της Θράκης, όπου οι κάτοικοι δεν είναι απλώς φόντο, αλλά αναπόσπαστο κομμάτι της ιστορίας, διατηρώντας άσβεστη τη φλόγα της παράδοσης και της ανθρώπινης σύνδεσης.

Καθώς προχωρά η ιστορία, και καθώς ψάχνει ο  Αλέξης να βρει μια άκρη για την  ύπαρξή  του στη ζωή (ποιοι είναι οι γονείς του και πώς βρέθηκε μοναχός  του στα  ιδρύματα), ο αναγνώστης καλείται να συνθέσει τα κομμάτια αυτού του παζλ, να κατανοήσει τις σιωπές, να “διαβάσει” ανάμεσα στις γραμμές χαρακτήρες, τόπους, καταστάσεις, συναισθήματα. Και σε αυτήν τη διαδικασία, γίνεται και ο ίδιος μέρος του βιβλίου.

Αξίζει να αναφερθεί ότι το έργο αγγίζει και ευρύτερα κοινωνικά ζητήματα. Θέματα όπως η απώλεια, η μετανάστευση, η ταυτότητα, η συλλογική μνήμη, η φιλία, η αγάπη, η οικογένεια, η υπόσχεση  – όλα παρόντα, χωρίς διδακτισμό, αλλά με ευαισθησία και σεβασμό.

Και ίσως εδώ να  βρίσκεται και η μεγαλύτερη δύναμη του βιβλίου: δεν δίνει απαντήσεις. Θέτει ερωτήματα. Και αφήνει τον αναγνώστη να βρει τις δικές του απαντήσεις. […] θα ήθελα να πω ότι “Οι καστανιές της μνήμης” είναι ένα βιβλίο που δεν τελειώνει με την τελευταία του σελίδα. Συνεχίζει να υπάρχει μέσα μας, να μας συνοδεύει, να μας καλεί να αναμετρηθούμε με τις δικές μας μνήμες. Γιατί τελικά, όλοι έχουμε τις δικές μας “καστανιές”. Το ερώτημα είναι: Αν τολμάμε να σταθούμε κάτω από τη σκιά τους».

[Μπορείτε να βρείτε ολόκληρη την εισήγηση της κ. Μαρίνου ΕΔΩ]

Θεόδωρος Ορδουμποζάνης, «Για μένα, αυτή η βραδιά δεν είναι απλώς μια παρουσίαση βιβλίου. Είναι ένα ταξίδι μνήμης, συναισθήματος και αγάπης»

Ο συγγραφέας του μυθιστορήματος, αφού ευχαρίστησε τους παρόντες για τη θερμή τους αγκαλιά, πήρε στη συνέχεια τον λόγο, σχολιάζοντας: «Για μένα, αυτή η βραδιά δεν είναι απλώς μια παρουσίαση βιβλίου. Είναι μια προσωπική στιγμή. Είναι ένα ταξίδι μνήμης, συναισθήματος και αγάπης. Κάθε ιστορία έχει τις ρίζες της. Κάθε άνθρωπος κουβαλά μέσα του κομμάτια από όσους ήρθαν πριν από αυτόν – κομμάτια που τον πλάθουν, τον στηρίζουν, τον ορίζουν. Κάπως έτσι γεννήθηκαν και “Οι καστανιές της μνήμης”. Από την ανάγκη να αγγίξω αυτές τις ρίζες, να τις αφουγκραστώ και να τις μεταφέρω μέσα από μια ανθρώπινη ιστορία.

Στο προηγούμενο βιβλίο μου, το “Οίκαδε”, αφηγούμαι το ταξίδι της αναζήτησης των δικών  μου ριζών  καταγωγής. Ένα ταξίδι από το Ορτακιοϊ της  Βόρειας Θράκης, στο Δεδέαγατς, την Ξάνθη και τη Σταυρούπολη και το απάγγιασμα στην  πόλη μας, την Αλεξανδρούπολη.

Με το βιβλίο μου αυτό, “Οι καστανιές της μνήμης”, αφηγούμαι το ταξίδι αναζήτησης ενός άλλου ανθρώπου από την  αντίστροφη πλευρά. Από την Ανατολική Θράκη προς τη Δυτική, στην περιοχή της ορεινής Ξάνθης, με τερματισμό ψηλά στα ορεινά της Ξάνθης, το χωριό Καρυόφυτο και τον Λειβαδίτη της Σταυρούπολης. Θα καταλάβατε ότι αναφέρομαι στον ξεριζωμό των γονιών μας από την Ανατολική Θράκη τις αποφράδες εκείνες ημέρες των πρώτων χρόνων της δεκαετίας του 1920.

Στο κέντρο της ιστορίας μας αυτής βρίσκεται ο Αλέξης. Ένα παιδί που ξεκίνησε τη ζωή του μέσα στη σιωπή και τη μοναξιά των ορφανοτροφείων και των λοιπών ευαγών ιδρυμάτων. Ένα παιδί χωρίς οικογένεια, αλλά με πείσμα και ψυχή δυνατή. Ένας άνθρωπος που πάλεψε, προχώρησε, σπούδασε, διακρίθηκε. Κι όμως, όπως συμβαίνει συχνά, η ζωή δεν του χάρισε εύκολα μονοπάτια. Έχασε γυναίκα και παιδί σε ένα τραγικό δυστύχημα και βυθίστηκε στη σιωπή – μια σιωπή που δεν έχει ήχο αλλά πονά βαθιά.

Κι εκεί, κάπου στη Θράκη, σε μια απλή παραθαλάσσια ταβέρνα, η μοίρα στήνει τη δεύτερη αρχή του. Εκεί γνωρίζει την Ελίζα, μια αρχαιολόγο, γυναίκα της μνήμης, με μια δική της πληγή. Από μια τυχαία συνάντηση γεννιέται ένας δεσμός σιωπηλός αλλά και πολύ δυνατός. Μια αγάπη που δεν έρχεται να θορυβήσει – αλλά να γιατρέψει.

Η πορεία τους είναι γεμάτη μικρές στιγμές. Περιπάτους στις ακρογιαλιές και στα βουνά της Θράκης, κουβέντες τα βράδια, κοινά όνειρα. Μα παράλληλα, ξεκινά και ένα άλλο ταξίδι – το ταξίδι της αναζήτησης των ριζών. Ο Αλέξης θέλει να μάθει ποιος είναι στ’ αλήθεια. Ποιοι ήταν οι γονείς του που τον έφεραν στον κόσμο. Από πού ξεκίνησαν. Σε ποιο χώμα πάτησαν κάποτε οι γεννήτορές του.

Αυτό το ταξίδι τον οδηγεί στα προσφυγικά χωριά της Θράκης, σε αρχεία, σε λίστες ξεριζωμένων της Ανατολικής Θράκης και τελικά στη Χαριούπολη και στο Babaeski.  Εκεί, όπου δεν υπάρχουν απλώς τοπωνύμια – υπάρχουν μνήμες.

Στην πορεία αυτή, συναντά τον μπαρμπα-Μήτσο. Έναν γέροντα, ψηλά στο Καρυόφυτο και τον Λειβαδίτη της Ξάνθης, που δεν είναι απλώς ένας χαρακτήρας. Είναι η φωνή της παλιάς γενιάς. Ο άνθρωπος που με τις αφηγήσεις του γεφυρώνει το παρελθόν με το παρόν. Από το στόμα του ο Αλέξης μαθαίνει την αλήθεια για τους γονείς του, τον Κοσμά και την Αντιγόνη, δύο ανθρώπους που χάθηκαν σε μια πυρκαγιά στην Αθήνα,  αφήνοντάς τον βρέφος σε  ίδρυμα. Εκείνη τη στιγμή, δεν μαθαίνει απλώς μια πληροφορία για τους γονείς του· ξαναβρίσκει τον εαυτό του.

Και έτσι φτάνουμε σε μια από τις πιο συγκινητικές σκηνές του βιβλίου. Στο ένα χωριό της Θράκης, μπροστά σε αγαπημένα πρόσωπα, ο Αλέξης φυτεύει δύο καστανιές με χώμα από τις πατρίδες της Ανατολικής Θράκης. Με χώμα από τις πατρίδες που χάθηκαν. Είναι μια πράξη απλή μα  ταυτόχρονα και  ιερή. Μια σιωπηλή υπόσχεση ότι κανείς δεν ξεχνιέται. Ότι οι ρίζες μπορεί να κοπούν σε έναν τόπο, αλλά δεν πεθαίνουν ποτέ. Κάποτε θα ξαναβλαστήσουν και θα ξανανθίσουν.

Οι καστανιές αυτές δεν είναι απλά δέντρα. Είναι σύμβολα μνήμης και αντοχής. Όπως οι άνθρωποι που ρίζωσαν σε τούτον τον τόπο, έτσι κι αυτές θα στέκουν εκεί, να θυμίζουν, σε όποιον περάσει, πως η Ιστορία δεν είναι κάτι μακρινό, αλλά κάτι που κουβαλάμε μέσα μας.

Το βιβλίο αυτό είναι όντως μια ιστορία αγάπης, αλλά πάνω απ’ όλα είναι μια ιστορία μνήμης. Μια ιστορία ανθρώπων που ξεριζώθηκαν αλλά κράτησαν τις ρίζες τους βαθιά στην καρδιά. Που πόνεσαν αλλά ξαναβρήκαν το κουράγιο να ξαναζήσουν, να ξαναγαπήσουν, να ξαναδημιουργήσουν.

Η Θράκη είναι παρούσα παντού – στα τοπία, στους ήχους, στους ανθρώπους. Δεν είναι απλώς σκηνικό· είναι πατρίδα ψυχής.

Φίλες και φίλοι,  δεν έγραψα αυτό το βιβλίο για να διδάξω κάτι. Το έγραψα για να θυμηθούμε, για να ψιθυρίσουμε όλοι μαζί πως οι ρίζες μας αξίζει να τιμώνται. Πως η μνήμη είναι ζωντανή μόνο όταν τη μοιραζόμαστε. Είναι συνέχεια από το προηγούμενο βιβλίο μου, το “Οίκαδε”.  Είναι η τιμή στους προγόνους μας, αυτά που τράβηξαν και στις χαμένες πατρίδες τους. Ας αφήσουμε, λοιπόν, αυτές τις “Καστανιές της μνήμης” να ριζώσουν μέσα μας, γιατί, όσο θυμόμαστε, τίποτα δεν χάνεται στ’ αλήθεια».

Μετά και την τοποθέτηση του ίδιου του συγγραφέα, ακολούθησε διάλογος με τους παρευρισκόμενους, που παρά την κακοκαιρία έδωσαν το «παρών», στηρίζοντας ενθέρμως τη νέα μυθιστορηματική απόπειρα του συμπολίτη τους.

Φωτογραφίες: Κώστας Ορδουμποζάνης, Θανάσης Ποτόλιας

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.