Ο καπετανιος Μαρκος Γεκτιδης και η εποχη του

Το βιβλίο του Συμεών Γεκτίδη, «1942-1945: Εθνικαί Ανταρτικαί Ομάδες στην περι­οχή της Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης και ο καπετάνιος Μάρκος Γεκτίδης – Μέσα από την ιστοριογραφία και τις Εκθέσεις των άγγλων αξιωματούχων Μύλλερ, Κιτ-Κατ, ΜακΕλρόι και Κάμπελ» ανήκει στην κατηγορία των βιβλίων που γεφυρώνει με υποδειγματικό τρόπο την ιστορική έρευνα με την τοπική ιστορία και τη μικροϊστορική προσέγγιση. Χαρακτηριστική είναι η προσωπική αφετηρία του συγγραφέα για την έρευνα, όπως μας παραθέτει: «[…] Απο­φάσισα να κάνω μια προσπάθεια μήπως και καλύψω το κενό για την περίοδο που ο πατέρας μου ήταν αντάρτης στα βουνά. Αυτά που κατάφερα να βρω τα παραθέτω».

Η Θράκη και η Ανατολική Μακεδονία, κατά τη διάρκεια της βουλγαρικής κατοχής (1941-1944), παρέμεναν επί δεκαετίες στις παρυφές της «επίσημης» ιστορικής αφήγησης για την Εθνική Αντίσταση. Η κατοχή εδώ είχε ιδιαίτερα σκληρό χαρακτήρα, οι Βούλγαροι δεν ήρθαν ως απλοί κατακτητές αλλά ως διεκδικητές της περιοχής και με κύριο σκοπό την ενσωμάτωσή της στο βουλγαρικό κράτος. Η καταστροφή χωριών, όπως ο Λειβαδίτης και το Καρυόφυτο, που περιγράφεται αναλυτικά στο βιβλίο, είναι ενδεικτική της βίας που εξαπολύ­θηκε κατά του τοπικού πληθυσμού (χριστιανικού-μουσουλμανικού). Σε αυτό το πλαίσιο αναδύεται η μορφή του καπετάν Μάρκου, του Μερκούριου Γεκτίδη και των αντάρτικων ομάδων που έδρασαν στην περιοχή.

Το βιβλίο κινείται σε δύο παράλληλους άξονες:

—Ο πρώτος είναι μεθοδολογικός. Ο Γεκτίδης δεν αρκείται στις ελληνικές βιβλιογραφι­κές πηγές, δημοσιογραφικές αναφορές, μαρτυρίες, τα Γενικά Αρχεία Καβάλας. Ερευνά στα Εθνικά Αρχεία του Λονδίνου και φέρνει στο φως υλικό που δεν έχει παρουσιαστεί στην ελ­ληνική βιβλιογραφία. Την ανέκδοτη έκθεση του Βρετανού ταγματάρχη Micklethwait, 112 σελίδων, που κατέγραψε την παρουσία του στη Θράκη από τον Μάρτιο του 1943 ως τον Οκτώβριο του 1944, καθώς και τις εκθέσεις των αξιωματικών Kitcat, McElroy και Campbell, που ήταν μέλη της Βρετανικής Υπηρεσίας Ειδικών Επιχειρήσεων (Special Operations Executive) με εντολή του Συμμαχικού Αρχηγείου Καΐρου. Αυτοί οι άνδρες έζησαν δίπλα στους αντάρτες, κατέγραψαν ονόματα, χωριά, επιχειρήσεις και τώρα οι εκθέσεις τους συνοδεύονται μαζί με ονομαστικούς καταλόγους Ελλήνων ανταρτών και Συμ­μαχικών Δυνάμεων που παρουσιάζονται στο βιβλίο. Οι χάρτες που συμπεριλαμβάνονται στα βρετανικά αρχεία δίνουν γεωγραφική απεικόνιση σε γεγονότα που αλλιώς θα παρέμεναν υποφωτισμένα.

—Ο δεύτερος άξονας είναι η προσέγγιση της τοπικής ιστορίας και της μικροϊστορίας. Το βιβλίο δεν φιλοδοξεί να γράψει τη γενική ιστορία της Αντίστασης, ούτε καν της Θράκης στο σύνολό της. Εστιάζει σε ένα πρόσωπο, μια ομάδα, μια περιοχή. Βλέπουμε τι σήμαινε πόλεμος για ένα συγκεκριμένο χωριό, για μια οικογένεια, για έναν άνδρα που διάλεξε να συμμετάσχει στην Αντίσταση. Η τοπική ιστορία αποτελεί πεδίο της ιστορικής έρευνας που εξετάζει το παρελθόν μιας συγκεκριμένης τοπικής κοινωνίας ή γεωγραφικής ενότητας. Επιπροσθέτως, η μικροϊστορική προσέγγιση φέρνει στην επιφάνεια ανθρώπους που οι επίσημες αφηγήσεις αγνοούν, όχι επειδή ήταν ασήμαντοι, αλλά επειδή έδρασαν μακριά από τους κύρι­ους φορείς που επηρεάζουν τη συλλογική μνήμη.

Γιατί να διαβάσει κανείς σήμερα αυτό το βιβλίο; Επειδή η Θράκη εξακολουθεί να μένει στο περιθώριο της «επίσημης» ιστορικής αφήγησης για τον Β΄ Παγκόσμιο πόλεμο. Επειδή τα βρετανικά αρχεία που φέρνει στο φως ο Γεκτίδης είναι πρωτογενές υλικό, διαθέ­σιμο για πρώτη φορά στον αναγνώστη. Η έρευνα αναδεικνύει ότι η Θράκη δεν υπήρξε παθη­τικός θεατής των εξελίξεων, αλλά ενεργό πεδίο πολεμικής δράσης και αντίστασης απέναντι στις βουλγαρικές δυνάμεις κατοχής. Το βιβλίο αυτό αποτελεί μια σημαντική συμβολή στη διατήρηση της συλλογικής ιστορικής μνήμης, που αξίζει να διαβαστεί και να καθιερωθεί ως ένα βιβλίο αναφοράς για τη μελέτη της σύγχρονης ιστορίας της Ανατ. Μακεδονίας και Θρά­κης.

Ενδεικτική Βιβλιογραφία

—Βόγλη, Ελπίδα. «Τι πρέπει να γνωρίζει ο ιστορικός για την επιστήμη και το επάγγελμά του;» Αθήνα: Κάλλιπος, 2015.

—Goubert, Pierre. “Local History.” “Daedalus” 100, no. 1 (1971): 113-127. http://www.jstor.org/stable/20023993.

—Iggers, Georg G. «Η ιστοριογραφία στον εικοστό αιώνα, Από την επιστημονική αντικειμενικό­τητα στην πρόκληση του μεταμοντερνισμού». 9^η έκδ. Μετάφραση Παρασκευάς Ματάλας. Αθήνα: Νεφέλη, 2006.

—Μαργαρίτης, Γιώργος. «Ιστορία του ελληνικού εμφυλίου πολέμου, 1946–1949». Τόμ. 1-2. Αθήνα: Βιβλιόραμα, 2005-2006.

—Παληκίδης, Άγγελος. «Διδάσκοντας Ιστορία σε διαιρεμένες κοινωνίες: Η περίπτωση της Κύ­πρου». Επιμέλεια Παναγιώτης Κιμουρτζής, Γιώργος Κόκκινος, Έλλη Λεμονίδου, Άγγελος Παληκίδης και Παναγιώτης Γατσώτης. «Θέματα Ιστορίας της Εκπαίδευσης», αρ. 19-20 (2019): 208-235.

*Ο Δημήτρης Φεγγομύτης είναι Διδάκτωρ Ιστορίας του Τμήματος Ανθρωπιστικών Σπουδών του ΔΠΘ.

Το παρόν κείμενό του δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά στην ιστοσελίδα «Fractal», στις 26/05/2026.

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.