Η «Αλεξανδρεια. Της μνημης και του μυθου» ζωντανεψε στη Διεθνη Εκθεση Βιβλιου Θεσσαλονικης
Η 22η Διεθνής Έκθεση Βιβλίου Θεσσαλονίκης, που πραγματοποιήθηκε από τις 7 έως 10 Μαΐου, φιλοξένησε φέτος μία ιδιαίτερα ξεχωριστή εκδοτική παρουσίαση, αφιερωμένη σε μία από τις πιο μυθικές και ιστορικά φορτισμένες πόλεις του ελληνισμού της διασποράς, την Αλεξάνδρεια. Την Κυριακή 10 Μαΐου, παρουσιάστηκε ο συλλογικός τόμος «Αλεξάνδρεια. Της μνήμης και του μύθου», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις ΕΞΗ και φέρει την επιμέλεια του συγγραφέα και δημοσιογράφου Ελπιδοφόρου Ιντζέμπελη.
Ο ίδιος, μιλώντας στο Ράδιο Παρατηρητής, περιέγραψε το βιβλίο ως μία προσπάθεια να διασωθούν μνήμες, αφηγήσεις και πρόσωπα που συνδέθηκαν με την Αλεξάνδρεια, μία πόλη που ταυτίστηκε όσο λίγες με τον κοσμοπολιτισμό, τον ελληνισμό της διασποράς, τη λογοτεχνία και τη νοσταλγία.
Μία πόλη-σύμβολο για τον ελληνισμό της διασποράς
Όπως εξήγησε ο κ. Ιντζέμπελης, ο συλλογικός τόμος εντάσσεται σε μία ευρύτερη σειρά βιβλίων που περιστρέφονται γύρω από την ιστορία, τη μνήμη και τις χαμένες πατρίδες του ελληνισμού. Στο παρελθόν είχαν προηγηθεί αντίστοιχες εκδόσεις αφιερωμένες στη Σμύρνη, την Κωνσταντινούπολη και στην Κύπρο, ενώ η Αλεξάνδρεια έρχεται να προστεθεί ως ακόμη ένας ιστορικός και πολιτισμικός σταθμός του ελληνισμού εκτός συνόρων.
Ο ίδιος σημείωσε πως βασικός στόχος αυτής της εκδοτικής προσπάθειας είναι οι νεότερες γενιές να γνωρίσουν τις ιστορίες των ανθρώπων που έζησαν, δημιούργησαν και αναγκάστηκαν τελικά να εγκαταλείψουν αυτούς τους τόπους. Όπως χαρακτηριστικά ανέφερε, οι περισσότεροι Έλληνες σήμερα έχουν κάποια προσφυγική καταγωγή και οι αφηγήσεις αυτές αποτελούν ένα κομμάτι της συλλογικής ιστορικής μνήμης.
Η Αλεξάνδρεια, σύμφωνα με τον ίδιο, δεν είναι απλώς μια ιστορική πόλη. Είναι ένας τόπος που κουβαλά μύθους, εικόνες και πρόσωπα που σημάδεψαν διαφορετικές εποχές. Από τον Μέγα Αλέξανδρο και την ίδρυση της πόλης, μέχρι και την εποχή της Κλεοπάτρας και των Πτολεμαίων, αλλά και τη νεότερη ακμή της ελληνικής κοινότητας της Αιγύπτου, η Αλεξάνδρεια υπήρξε για δεκαετίες μια πόλη πολυπολιτισμική, οικονομικά ισχυρή και βαθιά συνδεδεμένη με τον ελληνισμό.
Οι Έλληνες της Αλεξάνδρειας και η βίαιη αποχώρηση του 1952
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται μέσα στο βιβλίο στην ιστορία των Αιγυπτιακών Ελλήνων, οι οποίοι για δεκαετίες αποτέλεσαν ένα από τα πιο δραστήρια και ισχυρά κομμάτια της ελληνικής διασποράς. Έλληνες έμποροι, επιχειρηματίες, εργάτες και ευεργέτες δημιούργησαν μια ακμάζουσα κοινότητα, η οποία συνέβαλε καθοριστικά τόσο στην οικονομική όσο και την πολιτιστική ζωή της Αλεξάνδρειας.
Ο Ελπιδοφόρος Ιντζέμπελης αναφέρθηκε σε εμβληματικές προσωπικότητες της ελληνικής παρουσίας στην Αίγυπτο, όπως ο Μπενάκης, ο Τοσίτσας και άλλοι μεγάλοι ευεργέτες, αλλά και στους «ανώνυμους» Έλληνες που δραστηριοποιήθηκαν στο εμπόριο και στην καθημερινή οικονομική ζωή της πόλης.
Ωστόσο, το 1952, με την άνοδο του Γκαμάλ Άμπντελ Νάσερ στην εξουσία και τις πολιτισμικές εθνικοποιήσεων που ακολούθησαν, χιλιάδες ξένοι, ανάμεσά τους οι Έλληνες της Αιγύπτου, αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τη χώρα μέσα στο ελάχιστο χρονικό διάστημα. Πολλοί έχασαν περιουσίες, επιχειρήσεις και τον τόπο όπου είχαν γεννηθεί και μεγαλώσει.
Αυτή ακριβώς η βίαιη αποκοπή από την Αλεξάνδρεια και η εμπειρία της προσφυγιάς αποτυπώνονται μέσα από πολλές από τις αφηγήσεις του βιβλίου.
Ανέκδοτες ιστορίες και προσωπικές μνήμες
Ο συλλογικός τόμος περιλαμβάνει κείμενα γνωστών και λιγότερο γνωστών συγγραφέων, ανθρώπων που είτε έζησαν στην Αλεξάνδρεια είτε διατηρούν προσωπικούς και οικογενειακούς δεσμούς με την πόλη. Όπως υπογράμμισε ο επιμελητής, όλες οι ιστορίες που περιλαμβάνονται είναι ανέκδοτες και γράφτηκαν ειδικά για την έκδοση.
Ανάμεσα στους συμμετέχοντες βρίσκονται η Άλκηστις Πρωτοψάλτη, η οποία μοιράζεται μνήμες από τα παιδικά της χρόνια στην Αλεξάνδρεια, αλλά και ο μουσικός Νίκος Ξυδάκης, ο οποίος επίσης ανακαλεί προσωπικές εμπειρίες και εικόνες από την πόλη.
Στον τόμο συμμετέχει ο συγγραφέας Θωμάς Κοροβίνης, ο οποίος γράφει για την γνωστή τραγουδίστρια Ούμ Καλσούμ, μία μορφή ιδιαίτερα δημοφιλή στην εποχή της, ενώ η Τζένη Κατσαρή Βαφειάδη υπογράφει ένα κείμενο αφιερωμένο στον Νέστωρα Τσανακλή, αναδεικνύοντας τη σύνδεση της Αλεξάνδρειας και με τη Θράκη.
Ο Καβάφης, ο Καραθεοδωρής και η λογοτεχνική Αλεξάνδρεια
Ξεχωριστή θέση στον τόμο καταλαμβάνει φυσικά και ο Κωνσταντίνος Καβάφης, η εμβληματική μορφή της αλεξανδρινής λογοτεχνίας. Ο Ελπιδοφόρος Ιντζέμπελης ανέφερε πως η πόλη είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με τον μεγάλο ποιητή, ο οποίος έζησε σχεδόν ολόκληρη τη ζωή του εκεί και μέσα από το έργο του κατέγραψε μία ολόκληρη εποχή.
Ο ίδιος συμμετέχει στο βιβλίο με έν κείμενο που συνδέει τον Καβάφη με τον μεγάλο μαθηματικό Κωνσταντίνο Καραθεοδωρή. Όπως εξήγησε, οι δύο άντρες είχαν κοινές οικογενειακές ρίζες από την Κωνσταντινούπολη και πιθανώς να συναντήθηκαν στην Αλεξάνδρεια στα τέλη του 19ου αιώνα, όταν ο Καραθεοδωρή εργάζονταν εκεί ως μηχανικός πριν στραφεί οριστικά στα μαθήματα.
Μέσα από μία λογοτεχνική προσέγγιση, ο συγγραφέας «πλάθει» μία πιθανή συνάντηση των δύο ανδρών, χρησιμοποιώντας τη μυθοπλασία ως γέφυρα ανάμεσα στην ιστορία και τη μνήμη.
Η Αλεξάνδρεια ως μύθος, μνήμη και πολιτισμός
Ο συλλογικός τόμος επιχειρεί συλλογικά να αποτυπώσει την Αλεξάνδρεια όχι μόνο ως γεωγραφικό τόπο, αλλά ως πολιτισμικό σύμβολο. Πρόκειται για μία πόλη που έχει περάσει στη λογοτεχνία, στη μουσική φαντασία μέσα από συγγραφείς όπως ο Λόρενς Νταρέλ και ο Ε.Μ. Φόστερ, αλλά και μέσα από τις αφηγήσεις των ίδιων των ανθρώπων που έζησαν εκεί.
Όπως τόνισε ο Ελπιδοφόρος Ιντζέμπελης, η σημερινή ελληνική κοινότητα της Αλεξάνδρειας είναι πλέον αισθητά μικρότερη σε σχέση με το παρελθόν. Παρ’ όλα αυτά, η ελληνική γλώσσα και το ελληνικό στοιχείο εξακολουθούν να υπάρχουν στην πόλη, διατηρώντας ζωντανή μία ιστορική παρουσία δεκαετιών.
Ο τόμος, περίπου 280 σελίδων, δεν αποτελεί μία αυστηρά ιστορική καταγραφή, αλλά ένα λογοτεχνικό και βιωματικό ταξίδι, γεμάτο μνήμες, προσωπικές ιστορίες και συναισθηματικές αναφορές. Σύμφωνα με τον επιμελητή, στόχος ήταν το βιβλίο να διαβάζεται εύκολα, χωρίς να χάνει τη συναισθηματική και ιστορική του βαρύτητα.
Πρώτη παρουσίαση στη Θεσσαλονίκη και βλέψεις για Αλεξάνδρεια
Η παρουσίαση στη Διεθνή Έκθεση Βιβλίου Θεσσαλονίκης ήταν η πρώτη επίσημη παρουσίαση του βιβλίου, καθώς η έκδοση κυκλοφόρησε μόλις πριν από λίγες ημέρες. Στη συνέχεια προγραμματίζεται παρουσίαση και στην Αθήνα, ενώ, όπως αποκάλυψε ο Ελπιδοφόρος Ιντζέμπελης, υπάρχει η ελπίδα να πραγματοποιηθεί κάποια στιγμή παρουσίαση και στην ίδια την Αλεξάνδρεια.
Ο ίδιος χαρακτήρισε τη Διεθνή Έκθεση Βιβλίου Θεσσαλονίκης ως έναν ιδιαίτερα σημαντικό θεσμό για τη Βόρεια Ελλάδα, επισημαίνοντας ότι για λίγες ημέρες συγκεντρώνεται εκεί ένα μεγάλο μέρος του πνευματικού και εκδοτικού κόσμου της χώρας.
Το βιβλίο είναι ήδη διαθέσιμο μέσω βιβλιοπωλείων και ηλεκτρονικών παραγγελιών, δίνοντας την ευκαιρία στους αναγνώστες να γνωρίσουν μία Αλεξάνδρεια γεμάτη ιστορίες, πρόσωπα, μνήμη και ελληνισμό.
Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
