Μιλωντας για τον εμφυλιο, την ιστορια, τις ταυτοτητες με τον Ραυμονδο Αλβανο

«Η συζήτηση για την εμφύλια βία να μας κάνει να σκεφτούμε για την βία που υπάρχει στην καθημερινότητα της ζωής μας»

Το Σάββατο 25 Απριλίου 2026  και ώρα  7:00 μ.μ. στο Φουαγιέ του Μεγάρου Μουσικής Κομοτηνής (Αγίας Βαρβάρας 4, Κομοτηνή), η Λέσχη Φιλαναγνωσίας Κομοτηνής, η Στέγη Πολιτισμού ΑΜΘ και οι εκδόσεις Επίκεντρο διοργανώνουν την ομιλία του Δρ. Ραϋμόνδου Αλβανού, διδάσκοντα στο Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο & Ανοικτό Πανεπιστήμιο Κύπρου: «Γιατί αξίζει να μαθαίνουμε Ιστορία. Η δεκαετία του ’40 και η σημασία της σήμερα». Η ομιλία βασίζεται στις ξεναγήσεις που έκανε ο Ραϋμόνδος Αλβανός στο Πάρκο Εθνικής Συμφιλίωσης στο Γράμμο και αποτυπώθηκε στο βιβλίο του «Ο ελληνικός εμφύλιος. Μνήμες σε πόλεμο και σύγχρονες πολιτικές ταυτότητες».

Στη συζήτηση που θα ακολουθήσει συμμετέχουν η Ομάδα Δημοσιογραφίας του 1ου ΓΕΛ Κομοτηνής ‘’Κριτικοί Αναγνώστες’’ και η Ομάδα Ιστορίας του 2ου ΓΕΛ Κομοτηνής

Με αφορμή την εκδήλωση ο κ. Αλβανός φιλοξενήθηκε στη συχνότητα του Ράδιο Παρατηρητής μιλώντας όχι μόνο για ένα από τα πιο φορτισμένα κεφάλαια της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας αλλά και την ανάγκη για κατανόηση του παρελθόντος που επανέρχεται επιτακτικά σήμερα και τον τρόπο με τον οποίο αυτά τα γεγονότα συνεχίζουν να επηρεάζουν τη συλλογική μνήμη και την καθημερινότητά μας. Ο ίδιος αναφέρεται επίσης στη σιωπή που για χρόνια περιέβαλε τον εμφύλιο, την πρόκληση μιας αφήγησης χωρίς διαχωριστικές γραμμές και για τη σημασία του διαλόγου με τις νεότερες γενιές.

Ο λόγος στον κ. Ραϋμόνδο Αλβανό όμως…

Από το ταμπού στην ανάγκη κατανόησης

ΠτΘ: κ. Αλβανέ, νομίζω πως η ελληνική κοινωνία διαχρονικά αντιμετώπιζε το ζήτημα του εμφυλίου με μεγάλη δυσκολία.

Ρ.Α.: Έχετε απόλυτο δίκαιο. Ο εμφύλιος για πάρα πολλές δεκαετίες ήταν ένα θέμα ταμπού. Δεν μίλαγαν γι’ αυτόν ακόμα και αυτοί που τον ζήσανε. Προσπαθούσαν στις περισσότερες περιπτώσεις να μη μεταδώσουν τη μνήμη και την εμπειρία τους στις νεότερες γενιές στο πλαίσιο μιας προσπάθειας να κοιτάξουμε μπροστά, να ξεχάσουμε, να προχωρήσουμε. Νομίζω όμως ότι τα τελευταία χρόνια αυτό αλλάζει. Όσο φεύγουν οι άνθρωποι που έζησαν αυτή τη δραματική δεκαετία του ‘40 τόσο περισσότερο αναδεικνύεται το αίτημα να μάθουμε επιτέλους τι έγινε τότε και κυρίως όχι απλά να μάθουμε τι έγινε τότε, αλλά το πώς αυτό που έγινε τότε επηρέασε τη δικιά μας ζωή και πώς την επηρεάζει ακόμα.

ΠτΘ: Αφού οι άνθρωποι που βίωσαν τα γεγονότα φεύγουν από τη ζωή, αυτό δεν αυξάνει τον κίνδυνο να «αλλοιωθούν» οι αφηγήσεις για τα όσα πραγματικά συνέβησαν, εξυπηρετώντας ιδιοτελείς σκοπούς;

Ρ.Α.: Σίγουρα είναι πολύτιμες οι μαρτυρίες αυτών των ανθρώπων και ευτυχώς έχουν διασωθεί σε μεγάλο βαθμό. Πάρα πολλοί έχουν γράψει μαρτυρίες και υπάρχουν και πάρα πολλές συνεντεύξεις που έχουν γίνει. Αλλά η αλήθεια είναι ότι αλλάζει γενικά το κλίμα στην κοινωνία. Δηλαδή οι περισσότεροι άνθρωποι πλέον θέλουν να μάθουν αυτά που δεν μάθαν στο σχολείο. Αυτό μου το λένε συνέχεια στις ομιλίες που κάνω σε αυτό το θέμα. Επιτέλους να μάθω τι έγινε. Γιατί; Γιατί η ιστορία σταματάει στο σχολείο στον πόλεμο του ‘40 και δεν μαθαίνουμε τον εμφύλιο. Υπάρχει το αίτημα να κατανοήσουμε, να δούμε το γιατί, τι συνέβη, γιατί έγινε τότε αυτό. Και μάλιστα να κατανοήσουμε στο πνεύμα μιας προσπάθειας όχι να πάρουμε θέση, όχι να δικάσουμε, όχι να καταδικάσουμε, αλλά να καταλάβουμε. Αυτή είναι και η δικιά μου προσπάθεια και αυτό έκανα 8 χρόνια που ήμουν στο Πάρκο Εθνικής Συμφιλίωσης στο Γράμμο. Εκεί είχα την ευκαιρία να μιλήσω με ανθρώπους από όλες τις πολιτικές ιδεολογίες και πολιτικές αντιλήψεις. Το κοινό μου ήταν πάντα από την άκρα δεξιά μέχρι την άκρα αριστερά. Οπότε καταλαβαίνετε πόσο μεγάλη πρόκληση ήταν για μένα να μπορέσω να γίνω χρήσιμος σε αυτούς τους ανθρώπους. Να μιλήσω για τη δεκαετία του 40 και να μιλήσω με ένα πνεύμα που να μην παίρνει θέση υπέρ του ενός, υπέρ του άλλου, στο πλαίσιο μιας δικαίωσης της μιας πλευράς ή της άλλης.

ΠτΘ: Ας μείνουμε λίγο στο Πάρκο Εθνικής Συμφιλίωσης. Τι ακριβώς είναι;

Ρ.Α.: Με την ευκαιρία να πω ότι είναι μια καλή ιδέα να κάνουν όσοι μας ακούν ή να σκεφτούν μια εκδρομή στον υπέροχο αυτό τόπο, τον τόπο μνήμης, τον Γράμμο. Είναι ένα καταπληκτικό μαγικό τοπίο. Όσοι έρθουν στην ομιλία το Σάββατο θα δουν. Θα σας δείξω και κάποιες φωτογραφίες από το μέρος αυτό. Στο μαγικό βουνό που όμως συνδέεται με τις πιο δραματικές στιγμές της ελληνικής ιστορίας, γιατί εκεί έγιναν οι πιο αιματηρές μάχες του ελληνικού εμφυλίου πολέμου. Αν τα βουνά αυτά μιλούσαν, δεν ξέρω τι θα μας λέγανε. Είναι μια πραγματικά υπέροχη φύση που όμως συνδέεται με μια πολύ βαριά ιστορία. Μια ιστορία όμως που είναι μια ευκαιρία να καταλάβουμε, να κατανοήσουμε τον εαυτό μας σήμερα. Αυτό που λέω συνέχεια είναι ότι η ιστορία είναι μια ευκαιρία για τον καθένα μας να γνωρίσουμε τον εαυτό μας. Μια άσκηση αυτογνωσίας.

«Προσπάθησα να κατανοήσω το ζήτημα της ταυτότητας»

ΠτΘ: Εσάς αυτή η εμπειρία ήταν που σας οδήγησε να γράψετε και να ασχοληθείτε και σε συγγραφικό επίπεδο με το κομμάτι του εμφυλίου ή ήταν κάτι άλλο, ενδεχομένως και ένα προσωπικό βίωμα από άποψη οικογενειακού περιβάλλοντος;

Ρ.Α.: Καλή ερώτηση. Όχι, δεν είχα προσωπικά βιώματα εγώ προσωπικά στην οικογένειά μου. Εγώ μεγάλωσα στην Αθήνα. Οι γονείς μου δεν μου πέρασαν κάποια μνήμη από την εμπειρία των παππούδων μου. Αυτό το οποίο έζησα έντονα όμως είναι όταν πήγα στην Καστοριά και από τις συζητήσεις που έκανα με τους ανθρώπους εκεί, συνειδητοποίησα πόσο μεγάλο ήταν το βάρος της εμπειρίας της δεκαετίας του 40 στους ανθρώπους που μιλούσα. Και έτσι ξεκίνησε και το ενδιαφέρον μου για την ιστορία και η διδακτορική μου διατριβή αφορά τη δεκαετία του ‘40. Το διδακτορικό μου είναι για τις ταυτότητες των ανθρώπων τη δεκαετία του ‘40 και στη Δυτική Μακεδονία, για το πώς επιλέγουμε στρατόπεδα, πώς επιλέγουμε να πάμε με τους μεν και αφήνουμε τους άλλους ή μας ωθούν να επιλέξουμε. Δεν επιλέγουμε πάντα μόνοι μας και προσπάθησα να μελετήσω μέσα από ένα πλήθος πηγών τις πολιτικές συμπεριφορές των ανθρώπων. Μελέτησα τα αρχεία της εποχής, εφημερίδες, συνεντεύξεις, μίλησα με πολλούς ανθρώπους και προσπάθησα να κατανοήσω ακριβώς αυτό το ζήτημα της ταυτότητας, όχι μόνο της πολιτικής αλλά και της εθνικής ταυτότητας. Με ενδιαφέρει πάρα πολύ και αυτό. Πώς νιώθουμε μέρος ενός εθνικού συνόλου και πώς αντιμετωπίζουμε τους άλλους. Γιατί πάντα η ταυτότητα προϋποθέτει ότι υπάρχει κάποιος άλλος. Και εννοείται εμείς είμαστε πάντα οι καλοί και οι άλλοι οι κακοί.

«Πρόκληση και πρόσκληση να συζητώ με τις νεότερες γενιές»

ΠτΘ: Στη συζήτηση που θα γίνει το Σάββατο θα απευθυνθείτε και θα συμμετέχουν μαθητές. Πόσο δύσκολο είναι αυτό;

Ρ.Α.: Να πω με την ευκαιρία ότι χαίρομαι πάρα πολύ που θα μιλήσω με μαθητές, οι οποίοι προφανώς για να αφήσουν τη σαββατιάτικη έξοδο τους και να επιλέξουν να έρθουν σε μια ομιλία για τον εμφύλιο πρόκειται για μαθητές που έχουν ανησυχίες και ενδιαφέροντα και είμαι πάρα πολύ χαρούμενος για αυτό. Θα πρέπει να αναγνωρίσουμε σε αυτό τη συμβολή της Ρένας Σαμαρά-Μάινα από τη Λέσχη Φιλαναγνωσίας της Κομοτηνής, η οποία είναι και η ψυχή αυτής της εκδήλωσης, η οποία ενέπλεξε τα σχολεία σε αυτή τη διαδικασία. Το θεωρώ πάρα πολύ σημαντικό. Για μένα είναι μια πρόκληση και μια πρόσκληση να συζητώ με τις νεότερες γενιές. Αφενός γιατί είναι το μέλλον αφετέρου γιατί αυτά τα παιδιά δεν έχουν άμεση γνώση. Οι περισσότεροι δεν έχουν διαβάσει, αλλά αυτός είναι και ο στόχος μου και εμένα στις ομιλίες μου και αυτό προσπάθησα και στο βιβλίο μου. Δηλαδή ακόμα και κάποιος που δεν έχει ιδέα για τον εμφύλιο, που δεν ξέρει ούτε έχει διαβάσει ποτέ του ένα βιβλίο, ούτε καν βιβλίο ιστορίας, να έρθει και να καταλάβει τα βασικά. Όχι μόνο τι έγινε στη δεκαετία του ‘40, αλλά και το τι συμβαίνει σήμερα και πώς θυμάται η κοινωνία μας σήμερα, τη δεκαετία του ‘40. Όπως ξέρετε, δεν την θυμάται ομοιόμορφα, αλλά τη θυμάται ανάλογα με την πολιτική της ταυτότητα. Αυτό είναι το συναρπαστικό· πώς η μνήμη συνδέεται με την ταυτότητα σήμερα και πώς η δεκαετία του ‘40 έρχεται να ενισχύσει ταυτότητες, μνήμες και να παίξει τελικά ρόλο στο πολιτικό παιχνίδι.

«Ο εμφύλιος είναι στην καθημερινότητά μας»

ΠτΘ: Και ως κοινωνία όμως αναβιώνουμε συχνά τον εμφύλιο στην καθημερινότητά μας…

Ρ.Α.: Είναι μια πολύ καλή ευκαιρία η συζήτηση για την εμφύλια βία να μας κάνει να σκεφτούμε για την βία που υπάρχει στην καθημερινότητα της ζωής μας, που βέβαια μπορεί να μην είναι σωματική, ευτυχώς στις περισσότερες περιπτώσεις, αλλά και οι προσβολές και οι λέξεις που χρησιμοποιούμε κάποιες φορές προκαλούν πόνο, προκαλούν βία. Είναι μια ευκαιρία να κάτσουμε να σκεφτούμε πώς ερχόμαστε σε αντιπαράθεση με τους άλλους ανθρώπους, πώς διαφωνούμε, πώς φέρνουμε τον πόλεμο στη ζωή μας, δηλαδή στην καθημερινότητά μας. Είμαστε πολύ προνομιούχοι και τυχεροί που δεν ζήσαμε την εμπειρία των παππούδων μας, αλλά ο εμφύλιος είναι στην καθημερινότητά μας. Αν το σκεφτούμε λιγάκι.

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.