Οταν το βυζαντινο και μεσαιωνικο παρελθον συναντησε το Sci-fi: Το δημιουργικο «συμπαν» του Νικου Καμπασελε ζωντανεψε στην Κομοτηνη
Όποιος βρέθηκε το απόγευμα της Παρασκευής 27 Μαρτίου στο φουαγιέ του Μεγάρου Μουσικής Κομοτηνής έγινε μάρτυρας μιας πρωτότυπης εικαστικής και αφηγηματικής συνάντησης, μιας και εκεί εμφανίστηκαν η θρυλική «Καπετάνισσα» Θύελλα, που ζει ανάμεσα σε εξωγήινους κατάδικους και αποβιβάζεται χιλιάδες χρόνια αργότερα στη Βασιλεύουσα, ο αυτοκράτορας Θεοδόσιος IV, ο Τούλης ο Σκελε-τούλης, ο αποτυχημένος Άρχοντας Βαμπίρ και δεκάδες άλλα πλάσματα, συνθέτοντας ένα σκηνικό που θύμιζε ταινία επιστημονικής φαντασίας.
Η αφορμή για αυτήν την ιδιότυπη «απόβαση» φανταστικών πλασμάτων ήταν η παρουσίαση των κόμικς «Θύελλα» (prequel, 1, 2), «Σταυρούπολη» (1, 2) και «Ο Σκελετούλης και η παρέα του» (εκδ. Παρατηρητής της Θράκης) του Θρακιώτη Νίκου Καμπασελέ, απόφοιτου της Ανώτατης Σχολής Καλών Τεχνών Αθήνας και της École Εuropéenne Supérieure de l’Ιmage (Master BD) της Ανγκουλέμ, κομίστα και εικαστικού, που σήμερα εργάζεται στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση Ροδόπης.
Η εκδήλωση διοργανώθηκε από τη Στέγη Πολιτισμού ΑΜΘ, στο πλαίσιο του Προγράμματος Ορφέας 2026 –με τη συνδρομή και τη συνεχή φροντίδα και επαγρύπνηση του Καλλιτεχνικού Διευθυντή κ. Πασχάλη Ξανθόπουλου–, το 2ο Φεστιβάλ Γαλλόφωνου Κινηματογράφου Κομοτηνής και τις εκδόσεις Παρατηρητής της Θράκης, με τη συμμετοχή των κ. Ελένης Χατζή, διευθύντριας του Καλλιτεχνικού Γυμνασίου Κομοτηνής, φιλολόγου και κ. Συμεών Παπαδόπουλου, απόφοιτου της Σχολής Καλών Τεχνών Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, διδασκάλου σε εργαστήριο του Συλλόγου Καλλιτεχνών Ν. Ροδόπης «Αθηνίων». Τον συντονισμό ανέλαβε ο κ. Στέφανος Γραβάνης, μέλος ΕΕΠ γαλλικής γλώσσας στη Νομική Σχολή του ΔΠΘ και η «ψυχή» και ο ιθύνων νους του Φεστιβάλ Γαλλόφωνου Κινηματογράφου Κομοτηνής –σε συνεργασία φυσικά με τους κ. Χρήστο Ασημάκη, Μυρέλα Καραγεωργίου και Ευθύμιο Παπαδημάτο.
Ας βυθιστούμε, λοιπόν, λίγο περισσότερο στον κόσμο του Νίκου Καμπασελέ. Εκεί όπου τα ασπρόμαυρα και έγχρωμα καρέ δημιουργούν ζωντανούς διαλόγους ανάμεσα στο σήμερα, το βυζαντινό μεγαλείο και το μεσαιωνικό παρελθόν, αποτυπωμένοι με μια ευφυΐα που μαγεύει το βλέμμα μικρών και μεγάλων και προκαλεί, πάνω όλα, τη σκέψη και τον προβληματισμό.
Συμεών Παπαδόπουλος, «Αυτό που αναδεικνύεται στη δουλειά του Ν. Καμπασελέ είναι η ισορροπία ανάμεσα στην καθαρότητα του σχεδίου και τη δυναμική χρήση του χρώματος»
Στον πολύχρωμο και πολύπλευρο καμβά των κόμικς του κ. Καμπασελέ, μας εισήγαγε ο κ. Συμεών Παπαδόπουλος, ο οποίος αναφέρθηκε στις χρωματικές επιλογές του δημιουργού, στα καρέ των σελίδων καθώς και στην κινηματογραφική τους διάσταση. Συγκεκριμένα τόνισε: «Ως απόφοιτος Καλών Τεχνών, θα επιχειρήσω μια σύντομη προσέγγιση της δουλειάς του Νίκου Καμπασελέ από μια εικαστική σκοπιά, εστιάζοντας κυρίως στο σχέδιο, το χρώμα και τη λειτουργία της εικόνας στο κόμικ.
Τα κόμικς αποτελούν ένα ιδιαίτερο πεδίο, καθώς συνδυάζουν τη ζωγραφική, το σχέδιο και την αφήγηση. Δεν πρόκεινται απλώς για εικόνες που συνοδεύουν μια ιστορία, αλλά για εικόνες που την οικοδομούν. Η σελίδα λειτουργεί ως ένας χώρος όπου το οπτικό και το αφηγηματικό στοιχείο συνυπάρχουν και αλληλοσυμπληρώνονται.
Στη δουλειά του Καμπασελέ, αυτό που γίνεται άμεσα αντιληπτό είναι η καθαρότητα της γραμμής. Το σχέδιο είναι ευανάγνωστο, με σαφείς περιγραφές των μορφών και μια τάση προς την απλοποίηση. Αυτή η επιλογή δεν περιορίζει την εκφραστικότητα, αντίθετα επιτρέπει στις μορφές να λειτουργούν πιο άμεσα, να επικοινωνούν γρήγορα με τον θεατή και να υπηρετούν την αφήγηση χωρίς περιττές πληροφορίες.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η χρήση του χρώματος. Το χρώμα δεν λειτουργεί διακοσμητικά, αλλά ως βασικό αφηγηματικό εργαλείο.Παρατηρείται ότι κάθε σκηνή οργανώνεται γύρω από μια συγκεκριμένη χρωματική παλέτα, η οποία καθορίζει την ατμόσφαιρα και το συναίσθημα. Εναλλαγές μεταξύ ψυχρών και θερμών αποχρώσεων δημιουργούν ένταση και διαφοροποιούν τις αφηγηματικές ενότητες.
Ταυτόχρονα, τα φωτεινά στοιχεία μέσα στο καρέ λειτουργούν ως σημεία εστίασης, κατευθύνοντας το βλέμμα του θεατή. Με αυτόν τον τρόπο, το χρώμα συμβάλλει όχι μόνο στην αισθητική της εικόνας, αλλά και στην οργάνωση της οπτικής εμπειρίας.
Σε επίπεδο σύνθεσης, οι σελίδες παρουσιάζουν μια σαφή σκηνοθετική λογική. Μεγαλύτερα καρέ λειτουργούν ως εισαγωγικά πλάνα, τοποθετώντας τον θεατή στον χώρο, ενώ μικρότερα καρέ επιταχύνουν τη δράση και ενισχύουν την ένταση. Η εναλλαγή αυτή δημιουργεί έναν ρυθμό που θυμίζει κινηματογραφική αφήγηση.
Εδώ αξίζει να σταθούμε και σε ένα ακόμη στοιχείο: τον ρυθμό της σελίδας. Στα κόμικς, ο καλλιτέχνης δεν οργανώνει μόνο εικόνες, αλλά και τον χρόνο. Τα μεγαλύτερα καρέ λειτουργούν ως παύσεις, ενώ τα μικρότερα ως στιγμές επιτάχυνσης. Με έναν τρόπο, σχεδιάζεται ο ίδιος ο χρόνος της αφήγησης.
Ως προσωπογράφος, με ενδιαφέρει ιδιαίτερα ο τρόπος με τον οποίο αποδίδεται η έκφραση. Στη δουλειά του Καμπασελέ, παρατηρεί κανείς ότι με ελάχιστα μέσα οι χαρακτήρες παραμένουν εκφραστικοί και άμεσα αναγνωρίσιμοι. Αυτή η οικονομία μέσων αποτελεί βασικό στοιχείο της δύναμης του κόμικ ως μέσου.
Τέλος, θα μπορούσε κανείς να πει ότι κάθε καρέ λειτουργεί σαν μια μικρή αυτόνομη εικόνα, σχεδόν σαν ένας μικρός πίνακας. Ωστόσο, η πραγματική δύναμη του μέσου βρίσκεται στη διαδοχή αυτών των εικόνων και στον τρόπο που συνθέτουν μια συνολική αφήγηση.
Κλείνοντας, αυτό που αναδεικνύεται στη δουλειά του Καμπασελέ είναι η ισορροπία ανάμεσα στην καθαρότητα του σχεδίου και τη δυναμική χρήση του χρώματος, σε συνδυασμό με μια συνειδητή οργάνωση του ρυθμού και της σύνθεσης. Το αποτέλεσμα είναι εικόνες που δεν απεικονίζουν απλώς, αλλά αφηγούνται».
Ελένη Χατζή, «Ο Ν. Καμπασελέ συμπλέκει παρελθόν, παρόν και μέλλον για να εικονογραφήσει τον αέναο αγώνα της εξουσίας, και της ισχύος της, για επιβολή και επικράτηση άνευ όρων και κανόνων»
Η κ. Ελένη Χατζή, στη συνέχεια, προχώρησε σε μια πολύ ενδιαφέρουσα και ευσύνοπτη αναφορά στα ειδολογικά χαρακτηριστικά των κόμικς ως είδους αναγνώσματος, περιέγραψε το πόσο καλά εναρμονίζονται με τη σύγχρονη εποχή της ταχύτητας, τη σχέση και τη γόνιμη συνομιλία τους με την κλασική τέχνη και τη λογοτεχνία, τη χρήση τους στην εκπαίδευση, καθώς και την «άνοιξη» που γνωρίζει αυτό το είδος τα τελευταία χρόνια στη χώρα μας, με τη δημιουργία της Ελληνικής Ακαδημίας Κόμικς, τη διοργάνωση των περίφημων φεστιβάλ Comicdom κ.ά.
Όσον αφορά τα έργα του κ. Καμπασελέ, ανέφερε, μεταξύ άλλων, τα εξής: «[…] Στα κόμικς “Θύελλα 1” και “Θύελλα 2 – Βασιλεύουσα”, που κυκλοφόρησαν παράλληλα και στη γαλλική γλώσσα, ο Καμπασελέ συμπλέκει παρελθόν, παρόν και μέλλον. Εμπνέεται από τη μεσαιωνική ελληνική ιστορία, αξιοποιεί τη μεσαιωνική ελληνική γραμματεία και δημιουργεί μελλοντικά διαστημικά καταφύγια, αντλώντας από τη βαθιά κλασική του παιδεία. Ο αναγνώστης ξαφνιάζεται όταν κείμενα της εκκλησιαστικής, μεσαιωνικής, γραμματείας είναι στο στόμα των ηρώων του και παράλληλα γοητεύεται από την αφορμή της έμπνευσής του, ενώ ο Καμπασελέ φροντίζει να μας διακτινίζει στο μακρινό μέλλον, ταξιδεύοντάς μας με διαστημικές ταχύτητες στο μακρινό 10.018 και 10.020.
Ταξιδεύοντάς μας στο 10.018 μ.Χ., ολόκληρη “η γη να είναι ένα κράτος, με μια θρησκεία”, και ο αυτοκράτορας Θεοδόσιος IV καταδιώκει τους πιστούς. Αυτοί καταφεύγουν σε διαστημικά μοναστήρια για να υπερασπιστούν πίστη, αγίους κι εικόνες και τον αντιμάχονται με επικεφαλής την καπετάνισσα Θύελλα. Η απέθαντη αυτοκράτειρα Θεοδώρα, με τον στρατό των βρυκολάκων που διαθέτει, ζητά να πάρει την εκδίκησή της από τον παντοκράτορα ηγεμόνα για την εκπαραθύρωσή της από τον προκάτοχό του στον θρόνο, με τη Θύελλα και την ομάδα της στο πλευρό της. Ο Καμπασελέ συμπλέκει παρελθόν, παρόν και μέλλον για να εικονογραφήσει τον αέναο αγώνα της εξουσίας, και της ισχύος της, για επιβολή και επικράτηση άνευ όρων και κανόνων.
Όργανα της εξουσίας, απαγορεύσεις κυκλοφορίας, τιμιοξυλίτες, βασιλικά ανάκτορα, υπόγειες στοές και “άγιοι πόλεμοι” πρωταγωνιστούν στη “Θύελλα 2 – Βασιλεύουσα”, το σενάριο της οποίας κλείνει με την πληγωμένη καπετάνισσα Θύελλα και την ομάδα της να αποχωρούν από τη γη, έχοντας συνείδηση ότι πρέπει να δώσουν μια ευκαιρία στη δημοκρατία και, κυρίως, στην ειρήνη, και όπως λένε, “ο κόσμος χρειάζεται ειρήνη για να γιατρευτεί”. […]
Ιστορίες που μαγεύουν, που ψηλαφούν την αλήθεια με ωμό ρεαλισμό, πίδακες απίθανης φαντασίας που γεμίζουν τη ρεαλιστική σελίδα του κόσμου με ποιητικά περιθώρια, ήρωες που κινούνται με εκκωφαντική ταχύτητα, στη μεθόριο των κόσμων και των εννοιών, στα απάτητα μονοπάτια μιας απαυγάζουσας δημιουργικότητας, χωρίς κανένα αισθητικό άλλοθι και καμία τεχνοτροπική εμμονή.
Ήρωες που αψηφούν τα όρια του γνωστού και σαλπάρουν για το άγνωστο, ορμώμενοι από ένα υψηλό ιδανικό, χαρακτήρες με ατσάλινη θέληση που φτιάχνουν τη δική τους ελευθερία, ήρωες τραγικοί αλλά και ήρωες τρελά κωμικοί, σούπερ ήρωες αλλά και ήρωες καθημερινοί που αναλώνονται στις εμμονές τους, με χαραγμένο επάνω τους τον κοινωνικό τους ρόλο, ήρωες τόσο διαφορετικοί που όλοι μαζί κινούνται στο χαρτί μιας μονοδιάστατης επιφάνειας με όχημα το σενάριο και τη φαντασία του δημιουργού και καύσιμο τη φαντασία του αναγνώστη.
Η τέχνη είναι ανθρώπινη ανάγκη και οι άνθρωποι που μπορούν να εκφραστούν μέσα από αυτήν είναι προνομιούχοι. Η εναλλακτικότητα των κόμικς, η δυνατότητα να συνδέσεις εικόνες με κείμενο και οι διαφορετικές τεχνικές που μπορεί να χρησιμοποιήσει κανείς για την παραγωγή καθιστούν ξεχωριστή την τέχνη των εικονογραφήσεων.
“Αυτός που ασχολείται με την τέχνη βοηθάει τους γύρω του και τον εαυτό του”, κι αυτή η φράση αντιπροσωπεύει απόλυτα τον Νίκο Καμπασελέ και το εξαιρετικό έργο του!»
[Μπορείτε να βρείτε ολόκληρη την εισήγηση της κ. Χατζή ΕΔΩ.]
Με την ολοκλήρωση των ομιλιών, τη σκυτάλη έλαβε ο ίδιος ο δημιουργός, ο οποίος, αφού ευχαρίστησε τους παρευρισκόμενους και όλους όσοι συνέβαλαν στην υλοποίηση της εκδήλωσης, παρουσίασε μέσα από εικόνες το ταξίδι της έμπνευσης και της δημιουργίας των κόμικς του, μοιραζόμενος τις επιρροές και τις αναζητήσεις του. Παράλληλα, αναφέρθηκε στους «πατέρες» της τέχνης των κόμικς και στους καλλιτέχνες που τον ενέπνευσαν, στις προσπάθειές του να εξερευνήσει διαφορετικά ύφη και χρωματικές αποχρώσεις, στους πειραματισμούς με τα καρέ, στις πρώτες δοκιμές, στα υλικά και τις τεχνικές που χρησιμοποίησε, ενώ στο τέλος ακολούθησε ένας ζωντανός και γόνιμος διάλογος με το κοινό, μικρούς και μεγάλους, γύρω από τη δημιουργική αυτή διαδικασία και όχι μόνο.
Οι παρουσίες…
Η αθρόα προσέλευση στο φουαγιέ του Μεγάρου Μουσικής Κομοτηνής επιβεβαίωσε, για μια ακόμη φορά, με τον πιο εμφατικό τρόπο, τον ζωτικό ρόλο των πολιτιστικών φορέων στην περιοχή μας, όπως είναι το Μέγαρο. Το «παρών», λοιπόν, στην εκδήλωση έδωσαν, μεταξύ άλλων, η αδερφή του κομίστα Νίκου Καμπασελέ, κ. Ρωξάνη Καμπασελέ με τον σύζυγό της, εκπαιδευτικό, κ. Δημήτρη Κιούση και τα παιδιά τους, συνάδελφοί του από το 1ο και το 4ο Δημοτικό Σχολείο Κομοτηνής και από το Δημοτικό Σχολείο Κοσμίου, μαθητές του, καθώς και ο κ. Κώστας Κατσιμίγας, Πρόεδρος της Στέγης Πολιτισμού Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης, ο κ. Άρης Ασσαριωτάκης, Πρόεδρος του Συλλόγου Καλλιτεχνών Ν. Ροδόπης «Αθηνίων», η φιλόλογος κ. Δέσποινα Αργυριάδου, ο Πρόεδρος του Συλλόγου Εκπαιδευτικών Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης Ροδόπης κ. Στέφανος Μακρυγιάννης, λάτρης της επιστημονικής φαντασίας όπως ο ίδιος δήλωσε κατά τη διάρκεια της συζήτησης που ακολούθησε, η ειδική σύμβουλος του δημάρχου Κομοτηνής κ. Κατερίνα Πασχαλίδου με τα παιδιά της, η δρ φιλολογίας κ. Ελπίδα Περδίκη, ο ραδιοφωνικός παραγωγός κ. Θωμάς Αϊβάζης με τη σύζυγό του και τον μικρό τους γιο, ο ηθοποιός κ. Τουρνάκης και πολλοί πολλοί άλλοι, μεταξύ των οποίων και θεατές και θεάτριες των ταινιών γαλλόφωνου κινηματογράφου που είχε την τιμητική του.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον και για την έκθεση έργων του Νίκου Καμπασελέ
Από τα πιο ενδιαφέροντα στοιχεία της βιβλιοπαρουσίασης των κόμικς του ταλαντούχου Θρακιώτη εικαστικού κ. Καμπασελέ, εκτός από τον ικανό αριθμό ερωτήσεων που υπέβαλαν οι μικροί μαθητές αναγνώστες τους, ήταν και ο τρόπος με τον οποίο περιηγήθηκαν στα εκτιθέμενα στον χώρο του Μεγάρου σκίτσα του, όπου μπορούσαν να διακρίνουν την απόσταση ανάμεσα στο αρχικό και στο εκτυπωμένο σκίτσο, την οποία επεσήμανε και ο δημιουργός, καθώς και το πόσο λεπτομερειακή και κοπιώδης είναι η ζωγραφική κάθε επιμέρους καρέ, όσο και το πόσο ουσιωδώς περισσότερο ομιλητική και συναρπαστική ως αυτόνομο εικαστικο αποτέλεσμα.
Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
