Μια νεα εποχη στην αναγνωστικη απολαυση του εργου του Ανδρεα Καρκαβιτσα ανοιγει η εννεατομη εκσυγχρονισμενη και κριτικη εκδοση των πεζων του απο τον Συλλογο προς Διαδοσιν Ωφελιμων Βιβλιων και εγκριτους πανεπιστημιακους και κριτικους 

—Στη Δημοτική Βιβλιοθήκη Κομοτηνής, την Τετάρτη, 11 Μαρτίου

Μια από τις ουσιαστικότερες φιλολογικές συναθροίσεις πραγματοποιήθηκε την Τετάρτη που μας πέρασε στην Τσανάκλειο Δημοτική Βιβλιοθήκη, µε αφορµή την έκδοση των πεζογραφικών Απάντων του Ανδρέα Καρκαβίτσα από τον ιστορικό Σύλλογο προς ∆ιάδοσιν Ωφελίµων Βιβλίων, γνωστό για την ευεργετική του παρουσία και στα γράμματα της Θράκης,  στο πλαίσιο της ημερίδας «Ξαναδιαβάζοντας γνωστά και άγνωστα κείμενα του Ανδρέα Καρκαβίτσα». Η ημερίδα πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο των δράσεων της ∆ηµοτικής Βιβλιοθήκης Κοµοτηνής και της ΚΟΙΝ.Σ.ΕΠ. «Κοµοτηνή Εν ∆ράσει», από το Εργαστήριο Έρευνας για τη Νεοελληνική και Συγκριτική Φιλολογία, το Εργαστήριο Λαογραφίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας, το Π.Μ.Σ. «Κείµενα και Πολιτισµός», το Π.Μ.Σ. «Πολιτισµικές Σπουδές: Νέος Ελληνισµός και Βαλκάνια», το Ερευνητικό Έργο ΕΛ.Ι∆.Ε.Κ.  «Χαρτογραφώντας τα ελληνικά αστικά “Απόκρυφα” του 19^ου αιώνα» του Τμήματος Ανθρωπιστικών Σπουδών του ∆ΠΘ, το ∆ηµοκρίτειο βιβλιοχαρτοπωλείο και τον «Παρατηρητή της Θράκης».

Νικόλαος Μαυρέλος

Βάση της μελέτης μας, ας είναι οι έγκυρες εκδόσεις

Η ημερίδα ξεκίνησε με χαιρετισμό του Καθηγητή κ. Νικόλαου Μαυρέλου, Διευθυντή του Εργαστηρίου  Έρευνας για τη Νεοελληνική και Συγκριτική Φιλολογία του Τμήματος Ανθρωπιστικών Σπουδών του ΔΠΘ, ο οποίος αναφέρθηκε στο σύνθετο κοινωνικό και πνευματικό τοπίο στο οποίο δημιούργησε η γενιά των λογοτεχνών της δεκαετίας του 1880,  στην προσωπικότητα και το έργο του Ανδρέα Καρκαβίτσα, καθώς και στην περί ης ο λόγος έκδοση των πεζών του από τον Σύλλογο προς Διάδοσιν Ωφελίμων Βιβλίων, την οποία και συνέστησε στους παρευρισκόμενους φοιτητές, επισημαίνοντας πόσο σημαντικό είναι βάση της μελέτης της νεοελληνικής λογοτεχνίας να είναι οι έγκυρες εκδόσεις.

Ακολούθησε από τον ίδιο η ανάγνωση του χαιρετισμού του Καθηγητή Λαογραφίας κ. Μανόλη Βαρβούνη και Διευθυντή του Εργαστηρίου Λαογραφίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας του ΔΠΘ, τα οποία και συνεργάζονται αρμονικά στην προβολή του παραγόμενου έργου από το Τμήμα Ανθρωπιστικών Σπουδών.

Μανόλης Βαρβούνης

«Η παρουσιαζόμενη εννεάτομη έκδοση αποτελεί ορόσημο στις σχετικές με τον Καρκαβίτσα και το έργο του σπουδές»

Στην ομιλία του ο κ. Βαρβούνης, αφού χαρακτήρισε τη συγκεκριμένη σειρά εκδόσεων «ως ορόσημο στις σχετικές με τον Καρκαβίτσα και το έργο του σπουδές», επεσήμανε, μεταξύ άλλων, ότι  «ο Ανδρέας Καρκαβίτσας, καθώς υπηρέτησε ως στρατιωτικός γιατρός, γιατρός σε εμπορικά πλοία αλλά ασχολήθηκε ενεργά και με τη δημοσιογραφία, αναλαμβάνοντας αποστολές και περιοδείες στον ελληνικό χώρο, γνώρισε καλά την ελληνική ύπαιθρο, στο κρίσιμο πολιτιστικά γύρισμα από τον 19^ο στον 20^ό αιώνα, τη ζωή των κατοίκων της, τα επαρχιακά ήθη και έθιμα, αλλά και τον κόσμο της θάλασσας. Γνώρισε δηλαδή τη ζωντανή Ελλάδα της εποχής και την αποτύπωσε πιστά και με ενάργεια στις σελίδες του».

«Στα έργα του», όπως ανέφερε, «αποτυπώνει, με σχεδόν εθνογραφική πληρότητα, μια Ελλάδα ταπεινή και βασανισμένη, με τους καημούς και τη φτώχεια της, τις χαρές και τις πίκρες της. Με την πένα του συχνά εισδύει στα μύχια των ανθρώπων και αντιλαμβάνεται τα μυστικά παλέματα της ψυχής τους. Γλαφυρός, παραστατικός και νευρώδης δεν άργησε να συνειδητοποιήσει ότι η δημοτική έπρεπε να επικρατήσει και στον πεζό λόγο. Κατάκτησε έτσι δεσπόζουσα θέση στη μόλις τότε διαμορφούμενη πεζογραφία μας και πέτυχε μια σχεδόν πλήρη απεικόνιση των ηθών και των εθίμων της ελληνικής παραδοσιακής ζωής, μέσα στα όρια της ηθογραφικής μας πεζογραφίας» [Δείτε ολόκληρη την ομιλία του ΕΔΩ].

Η Πέρσα Αποστολή για τα «Διηγήματα»

Ακολούθως, τον λόγο έλαβαν οι επιμελητές των 5 εκ των 9 τόμων, με πρώτη ομιλήτρια την κ. Πέρσα Αποστολή, Επίκουρη Καθηγήτρια Νεοελληνικής Φιλολογίας του ∆ΠΘ, έργο της οποία είναι η Επιμέλεια κειμένου, το Επίμετρο και το Γλωσσάρι του πρώτου τόμου της σειράς, με  τίτλο τα «∆ιηγήµατα», με Φιλολογική Εποπτεία και Εισαγωγή από τον Ομότιμο Καθηγητή του Πανεπιστημίου Αθηνών Γιάννη Παπακώστα, στην οποία εισαγωγή και φωτίζεται το πνευματικό κλίμα του τέλους του 19^ου και των αρχών του 20^ού αιώνα.

Σύμφωνα με την κ. Αποστολή, τα  «Διηγήματα»  είναι το πρώτο βιβλίο που εκδίδεται από τον Ανδρέα Καρκαβίτσα στα τέλη του 1892, επανεκδίδεται αναθεωρημένο το 1921 και περιλαμβάνει έξι από τα αντιπροσωπευτικότερα κείμενα της πρώτης του συγγραφικής περιόδου, καθώς και ορισμένα από τα καλύτερα της συνολικής του διηγηματογραφίας. Αυτά είναι τα: «Η φλογέρα του», «Γιάννος και Μαριώ», «Σπαθόγιαννος», «Ο αφορεσμένος», «Νέοι θεοί» και «Ημέραι της γριάς».  Μερικά από τα θέματα που απασχολούν τον Καρκαβίτσα στα διηγήματα αυτά είναι ο διχασμός μεταξύ ερωτικής επιθυμίας και ηθικού χρέους, οι ανεξέλεγκτες ορμές που μετατρέπονται σε εκδικητικό μένος, η άνιση πάλη με τον δεισιδαιμονικό τρόμο και η δυσκολία προσαρμογής σε έναν κόσμο ξένο. «Συνδυάζοντας την ειδυλλιακή περιγραφή με την κοινωνική παρατήρηση» ο Καρκαβίτσας, όπως ανέφερε η κ. Αποστολή, «καταδικάζει την ασφυκτική ζωή της αγροτικής κοινότητας των κάμπων, θλίβεται για τη σύγχρονη Ελλάδα, έχει όμως πλήρη επίγνωση πως ο νόστος σε μιάν “εποχήν καθ’ ην η πραγματικότης έφθανε μέχρι του ανεφίκτου ιδανικού” είναι αδύνατος».

Η Γεωργία Γκότση για τη «Λυγερή»

Η κ. Γεωργία Γκότση, Καθηγήτρια στο Τμήμα Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Πατρών, η οποία υπογράφει την Επιμέλεια κειμένου, το Επίμετρο και το Γλωσσάρι του δευτέρου τόμου των πεζών, την πολυδιαβασμένη νουβέλα  «Η Λυγερή», που πρωτοδημοσιεύτηκε το 1890, ήταν η δεύτερη ομιλήτρια.  Η κ. Γκότση σημείωσε το ενδιαφέρον προς το πρόσωπο της ηρωίδας, που προσκαλεί τους αναγνώστες να ανακαλύψουν ξανά το διαχρονικό θέμα της γυναικείας καταπίεσης, αφού αφορά σε μια ιστορία εμποδισμένης αγάπης, αλλά και σε μια περιπέτεια ενηλικίωσης. Περισσότερο συγκεκριμένα,  η ηρωίδα της νουβέλας, η Ανθή, ενώ είναι ερωτευμένη με τον νεαρό και γοητευτικό καρολόγο Γιώργη Βρανά, υποκύπτει σε καταναγκαστικό γάμο με τον μεσόκοπο βοηθό του παντοπώλη πατέρα της.  Μετά τον γάμο ο Βρανάς μπλέκει  σε νέο ειδύλλιο, ενώ η Λυγερή προσαρμόζεται στο αστικό οικογενειακό ιδεώδες, γίνεται μητέρα και υιοθετεί το εγωιστικό και φιλοχρήματο ήθος του άνδρα της.   Για ποιον λόγο συμβαίνει αυτό, κατά την επιμελήτρια, μόνον ερωτήματα μπορούμε να θέσουμε, αφού η Ανθή, κατ’ αντίθεση π.χ. με την Άννα Καρένινα, επιλέγει την ταύτιση με το συζυγικό πρότυπο, εμφορούμενη από συναισθήματα ήττας, ή απλώς για λόγους επιβίωσης;

Ο Λάμπρος Βαρελάς για τον «Ζητιάνο»

Τρίτος ομιλητής ήταν ο γνωστός στη Θράκη από τις μελέτες του για τον Βιζυηνό κ. Λάμπρος Βαρελάς, Καθηγητής Νεοελληνικής Φιλολογίας στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, ο οποίος υπογράφει την Επιμέλεια κειμένου, το Επίμετρο και το Γλωσσάρι, στο πιο διάσημο, και θεωρούμενο ως το καλύτερο πεζό του Καρκαβίτσα, τον «Ζητιάνο», που είναι και ο τρίτος τόμος της σειράς του ΣΩΒ.

Σύμφωνα με τον ομιλητή, ο οποίος αναφέρθηκε αναλυτικά, αν και ενδεικτικά όπως ανέφερε, στην πορεία του «Ζητιάνου» στο θέατρο, στον κινηματογράφο, στην τηλεόραση, στην προτίμηση του αναγνωστικού κοινού και στις συνεχείς επανεκδόσεις του, σημείωσε ότι η συγκεκριμένη νουβέλα του Ανδρέα Καρκαβίτσα επιτρέπει «πολλαπλές αναγνώσεις», ενώ είναι το κορυφαίο πεζογράφημά του κι ένα από τα σημαντικότερα έργα της νεοελληνικής λογοτεχνίας. Κατά τον κ. Βαρελά, ο «Ζητιάνος», ο γνωστός Τζιριτόκωστας, είναι μεν βγαλμένος μέσα από τις περιηγήσεις του Καρκαβίτσα στην ελληνική επαρχία, συνδέεται όμως και με τις κυρίαρχες φυσιοκρατικές ιδέες της εποχής και το κίνημα του νατουραλισμού, ενώ ορατές είναι και οι οφειλές του συγγραφέα στις δαρβινικές και μεταδαρβινικές ιδέες. Ο ίδιος αναφέρθηκε και στις  σχέσεις του έργου με την προγενέστερη και σύγχρονη γραμματεία γύρω από τους κραβαρίτες ζητιάνους και τους κατοίκους του θεσσαλικού κάμπου, ενώ ξάφνιασε το ακροατήριο με τις αναφορές του στις διακειμενικές αναφορές του συγγραφέα, για τον οποίο κατ’ επανάληψη τόνισε ότι ήταν συστηματικός αναγνώστης και έργων της παγκόσμιας λογοτεχνίας από μεταφράσεις.

Ο Δημήτρης Κόκορης για τον «Αρχαιολόγο»

Τέταρτος ομιλητής ήταν ο κ. Δημήτρης Κόκορης, Καθηγητής Νεοελληνικής Γραµµατείας στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, ο οποίος και υπογράφει την Επιμέλεια κειμένου, το Επίμετρο και το Γλωσσάρι του «Αρχαιολόγου», που δεν αξιολογήθηκε θετικά από τη φιλολογική κριτική της εποχής του και είναι ο έκτος τόμος της σειράς των πεζών Απάντων.

Σύμφωνα με τον κ. Κόκορη, η πλοκή του μυθιστορήματος εκτυλίσσεται ως γραμμικά αναπτυσσόμενη αφήγηση. Ο βασικός του ήρωας, ο Αριστόδημος Ευμορφόπουλος, θεωρώντας ότι θα ανακτήσει το μεγαλείο και τη δόξα των αρχαίων προγόνων,  χρησιμοποιεί μια υψηλόβαθμα αρχαιοπρεπή καθαρεύουσα, ακόμη και όταν μιλάει, και σκάβει τη γη του, για να φέρει στο φως απομεινάρια του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού.  Το τέλος του είναι όμως δραματικό, αφού το άγαλμα, το οποίο έχει ανασύρει από τη γη, τον καταπλακώνει. Ένα τέλος, με ισχυρή σαφώς αλληγορία, που καταδεικνύει και τις απόψεις του Καρκαβίτσα, την εναντίωσή του, στην προγονοπληξία.

Ο Θανάσης Κούγκουλος για τα «Διηγήματα εκτός συλλογών»

Πέμπτος και τελευταίος ομιλητής ήταν ο Επίκουρος Καθηγητής Σηµειωτικής, Λογοτεχνικής Ανάλυσης και Πολιτισµικής Ερµηνείας του ∆ΠΘ κ. Θανάσης Κούγκουλος, ο οποίος και υπογράφει την Επιμέλεια κειμένου, το Επίμετρο και το Γλωσσάρι του ενάτου τόμου της σειράς, των «Διηγημάτων εκτός συλλογών». Τα διηγήματα που παρουσιάζονται στον τόμο με χρονολογική σειρά είναι τα εξής: «Το παιδί του χωριού» (1886), «Τα νιογάμπρια» (1888), «Το Χριστόψωμο» (1888-1889), «Κακή νύμφη» (1888), «Ο χαλασμός» (1893), «Η Παναγιά του Τούσα Μπότσαρη» (1898), «Η γριά με τη ρόκα της» (1900), «Το τιμόνι» (1900), «Τρεις κι ο Χάρος» (1908), «Το τσαλαπάτημα» (1908), «Διαβόλοι στο γιαλό» (1909), «Ο Κυρίαρχος (Διήγημα περασμένου καιρού;)» (1910) και «Καθένας στη δουλειά του» (1922). Σύμφωνα με τον επιμελητή του τόμου, τα διηγήματα έχουν έντονο λαογραφικό υπόστρωμα και εθνικό προσανατολισμό, «συνιστούν δε για τον αναγνώστη απαραίτητη και αρκετά ενδιαφέρουσα προσθήκη στο πεζογραφικό του έργο».

Επιλέγοντας, αξίζει να αναφέρουμε ότι και οι πέντε επιμελητές κατάφεραν με τις ομιλίες τους να καταστήσουν σύγχρονό μας τον Καρκαβίτσα, διαβάζοντάς τον με την οπτική του καιρού μας, αξιολογώντας το έργο του, την προσωπικότητά του, τις ανθρώπινες αδυναμίες του, την εναντίωσή του στις εξουσίες, την αγωνία του για την προκοπή του γένους, τη βάσανο με τη γλώσσα, την εναντίωση στην κακοδαιμονία και τις προλήψεις. Τέλος, το σημαντικότερο «δώρο» τους, η επιμέλεια, ο σχολιασμός, η ενοποίηση και η απλοποίηση της μορφολογικής αποτύπωσης (της ορθογραφίας) της γλώσσας του Καρκαβίτσα, που την καθιστούν οικεία στον σύγχρονο αναγνώστη, όπως πολύτιμο είναι και το γλωσσάρι που κλείνει κάθε τόμο ως καθρέφτης της γλώσσας της ελληνικής επαρχίας της εποχής του.

Οι παρευρισκόμενοι

Στην ημερίδα, πλην του μεγάλου αριθμού φοιτητών, το «παρών» έδωσαν αρκετοί συνάδελφοι πανεπιστημιακοί των ομιλητών, μεταξύ των οποίων η κ. Σοφία Βούλγαρη, ο κ. Raimondo Tocci, η κ. Μαρία Τζιάτζη, ο κ. Κωστής Δανόπουλος, η κ. Γεωργία Ντεμίρη, οι φιλόλογοι κ. Ματίνα Ζαμπατέλη, Αναστασία Τσιμπιρίδου, Σπύρος Αθανασίου, Ρένα Σαμαρά-Μάινα, το μέλος ΕΕΠ Νομικής Σχολής του ΔΠΘ κ. Στέφανος Γραβάνης και άλλοι, ενώ ως εκπρόσωπος της Ιεράς Μητροπόλεως Μαρωνείας και Κομοτηνής παραβρέθηκε ο πανοσιολογιώτατος π. Νεκτάριος. 

Υ.γ.: Το βίντεο της ημερίδας, δια χειρός Βασίλη Κούγκουλου, είναι αναρτημένο  στη διεύθυνση https://www.youtube.com/watch?v=KnwNoiJWA-0&t=5380s.

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.