Αναβιωσε και φετος το εθιμο του Μπεη στα Ριζια του Δημου Ορεστιαδας

[Μπορεί να πέρασαν οι απόκριες, να οδεύουμε ήδη προς τη δεύτερη Κυριακή των νηστειών, ένα έθιμο όμως σαν του Μπέη με πολλαπλά συμφραζόμενα για τους υπό τον Μπέη τότε έλληνες έχει διαχρονική αξία, όταν γράφεται από τη δρ Κυριακή Μπουρμά που λατρεύει τις αφηγήσεις και τον παραδοσιακό πολιτισμό σε όλες του τις εκφράσεις. Επιπλέον, όταν συνοδεύεται από συναρπαστικό φωτογραφικό υλικό που έχει συγκεντρώσει ο Εκπολιτιστικός Μορφωτικός Σύλλογος Ριζίων.

Κυριακή Μπουρμά και Μπέης όμως….]  

Ένα έθιμο με αναγωγή στα αρχαία Δημήτρια και στη γιορτή της σποράς, το έθιμο του Μπέη, αναβίωσε και φέτος, την Κυριακή 22 Φεβρουαρίου 2026, στα Ρίζια του Δήμου Ορεστιάδας, με συνδιοργανωτές την ομάδα «Μπέη» και τον Εκπολιτιστικό Μορφωτικό Σύλλογο Ριζίων  (ΕΜΣ).

Ποια είναι όμως η ιστορία αυτού του εθίμου; Στα χρόνια της οθωμανικής περιόδου, οι κάτοικοι του χωριού βρήκαν έναν τρόπο από τη μία να «τιμούν» τον Μπέη, ο οποίος λειτουργούσε ως φοροεισπράκτορας και, ταυτόχρονα, να τον διακωμωδούν. Έτσι, καθιέρωσαν μια γιορτή, η οποία γινόταν κάθε χρόνο, με ιδιαίτερα συμβολικά στοιχεία στο εθιμοτυπικό που ακολουθούνταν.

Ο Μπέης, καθισμένος πάνω σε κάρο, γύριζε από σπίτι σε σπίτι, για να εισπράξει τον καθιερωμένο φόρο – «ισιούρ(ι)».[1] Έριχνε μια χούφτα σπόρους (σιτάρι, κριθάρι, καλαμπόκι  κ.ά.) στην αυλή κάθε σπιτιού, λέγοντας την ευχή: «πλούδια, μπιμπούδια, αρνούδια, μουσκαρούδια… κι απ’ όλα τα μπιρικιτούδια».

Τα παλικάρια που τον συνόδευαν (αϊλιακτσήδις) κερνούσαν ούζο ή κονιάκ, σταφίδες και στραγάλια, και καλούσαν τον κόσμο να συμμετέχει στη γιορτή. Οι νοικοκυρές τους έδιναν αυγά βραστά, λουκάνικα, ψωμί κ.ά., για μεζέ, για το γλέντι που θα ακολουθούσε.

Αφού τελείωνε το κάλεσμα του χωριού, μαζεύονταν στο σπίτι του Μπέη, ενώ αργότερα επικράτησε να μαζεύονται σε ένα καφενείο. Εκεί ξεκινούσε το φαγοπότι, με συνοδεία μουσικής από ξακουστούς μουσικούς-ζουρνατζήδες και νταουλτζήδες. Έξω ήταν αραδιασμένα τα «ιντίλια»,[2] στερεωμένα πάνω σε ένα ξύλο, που είχε σχήμα σταυρού.

Ύστερα, σχηματιζόταν μια πομπή, με τον Μπέη να προπορεύεται, καθισμένος καμαρωτά πάνω στο κάρο, τους ζουρνατζήδες και τους νταουλτζήδες να τον συνοδεύουν και πλήθος κόσμου να τον ακολουθεί.

Όλοι μαζί κατευθύνονταν σε ένα μεγάλο «μεϊντάνι», λίγο έξω από το χωριό (στης εκκλησιάς το «μεϊντάνι» τα παλιά χρόνια), για να γίνει η καθιερωμένη αναπαράσταση της σποράς (όργωμα και σπορά), που αποτελούσε ένα πολύ σημαντικό κομμάτι του τελετουργικού της γιορτής. Δύο νέα παλληκάρια, ελεύθερα[3] ή αρραβωνιασμένα, ζεύονταν τον ζυγό, δηλαδή έμπαιναν στη θέση των ζώων. Ο Μπέης κρατούσε τον «πλούχο»[4] με το ένα χέρι και προσπαθούσε να οργώσει. Στο άλλο χέρι κρατούσε τον «κάτσινο»,[5] με τον οποίο φοβέριζε τα παλληκάρια, τα οποία έκαναν επανειλημμένες προσπάθειες να ξεφύγουν. Κάποια στιγμή τα κατάφερναν και ξέφευγαν από τον ζυγό και έτρεχαν μακριά. Ο Μπέης κρατούσε τον τενεκέ με τη «σπορά» στο ένα χέρι και με το άλλο έσπερνε, ενώ τα παλληκάρια τον ζύγωναν ξανά και ξανά, προσπαθώντας να τον ρίξουν κάτω στο χώμα. Αυτός αντιστεκόταν, αλλά τελικά, μετά από αρκετές προσπάθειες, τα παλληκάρια κατάφερναν να τον ρίξουν κάτω –συμβολική η όλη διαδικασία. Δήλωνε τον αγώνα των σκλαβωμένων Ελλήνων, να απελευθερωθούν από τον «ζυγό» και να ανατρέψουν τον κατακτητή.

Στη συνέχεια, ξεκινούσε η παλαίστρα, η οποία ήταν πολύ φημισμένη σε όλη την περιοχή και προσέλκυε πλήθος κόσμου. Ονομαστοί παλαιστές από την Αδριανούπολη, την Τζουμαγιά Σερρών καθώς κι από τα γύρω χωριά της περιοχής, έρχονταν για να πάρουν μέρος. Τα ζευγάρια κανονίζονταν από βραδύς κι η σειρά είχε να κάνει με την ηλικία. Πρώτα οι μικροί κι ύστερα οι μεγάλοι. Πριν ξεκινήσουν την παλαίστρα, οι μεγαλύτεροι σε ηλικία παλαιστές έβγαιναν κατά ζευγάρια και, κρατώντας ένα μαντήλι δεμένο στις τέσσερις γωνίες, έτσι ώστε να σχηματίζει χούφτα, μάζευαν «πάρσα», δηλαδή αμοιβή από τον κόσμο που ήταν συγκεντρωμένος, για να παρακολουθήσει την παλαίστρα.

Κι ο αγώνας ξεκινούσε… ο ζουρνάς και το νταούλι δημιουργούσαν την κατάλληλη ατμόσφαιρα, ο ήχος δυνάμωνε ή χαμήλωνε ανάλογα με την κρισιμότητα της φάσης. Ο κόσμος παρακολουθούσε με αγωνία, έπαιρνε το μέρος του ενός ή του άλλου παλαιστή, χειροκροτούσε και επευφημούσε, στοιχηματίζοντας για τον νικητή. Οι παλαιστές έπαιρναν κάποια δώρα, αλλά ο τελικός νικητής θα έπαιρνε ως έπαθλο το «κότσι»,  δηλαδή το κριάρι.

Πριν ξεκινήσει το γλέντι για όλον τον κόσμο, ο Μπέης έκοβε την πίτα και μοίραζε τα κομμάτια στους παρευρισκόμενους άνδρες. Όποιος έπαιρνε το κομμάτι που είχε μέσα τη δραχμή, γινόταν ο Μπέης της επόμενης χρονιάς και κερνούσε τον κόσμο.
Το έθιμο αυτό κρατάει μέχρι και σήμερα και η αναβίωσή του γίνεται μια Δευτέρα πριν την Καθαρά Δευτέρα.

*Η Κυριακή Μπουρμά είναι οικονομολόγος και Διδάκτωρ του Τμήματος Δασολογίας, Διαχείρισης Περιβάλλοντος και Φυσικών Πόρων του ΔΠΘ, με ιδιαίτερη αγάπη για την ιστορία και τις αφηγήσεις των ανθρώπων του τόπου της, τα Ρίζια, όπου κατοικεί για πάνω από τρεις δεκαετίες. Το παρόν κείμενό της, που είναι βασισμένο σε αφηγήσεις παλαιότερων κατοίκων του οικισμού, αλλά και βιώματα νεότερων, δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά σε «Λεύκωμα – Πολιτιστικό ημερολόγιο» του Εκπολιτιστικού Μορφωτικού Συλλόγου Ριζίων.

---

[1] Ισιούρ(ι), το=  προέρχεται από την τουρκική λέξη Öşür (προέλευση από την αραβική λέξη ushr) και σημαίνει «το ένα δέκατο» (1/10). Είναι ο γνωστός φόρος της δεκάτης, που επιβαλλόταν στην ακαθάριστη γεωργική παραγωγή, βασισμένος στις ισλαμικές αρχές. Σε οθωμανικά έγγραφα θα το βρούμε και στον πληθυντικό αριθμό, ως Aşar, που σημαίνει «δέκατα».

[2] Ιντίλια, τα= τα δώρα για τους συμμετέχοντες παλαιστές, τα οποία ήταν στερεωμένα πάνω σε ένα ξύλο με σχήμα σταυρού (φανερός ο συμβολισμός του θρησκευτικού στοιχείου). Τα δώρα ήταν κομμάτια από ύφασμα, σουγιές πουκάμισα  και  πετσέτες. Στα νεότερα χρόνια τοποθετούνται επίσης μπάλες ή μπαλόνια ως έπαθλο, για τους μικρούς παλαιστές, τα παιδιά που συμμετέχουν στη διαδικασία. Στην κορυφή του ξύλινου σταυρού υπήρχε ένα μεγάλο καρφί, στο οποίο έμπηγαν μια ρέγγα κι ένα κρεμμύδι.  

[3] Έντονη η σημειολογία, με αναφορά στον αγώνα για ελευθερία.   

[4] Πλούχος, ο= το αλέτρι ή αλλιώς άροτρο.

[5] Κάτσινος, ο= το ξύλινο ραβδί με σιδερένια μυτερή άκρη, κεντρί.

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.