Μερος Β΄: Τα «Σανιδικα» και τα «Ευαγγελικα» – «Ορεστειακα»
Το έθνος μας γνώρισε αρκετές κρίσεις στα πρώτα βήματά του ως ανεξάρτητο κράτος. Αξίζει να δούμε και να σταθούμε σε κάποιες από αυτές, που είναι, ίσως, οι πιο γνωστές. Σε συνέχεια του Α΄ Μέρους (βλ. ΕΔΩ), στρέφουμε στο παρόν τον ιστορικό φακό σε δύο άλλα επεισόδια, και συγκεκριμένα στα «Σανιδικά», τα «Ευαγγελικά» και τα συνακόλουθα «Ορεστειακά».
3) Τα «Σανιδικά»
Tα «Σανιδικά» έλαβαν χώρα μεταξύ 17 και 23 Νοεμβρίου 1902. Αφορμή για να ξεσπάσουν στάθηκαν οι εκλογές της 17ης Νοεμβρίου 1902, με πρωταγωνιστές τον Θεόδωρο Δηλιγιάννη, αρχηγό του Εθνικού Κόμματος και τον Γεώργιο Θεοτόκη, αρχηγό του Νεωτερικού Κόμματος. Στις εκλογές αυτές, τα εν λόγω κόμματα σημείωσαν ισοψηφία, καταλαμβάνοντας στη Βουλή 102 έδρες αμφότερα, σε σύνολο 234. Επομένως, θα έπρεπε η πρωθυπουργία να ανατεθεί σε έναν εκ των δύο σφοδρών αντιπάλων. Ο βασιλέας Γεώργιος Α΄ δεν επέλεξε κανέναν από τους δύο, αλλά, αντ’ αυτού, επέλεξε να σχηματίσει υπηρεσιακή κυβέρνηση, απευθυνόμενος στον Ιωάννη Σημαντήρα, Πρόεδρο του Αρείου Πάγου, ο οποίος, όμως, αρνήθηκε. Κατόπιν, ο βασιλεύς στράφηκε προς τον υπασπιστή του, τον Ιωάννη Παπαδιαμαντόπουλο. Ο Θεόδωρος Δηλιγιάννης, όμως, δεν είχε σκοπό να περιμένει άλλο, αφού θεώρησε τη συγκεκριμένη κίνηση του βασιλέα αντισυνταγματική. Έβγαλε, λοιπόν, τους οπαδούς του στους δρόμους της Αθήνας, προκειμένου να εκβιάσει τον βασιλέα, για να ορίσει πρωθυπουργό τον ίδιο.
Οι οπαδοί του προέβησαν σε διάφορες λεηλασίες, λιθοβολισμούς καταστημάτων και γραφείων εφημερίδων, ενώ συμπλέκονταν, παράλληλα, και με τους οπαδούς του Θεοτόκη. Υπήρξαν δε και αρκετοί τραυματισμοί. Το κύριο όπλο των «Δηλιγιαννικών» φαίνεται ότι ήταν οι σανίδες, εξ ου και η ονομασία των επεισοδίων, αλλά και η γνωστή φράση «Σανίδα που σου χρειάζεται».
Μετά από πέντε ημέρες χαμού και λεηλασιών, ο Δηλιγιάννης πέτυχε, τελικά, τον σκοπό του, πείθοντας τον βασιλιά να αναθέσει σε αυτόν τον σχηματισμό κυβέρνησης, κάτι που έγινε στις 24 του μήνα. Έτσι, έληξαν τα επεισόδια που έμειναν στην Ιστορία ως «Σανιδικά».
4) Τα «Ευαγγελικά» και τα συνακόλουθα «Ορεστειακά»
Τόσο τα επεισόδια που ονομάστηκαν «Ευαγγελικά» όσο και τα συνακόλουθα «Ορεστειακά» απεικονίζουν, με τον πιο παραστατικό τρόπο, τη σφοδρή διαμάχη που έλαβε χώρα στο νεοσύστατο ελληνικό κράτος στα τέλη του 19ου αιώνα και τις αρχές του 20ού, σχετικά με το ποια γλώσσα θα έπρεπε να βρίσκεται σε ευρεία χρήση από τους Έλληνες: η καθαρεύουσα, η γλώσσα μας δηλαδή στην πιο λόγια και καθαρή μορφή της, ή η δημοτική, η καθομιλουμένη ελληνική γλώσσα δηλαδή, όπως αυτή είχε μετεξελιχθεί με το διάβα των αιώνων;
Τα γεγονότα που ονομάστηκαν «Ευαγγελικά» είχαν ως αφορμή τη μετάφραση του Ευαγγελίου στη δημοτική ελληνική γλώσσα από τον δημοτικιστή Αλέξανδρο Πάλλη, με εντολή της βασίλισσας Όλγας, το 1898. Η μετάφραση αυτή δημοσιεύτηκε σε συνέχειες στην εφημερίδα «Ακρόπολις» του Βλάση Γαβριηλίδη, από τις 9 Σεπτεμβρίου του 1901 και προκάλεσε τις αντιδράσεις των υπέρμαχων της καθαρεύουσας, αλλά και του συντηρητικού κόσμου της Θεολογίας, από τη Θεολογική Σχολή του Πανεπιστημίου των Αθηνών, τόσο των καθηγητών όσο και των φοιτητών.
Έτσι, οι εφημερίδες «Σκριπ», «Καιροί» και «Εμπρός» άρχισαν να δημοσιεύουν εμπρηστικά άρθρα που παρουσίαζαν τους δημοτικιστές ως προδότες, άθεους και πράκτορες των Σλάβων, λόγω της σλαβικής καταγωγής της βασίλισσας Όλγας. Στις 17 Οκτωβρίου, μάλιστα, το Οικουμενικό Πατριαρχείο καταδίκασε τη μετάφραση, αποκαλώντας τη βέβηλη, ενώ οργισμένοι φοιτητές πήγαιναν έξω από τα γραφεία της εφημερίδας «Ακρόπολις» και προκαλούσαν επεισόδια.
Έτσι, λοιπόν, ο εκδότης της εφημερίδας αναγκάστηκε να προβεί σε διακοπή της δημοσίευσης της μετάφρασης, χωρίς να καταφέρει, όμως, να ηρεμήσουν τα οξυμένα πνεύματα. Αντιθέτως, τις επόμενες ημέρες, στις 5 και 6 του Νοέμβρη, επικράτησε ακόμα μεγαλύτερος φανατισμός, με θορυβώδη συλλαλητήρια από τους αντιτιθέμενους στη μετάφραση Έλληνες στο κέντρο της Αθήνας. Οι διαδηλωτές, μάλιστα, δεν δίστασαν να συγκρουστούν με την αστυνομία, ενώ λιθοβόλησαν και τα γραφεία της «Ακρόπολις».
Στις 8 του ίδιου μήνα, έγινε μεγάλο συλλαλητήριο στους στύλους του Ολυμπίου Διός στην Αθήνα, με αίτημα τον αφορισμό του μεταφραστή και του εκδότη της εφημερίδας. Στις συγκρούσεις που ακολούθησαν, τρεις φοιτητές και πέντε πολίτες έχασαν τη ζωή τους, ενώ άλλοι εβδομήντα περίπου τραυματίστηκαν. Οι αντιδρούντες φοιτητές είχαν οχυρωθεί στο πανεπιστήμιο και παρέμειναν εκεί ως τις 12 του μήνα.
Τελικά, αναγκάστηκε να παραιτηθεί τόσο ο Αρχιεπίσκοπος Αθηνών, ο οποίος προφανώς δεν είχε δεχτεί να αφορίσει τους «προδότες», αλλά και η κυβέρνηση Θεοτόκη. Έναν μήνα αργότερα, στις 12 του Δεκέμβρη, πραγματοποιήθηκε ένα ακόμα συλλαλητήριο, στο οποίο οι διαδηλωτές έκαψαν ένα αντίτυπο της μετάφρασης και κατόπιν, η όλη ιστορία τερματίστηκε, με ξεκάθαρη νίκη, όμως, των συντηρητικών.
Τα «Ορεστειακά» αποτέλεσαν τη συνέχεια των «Ευαγγελικών». Όπως προκάλεσε σφοδρές αντιδράσεις η μετάφραση του Ευαγγελίου στη δημοτική, επόμενο ήταν και η μετάφραση της τριλογίας «Ορέστειας» του Αισχύλου στη δημοτική να προκαλέσει ανάλογες αντιδράσεις.
Η τριλογία «Ορέστεια» του Αισχύλου γράφτηκε το 458 π.Χ. και αποτελείται από τις τραγωδίες «Αγαμέμνων», «Χοηφόροι» και «Ευμενίδες». Η μετάφραση του φιλολόγου, αρχαιολόγου και πανεπιστημιακού Γεωργίου Σωτηριάδη στη δημοτική και η χρήση της στην παράσταση του Βασιλικού Θεάτρου, την 1η Νοεμβρίου του 1903, πυροδότησε πάμπολλες αντιδράσεις από τους συντηρητικούς υπέρμαχους της καθαρεύουσας. Να σημειωθεί ότι στην παράσταση αυτή έπαιζε η διάσημη ηθοποιός της εποχής Μαρίκα Κοτοπούλη, που υποδυόταν τη θεά Αθηνά.
Η αντίδραση του Γεώργιου Μιστριώτη, Καθηγητή Γλωσσολογίας και κλασικού φιλολόγου στο Πανεπιστήμιο των Αθηνών και υπέρμαχου της καθαρεύουσας στη γνωστή διαμάχη, ήταν άμεση. Στις 8 Νοεμβρίου η εφημερίδα «Πρωία» δημοσίευσε άρθρα που επιτίθονταν στην πολιτική της μετάφρασης των αρχαίων τραγωδιών στην καθομιλουμένη. Ο Μιστριώτης προέβη, μάλιστα, και σε επίσημο διάβημα διαμαρτυρίας στην τότε κυβέρνηση του Δημητρίου Ράλλη, ο οποίος απέρριψε, όμως, το αίτημα του Μιστριώτη ότι θα πρέπει οι τραγωδίες να παίζονται πάντα στη γλώσσα στην οποία γράφτηκαν αρχικά.
Την επόμενη μέρα, στις 9 Νοεμβρίου, ο Μιστριώτης, σε διάλεξή του στο πανεπιστήμιο, ξεσηκώνει τους φοιτητές ενάντια στους «μαλλιαρούς», όπως αποκαλούσαν τότε τους δημοτικιστές. Κι ενώ το Βασιλικό Θέατρο ανακοινώνει νέες παραστάσεις του έργου για τις 15 και 16 Νοεμβρίου, ο Μιστριώτης συνεχίζει να διεγείρει τους φοιτητές, προειδοποιώντας για τον κίνδυνο που διατρέχει η εθνική μας γλώσσα και απειλεί να παραιτηθεί από τη θέση του, χάριν του δημοτικιστή ποιητή Κωστή Παλαμά.
Ακολουθεί, την επόμενη μέρα, συγκέντρωση των υπέρμαχων της καθαρεύουσας στο γνωστό καφενείο του «Γαμβέττα» και πορεία διαμαρτυρίας προς το Βασιλικό Θέατρο. Επεισόδια σημειώνονται στα Προπύλαια και στην οδό Σταδίου και ακολουθεί συμπλοκή φοιτητών με τον στρατό, που κλήθηκε για να επιβάλλει την τάξη. Αποτέλεσμα όλων αυτών ήταν να σκοτωθούν δύο άτομα και να τραυματισθούν επτά από τους πυροβολισμούς των στρατιωτών.
Η διαμάχη συνεχίζεται λεκτικά στις εφημερίδες καθ’ όλη τη διάρκεια του Νοεμβρίου και του Δεκεμβρίου, και οι υπόλοιπες παραστάσεις στο Βασιλικό Θέατρο ακυρώνονται για να αποφευχθεί νέα αιμοτοχυσία. Η κυβέρνηση εξέδωσε ένταλμα σύλληψης του Μιστριώτη για τις ταραχές που προκάλεσε με τη στάση του, οπότε η διαμάχη ξεφούσκωσε και σταδιακά εξέπνευσε, κυρίως, λόγω της ανυποχώρητης στάσης που η κυβέρνηση έδειξε στο όλο ζήτημα.
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
—Κωνσταντίνος Απ. Βακαλόπουλος, «Ιστορία της Ελλάδος, επίτομη-συνθετική από τη γένεση του Νέου ελληνισμού (1204) στη σύγχρονη Ελλάδα (2000)», εκδ. Σταμούλη, Αθήνα 2005.
—Θάνος Μ. Βερέμης, Ιωάννης Σ. Κολιόπουλος, «Νεότερη Ελλάδα, Μια ιστορία από το 1821», εκδ. Πατάκη, Αθήνα 2013.
—Richard Clogg, «Συνοπτική ιστορία της Ελλάδας 1770-2013», εκδ. Κάτοπτρο, Αθήνα 2003.
—Richard Clogg, «Σύντομη ιστορία της Ελλάδας», Ινστιτούτο του βιβλίου – Α. Καρδαμίτσα, Αθήνα 2012.
—Γιώργος Δερτιλής, «Ιστορία της νεότερης και σύγχρονης Ελλάδας, 1770-2015», εκδ. ΠΕΚ, Ηράκλειο Κρήτης 2018.
—«Εγκυκλοπαίδεια Πάπυρος Λαρούς Μπριτάνικα», στα λήμματα: «Μουσούρος», «Σκιαδικά», «Ευαγγελιακά», «Ορεστειακά», «Παρκερικά».
—Κώστας Κωστής, «Τα κακομαθημένα παιδιά της Ιστορίας», εκδ. Πατάκη, Αθήνα 2018.
*Η Λεύκη Σαραντινού είναι εκπαιδευτικός, ιστορικός και συγγραφέας.
Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
