Η παρουσιαση στην Ξανθη του βιβλιου του Συμεων Γεκτιδη για τον καπετανιο πατερα του Μαρκο Γεκτιδη κατεδειξε οτι ο εμφυλιος εγκατοικει ακομη μεσα μας
Την Τετάρτη που μας πέρασε, παρουσιάστηκε στο Λαογραφικό και Ιστορικό Μουσείο Ξάνθης της Φιλοπρόοδης Ένωσης Ξάνθης (ΦΕΞ), το βιβλίο του δρ Συμεών Γεκτίδη, για τον πατέρα του Μάρκο ή Μερκούριο Γεκτίδη, τον καπετάνιο του Αρχηγείου του Χαϊντούς, με τίτλο «1942-1945: Εθνικαί Ανταρτικαί Ομάδες στην περιοχή της Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης και ο καπετάνιος Μάρκος Γεκτίδης – Μέσα από την ιστοριογραφία και τις εκθέσεις των άγγλων αξιωματούχων Μύλλερ, Κιτ-Κατ, ΜακΕλρόι και Κάμπελ».
Η εκδήλωση διοργανώθηκε από τις εκδόσεις «Παρατηρητής της Θράκης» και τον Φυσιολατρικό και Πολιτιστικό Σύλλογο Λειβαδίτη, τον οικισμό από όπου καταγόταν ο καπετάν Μάρκος και όπου έζησε και η οικογένειά του, ξεκίνησε δε με σύντομο, αλλά συγκινημένο χαιρετισμό από τη γραμματέα του Συλλόγου κ. Νίκη Τσατάλη.
Ακολούθησε η παρουσίαση της δομής του βιβλίου από την επιμελήτριά του φιλόλογο, κ. Τζένη Κατσαρή-Βαφειάδη, η οποία και το χαρακτήρισε ως μια «εκ του πλαγίου» ιστορική βιογραφία του καπετάν Μάρκου Γεκτίδη, από τον γιο του και συγγραφέα του βιβλίου, κ. Συμεών Γεκτίδη, ο οποίος, στις εισαγωγικές του σελίδες, αναφέρεται και στην αφορμή του, ήτοι στη μη συμπερίληψη του ονόματος του πατέρα του σε ένιες εκ των νεότερων μελετών περί του εμφυλίου πολέμου, όπως η μελέτη «Εμφύλια πάθη – 23 ερωτήσεις και απαντήσεις» των Στάθη Καλύβα και Νίκου Μαραντζίδη, που πρωτοεκδόθηκε το 2016 από τις εκδόσεις Μεταίχμιο, και σήμερα εμπλουτισμένη με δυο ακόμη ερωτήσεις βρίσκεται στην 32η χιλιάδα κυκλοφορίας της, παρουσιάστηκε δε το 2018 στην Ξάνθη, με παρόντα τον κ. Μαραντζίδη.
Η κ. Κατσαρή-Βαφειάδη στη συνέχεια ανέφερε ότι ο κ. Γεκτίδης, επιστήμονας ο ίδιος με διδακτορικό στη Χημεία, δομεί το βιβλίο-οφειλή του στον πατέρα του με έναν ιδιαίτερα ευφυή τρόπο, γράφοντας και δομώντας την ιστορική βιογραφία τού καπετάν Μάρκου, όντας ο ίδιος σχεδόν τελείως αμέτοχος, αφού οι προσωπικές, αυτοβιογραφικές, αναφορές στον πατέρα του περιορίζονται αυστηρά μόνον στο εισαγωγικό του σημείωμα, που είναι γραμμένο και σε πρώτο πρόσωπο, στις 7 εισαγωγικές γραμμές της ενότητας «ΓΑΚ Καβάλας – Λογοτεχνικές αναφορές» και στο σημείωμα που προσυπογράφει για το περιεχόμενο και τον στόχο της συγγραφής του στο οπισθόφυλλο του βιβλίου. Περισσότερο συγκεκριμένα, αντί να μιλήσει ως αυτοβιογραφούμενος ο ίδιος, για το πρόσωπο του πατέρα του, τη ζωή του και τις πράξεις του, αλλά και τις μνήμες του από αυτόν και το δικό του μετεμφυλιακό, ριζωμένο στην κοινωνική σιωπή και τη διχαστική λογική, «τραύμα», επιλέγει να ΕΡΑΝΙΣΕΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΑ και να παραθέσει στην ιστορική «εκ του πλαγίου» βιογραφία του γεννήτορός του ό,τι αναφέρουν οι ιστοριογραφικές μελέτες, και μάλιστα αντιτιθέμενες ιστορικές μελέτες-μαρτυρίες, για τον καπετάν Μάρκο, όπως αυτές που υπογράφουν, μεταξύ άλλων, οι πολιτικά ταυτισμένοι με τις Εθνικές Ανταρτικές Ομάδες:
—Γεώργιος Θ. Αντωνιάδης, «Οι Γενναίοι του Βορρά. Θυσίες δάκρυ και αίμα στην Ανατολική Μακεδονία και Θράκη 1941-1945», Εκδόσεις ΕΣΕΑ, Δράμα 1997[1]
—Αντώνιος Φωστερίδης, «Εθνική Αντίστασις κατά της Βουλγαρικής Κατοχής 1941-1945», Εκδόσεις ΕΡΩΔΙΟΣ και Ε.Α.Ο. – Ε.Σ.Ε.Α., Θεσσαλονίκη 2021[2]
—Γεώργιος Δρακόπουλος, «Έκθεση Δράσης Οργάνωσης ΠΑΟ Περιληπτικόν σημείωμα ανταρτικής δράσεως κατά την διάρκειαν της κατοχής και της πρώτης μεταπελευθερωτικής περιόδου». [Στα Θέματα στρατιωτικής ιστορίας, στη διεύθυνση: https://stratistoria.wordpress. com/][3]
σε διάλογο με τις μαρτυρίες καπεταναίων του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ, όπως αυτή του Νίκου Χατζηνικολάου, «Ο Μαύρος αφηγείται. Ο ΕΛΑΣ, από την επιστράτευση μέχρι τη Βάρκιζα και τις επιπτώσεις της», Επιμέλεια: Σπύρος Ρούλης, Τόμος Ι, Φθινόπωρο 2005,[4] και Γενικά Αρχεία Κράτους (ΓΑΚ) Καβάλας.
Ακολούθως, η κ. Κατσαρή-Βαφειάδη επικεντρώθηκε στις συγκλονιστικές μαρτυρίες των καθημερινών ανθρώπων, στο πεδίο της μικροϊστορίας, όπως αυτή, μεταξύ άλλων,[5] του Στρατή Μακρίδη από το μαρτυρικό Καρυόφυτο, που ερανίζει[6] ο συγγραφέας, μαζί με άλλες, από τα Γενικά Αρχεία του Κράτους,[7] τη λογοτεχνία[8] και τον τύπο. Η συγκεκριμένη μαρτυρία, και σε σχέση με τα πολωτικά, διχαστικά, μετεμφυλιακά στερεότυπα περί δαιμόνων και αγγέλων, που εναλλάσσονταν μεταξύ ΕΑΜΙΤΩΝ-ΕΛΑΣΙΤΩΝ και Εθνικιστών Ανταρτών, αναφέρει:
«[…] Τότε εδώ, δεν ξέραμε τι θα πει ούτε κομμουνισμός ούτε εθνικισμός […]. Ξέραμε μόνο, βουλγαρικά στρατεύματα Κατοχής στον κάμπο και έλληνες Αντάρτες στο βουνό. Στο βουνό εν τω μεταξύ, δεν ανέβαιναν με ιδεολογήματα ότι ήταν κομμουνιστές ή αριστεροί ή δεξιοί […]. Εδώ ξέραμε ένα πράγμα: πηγαίναμε στο χωράφι, έλεγχος, γυρίζαμε από το χωράφι, πάλι έλεγχος, μας έπιανε ο στρατιώτης και μας έλεγε “πήγες βρήκες τους Αντάρτες, προχώρα στο σχολείο”, εκεί γινόταν το Ξυλοφόρτωμα […]. Ε! Την άλλη μέρα ο γιος ή η κόρη έφευγε στο βουνό…».[9]
Τέλος, όπως η ίδια επισήμανε, συγγνωστά ο συγγραφέας παραθέτει το σημαντικότερο, ήτοι τις εκθέσεις τεσσάρων βρετανών αξιωματούχων από τα Εθνικά Αρχεία του Ηνωμένου Βασιλείου, μεταξύ των οποίων του ταγματάρχη G. Micklethwait,[10] του γνωστού στις ανταρτικές ομάδες της Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης ως Μίλλερ, παρέχοντας στον αναγνώστη τη δυνατότητα να διερευνήσει την επιρροή των αξιωματικών του Αρχηγείου των Συμμαχικών Δυνάμεων στο Κάιρο (Special Operations Executive) στις ανταρτικές ομάδες, τόσο του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ, όσο και τις Εθνικές Ανταρτικές Ομάδες, το κρίσιμο χρονικό διάστημα από τον Μάρτιο του 1943 έως τον Οκτώβριο του 1944.
Ακολούθησε η ομιλία του εμβριθούς μελετητή των θρακικών γραμμάτων και της θρακικής ιστορίας, φιλολόγου, συγγραφέα και ποιητή κ. Θανάση Μουσόπουλου, ο οποίος αναφέρθηκε στην οικογένεια Μάρκου Γεκτίδη στον χώρο των γραμμάτων, ήτοι στην Όλγα Χαιροπούλου και τον Συμεών Γεκτίδη, και συνέχισε με αναφορά στα ιστορικά γεγονότα που συνδέθηκαν με τη βουλγαρική κατοχή της Θράκης κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, την περίοδο 1940-1945.
Στις 7 του Απρίλη του 1940, ανέφερε, η Ξάνθη καταλαμβάνεται από τους Γερμανούς και στις 22 του ίδιου μήνα παραδίδεται στους Βουλγάρους, που παρέμειναν στην πόλη μέχρι τον Σεπτέμβρη του 1944. Κατά τη διάρκεια της βουλγαρικής κατοχής, ένα μεγάλο μέρος των Ελλήνων κατοίκων εγκατέλειψε την πόλη και εγκαταστάθηκε στην υπόλοιπη Ελλάδα, για να μην επιστρέψουν μετά τη λήξη του πολέμου πολλοί από αυτούς. Τα ελληνικά σχολεία έκλεισαν, οι υπηρεσίες λειτουργούσαν με Βουλγάρους, που είχαν μεταφερθεί από τη Βουλγαρία, τα καταστήματα περιήλθαν επίσης σε Βουλγάρους. Ένας μεγάλος αριθμός πατριωτών είχε φυλακισθεί είτε είχε οδηγηθεί στα καταναγκαστικά έργα μέσα στη Βουλγαρία.
Στις 11 του Σεπτέμβρη του 1944 μπήκαν στην Ξάνθη οι μονάδες του ΕΛΑΣ και σε λίγες μέρες οι Βούλγαροι εγκαταλείπουν την πόλη. Μέχρι τον Απρίλιο του 1945 στην Ξάνθη εγκαθιδρύεται η αυτοδιοίκηση του ΕΑΜ. Τα σχολεία και οι υπηρεσίες λειτουργούν με εντόπιες δυνάμεις, γίνονται δημοτικές εκλογές, στήνονται λαϊκά δικαστήρια και εκτελούνται συνεργάτες του κατακτητή.
Ακολούθως, ο κ. Μουσόπουλος αναφέρθηκε στο μυθιστόρημα του Στέφανου Ιωαννίδη «Τα παιδιά των πελαργών», το «έπος της Ξάνθης», όπως ο ίδιος το έχει αποκαλέσει, που αναφέρεται στη βουλγαρική κατοχή και τον εμφύλιο, αλλά και στο Ημερολόγιό του, που του ενεχείρισε η σύζυγός του Αθηνά, από το οποίο στο βιβλίο του «Στέφανος Ιωαννίδης: ένας λογοτέχνης γεννιέται» (2010) παραθέτει αποσπάσματα για την περίοδο της κατοχής.
Στη συνέχεια, υπήρξε αναφορά στη νεότερη αποτύπωση της βουλγαρικής κατοχής στη λογοτεχνία της Ξάνθης από κυρίες της γραφής, όπως η Ελένη Εφραιμίδου, η Ελένη Ανδρέου, η Όλγα Χαιροπούλου κ.ά.
Αμέσως μετά τον κ. Μουσόπουλο, τον λόγο έλαβε ο υπ. Διδάκτορας του Τμήματος Ανθρωπιστικών Επιστημών του ΔΠΘ κ. Δημήτρης Φεγγομύτης, ο οποίος εστίασε στην αξία της τοπικής ιστορίας και της μικροϊστορίας, που εμπλουτίζουν, διαλέγονται αλλά και συμπληρώνουν τις κυρίαρχες ιστορικές αφηγήσεις, αναφέροντας ότι το βιβλίο του κ. Γεκτίδη εμπλουτίζει την τοπική περί του εμφυλίου ιστοριογραφία, συστήνοντάς το ως ανάγνωσμα.
Αμέσως μετά, ο συγγραφέας κ. Συμεών Γεκτίδης ανέγνωσε από το βιβλίο του τη μαρτυρία του Δημήτρη Δουράκη, που είχε ζήσει τα γεγονότα της καταστροφής του Λειβαδίτη και του Καρυόφυτου, και ακολούθησε ευρεία συζήτηση μεταξύ των παρευρισκόμενων, του συγγραφέα και των ομιλητών.
[1] Συμεών Γεκτίδης, «1942-1945: Εθνικαί Ανταρτικαί Ομάδες στην περιοχή της Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης και ο καπετάνιος Μάρκος Γεκτίδης – Μέσα από την ιστοριογραφία και τις εκθέσεις των άγγλων αξιωματούχων Μύλλερ, Κιτ-Κατ, ΜακΕλρόι και Κάμπελ», Ξάνθη 2024, σ. 14-19. Στο εξής, σε συντομογραφία, «Εθνικαί Ανταρτικαί Ομάδες».
[2] «Εθνικαί Ανταρτικαί Ομάδες», σ. 19-20.
[3] «Εθνικαί Ανταρτικαί Ομάδες», σ. 20-24.
[4] «Εθνικαί Ανταρτικαί Ομάδες», σ. 23-24.
[5] Η γραπτή, π.χ., μαρτυρία του Δημήτρη Δουράκη για τις σφαγές στον Λειβαδίτη και το Καρυόφυτο, «Εθνικαί Ανταρτικαί Ομάδες», σ. 24-30.
[6] Ερανίζονται τα άρθρα της δημοσιογράφου Μαρίας Μπόντη στην εφημερίδα «Παρατηρητής της Θράκης», που εγκιβωτίζει μαρτυρίες αυτοπτών για τη σφαγή στο Καρυόφυτο [«Εθνικαί Ανταρτικαί Ομάδες», σ. 48-52], καθώς και του δημοσιογράφου και συγγραφέα Τάσου Κοντογιαννίδη για το ίδιο θέμα [«Εθνικαί Ανταρτικαί Ομάδες», σ. 52-56].
[7] Μαρτυρία Γεωργίου Κουφοστάμου, «Εθνικαί Ανταρτικαί Ομάδες», σ. 30-42.
[8] Αναφερόμαστε στο μυθιστόρημα του Βασίλη Τσιαμπούση, «Γαλάζια αγελάδα» (Μεταίχμιο, Αθήνα 2013), μέσω του οποίου ο συγγραφέας ερανίζει τα πρώτα στοιχεία για τον «Άρη», το όνομα του οποίου άκουγε στην οικογένειά του και αναφερόταν στο πρόσωπο του Καπετάνιου του 26ου Συντάγματος του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ Μιχάλη Σουγιουλτζόγλου.
[9] «Εθνικαί Ανταρτικαί Ομάδες», σ. 50, 51.
[10] «Εθνικαί Ανταρτικαί Ομάδες», σ. 63-104. Στην Έκθεση του ταγματάρχη G. Micklethwait καταχωρίζονται χάρτες με τις κινήσεις των στρατευμάτων στην περιοχή, καθώς και κατάλογοι μελών των ανταρτικών ομάδων και των υπηρετούντων μελών των συμμαχικών δυνάμεων στην ΑΜΘ.
Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
